د ‘زنجیر’، ‘خدا ګواه’ او نورو هندي فلمونو الهام د بالیوډ مشهور فلمونو ‘خدا ګواه’، ‘انګار’، ‘زنجیر’ او ‘هتهیار’ مرکزی کردارونه د ممبۍ د پښتنو ‘ډان’ کریم لالا د ژوند نه پۀ الهام جوړ شول. ددۀ پوره نوم عبد الکریم شېرخان و او پۀ 1911ز کښې د کونړ پۀ شیګل درې کښې وزیږېدو. د 1930ز پۀ لسیزه کښې پېښور او بیا ممبۍ ته لاړو چې پۀ بندرګاه مزدوری وکړي. دۀ د ځان پۀ شان څو پښتانۀ راټول کړل چې ‘لالا’ به ئې ورته وئیل. کریم لالا د پښتنو د لانجو هوارولو لپاره منډې ترړې وهلې. چا نه خپل پور بېرته اخستل، د چا قبضه کړے کور راخلاصول، بې

کله چې د مغلو دور ؤ نو مغلو اول کار دا وکړو چې د هرې قبيلې يو زورور کس يا مشر به ئې د ځان سره ملګرے کړو او هغۀ ته به ئې پۀ خپل حکومت کښې نوکري ورکړه، جائيداد به ئې ورکړو او کسان به ئې ورکړل. د هغه کس به کار دا ؤ چې هغه به خپله قبيله يا کلے سمبالوي. بيا کۀ چاسره ظلم کېدو هم خو د مغلو خلاف چا سر نۀ شو پورته کولے. کۀ يو کس به د حق د پاره راپاڅېدو نو هم به پۀ لار کښې د خپل کلي مشر ورته ولاړ ؤ. چې کله به جنګ وشو نو هم به ئې

د اسلام اباد پرلت کښې چې د پښتنو کومه غوښتنه وه د هغې ذکر پۀ پرلت کښې بار بار کېده. پۀ اصل کښې د دې پرلت خاص مقصد د نقيب الله شهيد د ماورا عدالت قتل خلاف او د مجرم راو انور د نيولو او سزا ورکول وو خو چې دې سره نورې کومې غوښتنې وې نو هغه هم ډېرې ضروري وې او حق بجانب وې چې دوېمه غوښتنه پۀ وزيرستان کښې د ښخ کړے شوو بم مائنونو د لرې کولو وه چې د دې پۀ وجه ډېر پښتانۀ ځوانان ښځې او ماشومان شهيدان او ژوبل شوي دي. درېمه غوښته دا وه چې پښتنو سره د حکومتي ادارو لۀ طرفه

  اٰوټ ډېټډ نصاب، د فيسونو زياتوالے، د هاسټلو غېر معياري او ناکافي سهوليات، د پِک اېنډ ډراپ سروس ختمېدل، د ضروري ورکشاپونو عدم موجودګي، د استاذانو خپلو کلاسونو ته نۀ راتګ او لو کمټنټ ليول، د سېل او لوبو فيسونو اخستو باوجود نیشتوالے، هم نصابي سرګرمۍ او د کالجونو پوهنتونونو څخه د جریدو او مجلو بندېدل او داسې نورې ګڼ شمېر هغه مسئلي دي چې د محصلينو نه ئې رو ګودر خطا کړے دے. دا محصلين فرياد چا ته وکړي؟ څوک د دوي اواز واوري او ولې ئې واوري؟ او کۀ ئې څوک اواز واوري هم نو څۀ فائده لري کۀ نۀ؟ د دې ټولو سوالونو جواب د سټوډنټس

ژوندليک او چاپ شوي کتابونه استاد عبدالله بختاني خدمتګار پهٔ بر کلي کښې هغه اخیرے خدائي خدمتګار ؤ چې پهٔ شنه شونډه د باچاخان پهٔ لاس کړے بېعت ئې تر مرګه پوره ایمان او بشپړ اعتقاد سره وپالهٔ. باچاخان خپل ژوندلیک ‘زما ژوند او جدوجـﻬـد’ کښې د اجمل خټک، فضل الرحیم ساقي، صدیق الله رښتین او فقیر محمد بایزي سره د بختاني صاحب مننه هم کړې ده. باچاخان چې د قوم او وطن خدمت د پاره دې ښاغلو د پاره د کوم توفیق دعا کړې وه، هغه دعا قبوله وه. د باچاخان پهٔ حواله د هغهٔ نور زیارونه لکه ‘د سولې او ازادۍ قـﻬرمان’، ‘د ستر خدائي خدمتګار ویاړلي یادونه’،

23 مارچ 1973ز يو ډي اېف (متحده جمهوري محاذ) دا فېصله وکړه چې پۀ پېنډۍ کښې يوه لويه جلسه کوو او ما ته ئې ووې چې دا بهټو صاحب دې وړو صوبو سره څۀ زياتے کوي نو د دې ټوله بدنامي د پنجاب پۀ غاړه کېږي، نو مونږ غواړو چې د پېنډۍ دې جلسې له تاسو څومره د سرحد پښتانۀ وروڼه تلے شئ چې راشئ چې مونږ ورته ووايو او وښايو چې دا ستاسو سره څۀ کېږي، دا پنجابيان نۀ کوي بلکې تاسو پۀ پنجاب کښې هم ملګري او خواخوږي لرئ چې تاسو سره پۀ شريکه د بهټو صاحب مقابلې ته ولاړ دي. چنانچې هم د دې خبرې د لاندې

پۀ سلو کښې پینځۀ نوي د پښتو ژبې شاعران دغه دعويٰ کوي چې مونږ د پښتو ژبې خدمت کوو. چې د قامپرستۍ خبره ورسره کوې نو دوی درته د ریاست منحوسه فارموله او د جماعت اسلامي بیانیه وړاندې کړي چې قامپرستي کفر دے. دوی پۀ غلط فهمۍ کښې وخت تېروي. دوی وائي چې ما غزل، نظم، ناول، افسانه لیکلي. ما پۀ مشاعره کښې نظم غزل ووئیلو، بس ما د مورنۍ ژبې حق ادا کړو. داسې نۀ ده، بیخي هم داسې نۀ ده. دوه رنګي به نۀ کوو! د ژبې خدمت ته به عملي مبارزه کوو! د ژبې سره سره به د افغانیت خدمت ته ملا تړو! د پښتو ژبې خدمت

د دې مضمون لیکلو پورې د نقيب مسید قاتل راو انوار پۀ ګرفتارۍ کښې د ریاست یو نمبر ادارې ناکامه راغلې دي کوم چې عام وګړو او قانون عملي کوونکو ادارو لپاره د شرم وړ خبره ده، د دې باوجود چې ملزم پۀ ټيلي فون د نامعلومه ځايونو نه ميډيا سره خبرې هم کوي ولې بیا ئې هم درک نۀ لګي. نن د کال دوه زره اتلسم د فرورۍ مياشتې پۀ پنځلسمه نېټه د پښتنو پر امنه پرلت څۀ حده پورې رنګ راوړو او مطالبو کښې ئې یوه د پاک پوځ سرلښکر جنرل قمر جاوید باجوه ومنله. اٰرمي چیف قبائیلي علاقو نه د وطن کارډ شرط ختم کړو. تاریخ کښې

د نوي کال دوېمې مياشت د پاکستان د بې وسه “بې زبانه” او غريبانو خلقو نه د هغوي ترجمانه زړۀ وره او نۀ خرڅېدونکې لويه وکيله او د وکيلانو مشره عاصمه جهانګير د فاني دنيا نه د قائمې دنيا پۀ لور يوړه. نوموړې عاصمه جهانګير د ژبې، مذهب، وطن او قوميت نه پۀ ډډه د هغه خلقو لپاره ژوند کوۀ د چا چې هېڅوک نۀ وو. څوک چې بې وسه وو، څوک چي د ظلم ښکار وو، د حق او رښتياو ملګرې وه، د ظلم او ظالم پۀ ضد وه. رښتيا وئيل او د رښتونۍ ډله کول د هغې پۀ ډېرو ښۀ خويونو کښې يو خوي ؤ. محترمه عاصمه جهانګير

  دا لیکنه د انګرېزۍ ورځپاڼې ‘ډان’ د څوارلسمې فرورۍ پۀ ګڼه کښې چاپ شوې وه. خپلې سیمې ته د ښاغلي لیکوال د تګ دا تاثر مونږ خپلو لوستونکو ته د ‘ډان’ پۀ مننه وړاندې کوو. د میرامشا او نورو قبائیلي سیمو د اولس مسئلو د پاره د لیکوال وړاندیزونه د هغۀ خپله رایه ده. مونږ قبائیلي سیمې د افغان جنګ د پاره د مورچې پۀ توګه د استعمال پالسي د دې ټولو ستونزو او کړاوونو زیرمه ګڼو او باور لرو چې دې پالسۍ کښې عملي بدلون د دې ستونزو د ختمېدو یواځینے امکان دے. زۀ د ترهګرۍ څپېړو وهلي او هغې پسې د ضربِ عضب عملیاتو کښې ګېر میرامشا

ژباړه: پښتون د وېرې ولقه کښې د ګېر پښتون وطن بې زړۀ شوي پښتانۀ چې څو لسیزې د ریاست د زور او چل خاوندانو د ‘خپلو’ جنګونو ناتارونو کښې ښکېل کړي وو، اخر د وېرې ولقې نه ووتل او راپاڅېدل. پۀ شپږیشتمه جنورۍ د ډېره اسماعیل خان نه روان شوے ‘پښتون’ لاریون چې پۀ وړومبۍ فرورۍ اسلام اباد ته ورسېدو او هلته ئې لس ورځې د پرېس کلب مخې ته پرلت وهلے ؤ، د هاغه ټولو پرهرونو چې نزدې ماضۍ کښې ورته د ملک د دفاع پۀ نوم د قربانۍ پۀ بهانه ورکړے شوي وو، پۀ ضد د پښتنو د یو والي نکته وګرځېده. د بدنام پولس افسر راو انوار

  د څو مياشتو د جنګ نه پس دشمن د سيند پۀ لوېديز اړخ خپلې مورچې جوړې کړې. پۀ دغه لوېديزه علاقه کښې هغه خلق ميشته وو چې د دښمن پۀ موجودګۍ کښې ئې خپل ځان محفوظ نۀ ګڼلو. د دوي واړۀ واړۀ پټي او باغونه د سيند ختيځ طرف ته وو. د هغوي خصمانې د پاره به دوي روزانه هلته کښې تلل او څۀ خلق به ختيځ طرف ته خپلو عزيزانو کره هم تلل راتلل. يو سحر د سيند نمر خاتۀ طرف ته د تللو د پاره ډېر خلق د سیند پۀ غاړه ناست وو. د جنګ پۀ وجه د کشتیو کموت راغلے ؤ. زياتره کشتۍ د دواړو طرفونو

دا چې غرونه هوارېږي ځنګلونه هوارېږي د انسان مادي هوس کښې اميدونه هوارېږي يو خوا ته کۀ د ماحولياتو افاقي مسئله ده، بل خوا زمونږ صوبائي حکومت نوره هم زياته کړه. ډېرې بې دردۍ سره لګيا دي او د دوو پېسو دپاره ئې زمونږ د صوبې جمالياتي مخ خيچن کړو او قدرتي حسن پسې داسې لګېدلي دي لکه ظالم ښکاري! زمونږه پښتونخوا پۀ جمالياتي توګه ډېره منوره ده، قدرتي حسن، نظارې، غرونه، سيندونه وغېره ددې سيمې ميراث او زينت دے. زۀ چې پۀ کومه ضلع کښې اوسېږم، يوه وادي ده. قدرتي حسن، نظارې، غرونه، پښتونخوا ته د تګ لار، اټک پل او پکښې ‘لنډے سيند’ درياے کابل بهېږي. د دې

بلخ د افغانستان پۀ شمال کښې لرغونی او لۀ لومړۍ درجه ولایاتو څخه ګڼل کېږي چې مرکز ئې مزار شریف ښار دی. دغه ولایت د کابل شمال لوري ته د مېمنې او پلخمري ښارونو تر منځ پروت دی، د بلخ ولایت شمال لوري ته تاجکستان او ازبکستان هېوادونه پراتۀ دي، ختیځ ته ئې کندز او سمنګان ولایتونه، لوېدیځ ته ئې جوزجان ولایت او سوېل ته ئې سرپل او سمنګان ولایتونه دي. بلخ د اداري وېش لۀ مخې د مزار شریف ښار او حیرتان بندر سربېره څوارلس اولسوالۍ لري. بلخ د افغانستان یو لۀ هغو ولایاتو څخه شمېرل کېږي چې نزدې ټول قومونه پۀ کښې ژوند لري. پۀ دې ولایت کښې

)دوېمه/اخرۍ برخه( د عصري ادب پۀ تاريخ كښې پښتو تكل (Essay) د نوي اسلوب باوائی آدم ګل محمد بېتاب “د چرچڼو توت” باندې سر ښكاره كړو ) وړومبى تكل ‘د سريزو سريزه’ د ليكوالو او شاعرانو ژوره نفسياتي مطالعه ده. د ټولو اوږدو اوږدو سريزو يادونه داسې كوي، تۀ به وائې چې يو فلم چلېږي. زما د كتاب سريزې حواله هم شته ځكه چې زۀ هم پۀ دې كمزورۍ متصف شوی يم. زما د شاعرۍ پۀ حقله ډاكټر اسرار هيڅ و نۀ وئيل بلكې پۀ فون باندې ئې د سريزې تعريف زيات كړى ؤ. بېتاب صاحب د دې خلاق شاعرانو داسې ښكلې تخليقي او حقيقي فلم بندي كړې ده، تۀ

    خدائي خدمتګار پيرداد خان ولد بهرام خان پۀ امان کوټ کلي کښې 1885ز خواوشا پېدا شوے دے، ولې چې هغۀ به وې چې باچا خان زما نه لږ شان کشر دے. امان کوټ کلے د رستم نه پۀ نمر خاتۀ دیارلس کلوميټره د غر پۀ سر اباد دے. پۀ دې علاقه يعني امان کوټ، ګړو، سورے ملندرۍ، پيتاو ملندرۍ باندې د 1926ز پورې د انګرېزانو عملداري نۀ وه. دا کلے د سوات سټېت هم شمارېدو. بهرام خان بابا چې د پيرداد خان پلار ؤ، د کلي مشر، د دۀ دوه بيبيانې وې چې د مشرې بي بي نه ئې زامن وو چې ميا داد خان پکښې ډېر مشهور

[د استاد اباسین ایسپزي د تحقیقي مقالې دې برخې نه د لیکنې د اوږدوالي تر مخه حوالې او حاشیې لرې کړې شوې.] د هر قام يو ثقافت وي. دغه رنګ د پښتون قام هم يو ثقافت دے، قدرونه دي روايات دي چې د پښتونولۍ پۀ نامه بللے شي او د دې رواياتو لوے خاصيت دا دے چې پۀ زرګونو کاله تېرېدو باوجود دې خپل وجود او روح برقرار ساتلے دے او تر ننه چرته پۀ پوره او چرته پۀ نيمګړي شکل کښې زمونږ سره دغه قدرونه موجود دي. بله دا خبره هم زۀ ښۀ داډه کول غواړم چې نوې دنيا زمونږ د دغه قدرونو نه د ژوند ژواک ډېر چلونه