انسان د اول نه تر اوسه د خپل ژوند ژواک د پرمختګ پۀ پوړو د پورته کولو او خېژولو لپاره د وخت او زمانې د هر طوفان او زورور سره ښکر پۀ ښکر پاتې شوے دے خو چې هر څومره د وخت ګزارونه د دۀ کالبوت خوړل نو انسان چرې هم خپل همت او د ډغرې توان د لاسه نۀ دے ورکړے بلکې دا شعر دانسان ددغه لامبو مصداق دے . . . کۀ ظالم مې ژبه غوڅه کړه تېرۀ شوه توره څومره چې تېرۀ شوه لا خوږه شوه اوس کۀ نر وي نو غوږونه دې خپل پرې کړي چې زما نغمه سړه نۀ شوله سره شوه د انسان پۀ

پۀ فکري لحاظ باندې کۀ څۀ هم زمونږ غوندې سیاسي ورکرانو د پاره، د چا چې لۀ دې تنظیم سره یو ژور تعلق پاتې شوے وي، یا د داسې ازاد پلټونکي د پاره، چې د خپلې خاورې او اولس د ستونزو د حل د پاره د یو قابل عمل (Applicable) تخلیقي اپروچ پۀ اړه اندېښمن وي، عوامي نېشنل ګوند یو مؤثر حرکت ګڼل ناشوده (ناشونې) نۀ ده. خو د اولس پۀ سترګو کښې هلته د یو داسې امېد بڅرکي لیدل، چېرته چې پۀ اولسي کچه تنقیدي سوچ دومره ژور نۀ وي، چې د تحریکونو نظریاتي او تنظیمي تحلیل د یو (Scientific Applicability) پۀ اساس و کړے شي، د فکر وړ

تاریخ وئيل، اورېدل او لوستل کۀ هر څومره خوندور وي خو همدغه هومره ئې لیکل هم ګران دي، لوے تاریخپوه ډاکټر مبارک علي وائي چې پۀ تاریخ کښې يوازې د هغه وخت د شخصیاتو عملیات او سانحې لیکل نۀ وي بلکې همدغه هر څۀ د هغه وخت د سیاسي، اقتصادي او ټولنیز ژوند پۀ رڼا کښې لوستونکیو ته وړاندې کول وي . تاریخ مطالعه کول مونږ له دا اجازه راکوي چې د تېر وخت د معلوماتو څخه درک واخلو او د دغه معلوماتو پۀ رڼا کښې د روڼ سبا لپاره غوره تګلاره وټاکو . تاریخ چې یو ډېر ګڼ اړخیز ډسپلن دے او پوهه ئې تل فرهنګي سره سره پۀ

د ډېر وخت نه پۀ دې سوچ کښې وم چې پۀ دې شخصيت خاکه وليکم کۀ نه او اخر چې مې د ليکلو فېصله وکړه نو پۀ دې فکر اخته شوم چې عنوان ورله څۀ خوښ کړم. وړومبے مې ورله د قيصې بابا عنوان خوښ کړو خو چې سوچ مې وکړو نو پښتو ادب کښې دومره باباګان موجود دي چې توبې وباسه. څوک د غزل بابا دے، څوک د نظم، څوک د چاربېتې او ځينې پۀ کښې هسې د تبرک د پاره باباګان دي. لا اوس خو پۀ کښې اقبال حسېن افکار صاحب، ګل محمد بېتاب صاحب ته هم د خاکې د بابا خطاب ورکړو او ډاکټر محمد همايون هما

د ډېر وخت نه مې پۀ زړۀ کښې وه چې “پښتون” لپاره څۀ ليکل وکړم خو ذهن مې نۀ جوړېدو چې پۀ څۀ ليکل وکړم. يو خوا کۀ د وخت کمے ؤ نو بلخوا کۀ ذهن به مې پۀ يوه موضوع ليکلو ته جوړ کړو نو داسې څۀ کار به راپېښ شو چې خبره به پاتې شوه. پۀ اخر کښې مې د “پښتون” مجلې مدير ښاغلي ساجد ټکر، چې الله دې عمر برکتي کړي، سره مشوره وکړه چې پۀ څۀ ليکل وکړم ؟ هغۀ راته مشوره راکړه چې پۀ دې خپله لائبرېرۍ او ريسرچ سنټر باندې څۀ وليکه. ما ورته وئيل زۀ پرې سوچ کوم، وئيل ئې ټيک ده. بس

ميشل نيکامنکېنګ، که څۀ هم عمر ئې يوولس کاله دے، خو پۀ دې عمر کښې هم د يو لوړ شخصيت مالکه ده. مور پلار د وړوکوالي نه د مطالعې پۀ خوند پوهه کړې وه. دغه لامل ؤ چې پۀ دې عمر کښې ئې نړيوال شهرت تر لاسه کړو. ميشل د جنوبي افريقې ښار جوهانسبرګ استوګنه ده. خو پۀ يوولس کاله عمر کښې د افريقې سره سره پۀ ټوله نړلۍ کښې د ماشومانو د حقونو پۀ اړه يوه وتلې نامه لري. تر دې چې يونيسېف د نېلسن منډېلا مجسمې سره د هغې مجسمه ودروله. ميشل درې ويشتم (۲۳) دستمبر دوه زره اته (۲۰۰۸) کښې زېږېدلې. پۀ دوه کاله عمر کښې هغه

چې د جبر ظلمتونو کښې مشال دے پۀ عظمت دخپلو لوړو غرونو سيال دے چې د ننګ پۀ مېدان ټيټ نه شۀ مغل ته د خپل دور اېمل خان دے يا خوشحال دے (قلندر مومند) د مياشتني ”ليكوال“ پېښور (دولسم جلد اولنۍ ګڼه جنوري ۲۰۰۴ء) پۀ مخ ۹ يو نظم چاپ شوے دے چې دسر او اخر بېتونه ئې دا رنګ دي: د سر بېت : سر را پورته كړه خېبره چې اسمان دې طوفاني شۀ هر وګړے دې اېمل شۀ، هر بچے دې روښاني شۀ وروستے بېت : لر او بر سره ټول شوي، معجزه نۀ ده نو څۀ ده لۀ امو تر اباسينه، وطنه ګرده افغاني شۀ او