Category: اداريه

  • اداريه – مۍ 2021ز

    اداريه – مۍ 2021ز

    دا څۀ روان دي؟

    ټي اېل پي يعنې تحريک لبېک پاکستان سره د حکومت ډوبه معامله، د امن و امان خرابېدونکے صورتحال، صفر حکومتي کارکردګي، بې مثاله ګراني، د چينو، غوړو او اوړو مخ پۀ بره روان نرخونه،د جهانګير ترين سره د تا پناه معامله، د جسټس فائز عيسي معامله، د کورونا لړزوونکے صورتحال، د صحت عفريتي مسئلې، د تعليم داسې حال چې مخکښې نۀ ؤ، د ټېکسونو زورورې قيصې، دخزانې د وزارت سره روانه عجيبه لوبه، د اطلاعاتو محکمې سره روان نامعلومه چلند، د اپوزيشن سره دشمن پرروره رويه، د حکومتي عملدارۍ نشتوالے، پۀ خارجه محاذ ناکامۍ، د جي ډي پي بد حال، تجارت مخ پۀ ښکته او د ژوند هره پايه مخ پۀ وروستو روانه!!! کۀ دا هر څۀ رايوځاے کړو او پۀ يو ټکي کښې ئې د ځاے کولو کوشش وکړو نو بس دغه د کپتان خان حکومت ترې جوړېږي . پۀ ملک کښې د حکومت پۀ نوم يو زورور او ناخبره سړے ناست دے او ښکاري چې د دې غريب اولس څخه څۀ انتقام اخلي. د حکومت ئې درې کلونه پوره کېدو والا دي خو يو کار ئې هم داسې نشته چې څوک ئې وستائي او يا ئې دوي خپله قام ته کېږدي چې دا توره مو وهلې ده؛ هن د لنګرخانو، چرګو او چرګوړو او مېښو خرڅولو ئې کتابونه ډکېدے شي. او رښتيا د خبرو هم پړانګان دي او دومره دعوې ئې کړې دي چې کۀ څوک ئې د حکومت ورځې وشمېري او بيا د دوي لويې لويې دعوې راجمع کړي نو يقين دے چې د ګېنيز بک اف ورلډ رېکارډ برخه جوړه شي ځکه چې د حکومتي ورځو نه ئې دعوې زياتې دي . خو پۀ دعوو خو کار نۀ کېږي او نۀ پۀ دروغو ملکونه چلېږي . اولس کار غواړي، خدمت غواړي او بيا چې داسې حکومت وي چې غريب پکښې خوار و زار وي نو خامخا د غريب سړي ګيله جوړېږي چې دا سزا د کومې ګناه؟ د هوښيار او تجربه کار سياسي او جمهوري ملکونو دا روايت دے چې هلته نوے حکومت جوړ شي نو حکومتي مشر او ډله ئې کښېنې، د حالاتو جائزه واخلي، پۀ ملک او قام نظر واچوي، خپلو وسائلو ته وګوري، خپلو خرچو او ګټو ته نظر وکړي، خپل چم ګاونډ ته وګوري او دغه شان بيا ځان ته يوه نقشه راکاږي چې دا زمونږ مسئلې او کشالې دي او دا زمونږ مثبت اړخونه دي او د دې پۀ نظر کښې د راتلونکي کړنلاره جوړه کړي . دلته لۀ بده مرغه چې څنګه دا حکومت پۀ تشو نعرو او دعوو راغلے دے هم شان روان هم پۀ دروغو او الزامونو دے . اګر چې د يو کروړ نوکريانو ډېرې خوشکن دعوې ئې کړې وې، د پنځوس لکهو کورونو نغارې ئې هم غږولې وې، د روزګار وعدې ئې هم کړې وې خو هغه ترې خداے خبر ولې هېرې شوې او د خپلو ټولو توپو مخونه ئې اپوزيشن ته کړل او بس د الزامونو يوه نۀ ختمېدونکې لړۍ ئې پېل کړه چې لا ترننه ښۀ پۀ موج کښې ده . د دوي د وېنا تر مخه هر هغه سړے چې پۀ تېر حکومتونو کښې ؤ، غل دے او صرف هغه سړے بچ دے چې دوي لۀ راغلے او د دوي ملګرے شوے دے . دا خو ځه و به وايو چې سياسي داوپېچ دے او بس دوي ئې کاروي خو لۀ بده مرغه پۀ ملک دننه او بهر دواړو محاذونو دا حکومت بېخي ناکام دے . کۀ د کشمير پۀ مسئله ئې ځان شپېلے کړے دے نو د سي پېک پۀ اړه هم چين خفه شان ښکاري، کۀ سعودي مرور دے نو د ګاونډي هېواد افغانستان سره ئې هم خبره لا سمه نۀ ښکاري . خو ځه دغه هم لويې خبرې دي او دوي ته به ئې پرېږدو. راځو د ملک دننه صورتحال ته او د ټي اېل پي معاملې اړخ ته پام ګرځوو. پۀ دغه ياده معامله کښې ايا څوک پوهه سړے دا ثابتولے شي چې حکومت دا معامله پۀ ښۀ شان ډيل کړې ده، ايا د دوي يو ګام د ستائنې وړ بللے کېدے شي، ايا دوي عوام و نۀ زورل، ايا دوي سره د انتظامي اختياراتو دغه معامله خرابه نۀ کړه او ايا دوي پۀ دې ټوله معامله کښې عوام ته رښتيا ووئيل کۀ نه؟ د معاهدې نه ټوله نړۍ خبر ده، د شېخ رشيد د دروغو نه هم ټول خلک خبر دي، د وزيراعظم عمران خان پۀ بيان او دريځ کښې د تغير نه هم بچے بچے خبر دے. ايا يو حکومت داسې يوه حساسه معامله داسې هېنډل کوي؟ ايا يو ذمه وار حکومت پۀ يوه داسې نړيواله معامله خپل پارلېمنټ داسې بې توقير کوي چې وزيراعظم لۀ سره را نۀ شي . ايا يو د عوام حکومت داسې کوي چې اولس ته يو څۀ وائي او درپرده بل څۀ کوي؟ دا ټول سوالونه ځکه راوچتېږي چې دې حکومت پۀ دغه معامله کښې دا ټول کارونه کړي دي او خداے دې نۀ کړي خو دا خبره د دې ملک د راتلونکي لپاره ښۀ نۀ ده ځکه چې د داسې معاملو نه زمونږ تاريخ ډک دے او بيا ئې زور ټول دې ملک او د د دې ملک غريب اولس ته رسېدلے دے . هم دغه شان کۀ يو خوا دغه معامله ده نو ورسره پۀ کوټه کښې دهماکه او پۀ اسلام اباد کښې پۀ يو صحافي پۀ رڼا ورځ بريدونه هم د راروان وخت حالات بيانوي خو چا ته ئې وائې ځکه چې اوري ئې څوک؟ کۀ د حکومتي عملدارۍ پلو راځو نو خبره لا ورانه ده . د کورونا صورتحال بېخي خراب دے خو حکومت د تذبذب ښکار ښکاري او بيا چې سول انتظاميه بېخي ناکامه شوه نو پوځ ئې راوغوښتو چې د حکومتي عملدارۍ پته ئې هم د دې ګام نه لګي . دجهانګير ترين قيصه خو لا زياته عجيبه ده . کۀ مخ ترې اړوي نو حکومت ئې ځي او کۀ ورسره کښېنې نو خلک به څۀ وائي چې د بې لاګ احتساب نعره ئې څۀ شوه . هم دغه شان د چينو بار بار نوم اخلي چې قوم نه پکښې يوسل دېرش اربه روپۍ وخوړې شوې خو بس صرف خبرې دي چې اورو ئې او ښکاري داسې چې دا احتساب صرف د هغه خلکو لپاره روا دے چې څوک پۀ اپوزيشن کښې دي او حکومتي غړي او د کپتان ملګري پرښتې دي . هم دا حکومتي رويه او دا کۍ کوکۍ ده چې لۀ وجې ئې غريب اولس د ګرانۍ لۀ وجې پۀ چغو دے او ورځ ئې بده ده . د دوايانو نرخونه پۀ بره لاړل خو د کپتان حکومت صرف پۀ ډاکټرانو پسې شوے دے او بس هسپتالونو کښې ئې “کزن” نوې نوې تجربې کوي دا بېله خبره ده چې د صوبې دو ټولو نه پۀ لوے هسپتال کښې ماشوم پۀ ډاګه مېدان پېدا کېږي . د دې خرابو حالاتو باوجود د خزانې وزير لۀ دمه نۀ ورکوي او بس هر څۀ پۀ هغۀ ورتپي او دې مار وزير بدلوي، نۀ احتساب شته او نۀ څۀ تپوس پوښتنه . يو خوا پۀ اربونو روپۍ ټېکس او بل خوا دا دعوې چې پۀ اولس به زيات بوج نۀ اچوو. . . دا څۀ دي؟ خلک پۀ يو چا تور ولګوي، محکمه ئې پلټنې وکړي، کۀ ثبوت شي خو جرم کۀ نه نو بس قيصه ختمه؛ خو دلته خو پۀ يو نېب پۀ خلکو تورونه دي چې لګي خو نۀ خو د دغه خلکو نه يوه روپۍ بود شوه او نۀ سزا شول . عوام پۀ انتظار دے چې کله به د دغه ” ډاکوانو” نه د قوم پېسې بود کېږي! د ملک د موجوده حالاتو پۀ رڼا کښې پکار خو دا وه چې وزيراعظم، د دۀ ټيم او عالي دماغو د قوم پۀ مسئلو توجو ورکړې وې خو داسې نۀ ده او ټول زور پۀ اپوزيشن پسې پۀ ملنډو او الزامونو لګي . د حکومت ټوله توانائي پۀ دې صرف کېږي چې څوک د نېب پۀ زور وردننه کړي او څوک رابهر کړي، د چا کور ونړوي او چا لۀ څۀ لار پېدا کړي . سياسي پوهه، سياسي بلوغت او د حالاتو مطابق فېصلې کول ښکاري چې د دې حکومت لۀ سره پۀ کتاب کښې نشته . ښکاري چې د دوي ټول زور او قوت پۀ پروپېګنډو، ملنډو او الزامونو کښې پټ دے . ښکاري چې دوي د قوم خدمت لۀ نه بلکې د سياسيتدانانو، سياسي جماعتونو ، جمهوريت او پارلېمان پۀ سپکاوي پسې راغلي دي . ښکاري چې دوي بېخي ړاندۀ دي ځکه خو ورته د اولس بده ورځ نۀ ښکاري او وزيراعظم د خپل ګوند د تاسيس ورځ پۀ موقع پۀ خپله وېنا کښې وائي چې ورته پۀ خپل دوه نيم کاله کارکردګۍ فخر دے . چې دغه حال وي نو ګيله به څۀ وکړو . د مسئلې حل خو هله راوځي چې يو سړے يوه مسئله ومني، اوس چې حکومت د اولس مسئلې لۀ سره مني نه نو د هواري کوشش به ئې ولې وکړي . د عقل تقاضا ده چې يو وړوکے کور هم بغېر د کومې حکمت عملۍ نه، نۀ چلېږي، دا خو نو بيا ملک دے . او هم دغه د حکومت رويه، سوچ او اپروچ دے چې نن پۀ ملک کښې د معيشت نه تر امنيت، حکومت نه تر صنعت او روزګار نه تر صحت پورې يو هم داسې مد، کار او اړخ نشته چې ښۀ شوے وي او يا ئې څوک ستائنه وکړې شي . هن، کۀ څۀ شے مخ پۀ بره تلے دے نو هغه د اولس بده ورځ، ګراني، د حکومت نااهلي، د وزيرانو او مشيرانو دروغ ګوئي او د حکومت تذبذب دے چې دا څۀ روان دي؟

    د بشير مېمن انکشافات . . . . پلټنې بېخي ضروري

    د سياست او حکومت پۀ مېدان کښې الزامونه،تورونه او سپکې تورې پۀ دې ملک کښې لۀ پخوا راهسې پۀ يو بل لګولے کېږي . دا څۀ نوے کار نۀ وي چې د يو ګوند مشر پۀ بل پسې څۀ خبره وکړي او يا پرې الزام ولګوي خو دغه بس اکثر وختونه د يو څۀ وخت يا يو خاص موډ کښې وي او ډېر ئې څوک نۀ رېشي . دا د سياست او جمهوري نظام هم يوه خاصه ده چې خلک د يو بل د خيال او اپروچ سره د يو شان نظر نۀ لرلو لۀ وجې اختلاف کوي او بيا د حکومت او اپوزيشن خو کار هم دا وي چې يو بل سره ډغره ووهي او د يو بل غلطو ته غلط ووائي . پۀ روايتي توګه هر اپوزيشن د خپل ملک د حکومت سره څۀ نا څۀ اختلاف لري او دا د اپوزيشن ذمه واري هم وي چې د حکومت پۀ ګامونو او کارونو نظر وساتي تر څو د قام او ملک خلاف کوم قدم پورته نۀ کړے شي . دلته لۀ بده مرغه پۀ دې ملک کښې پايه الټه روانه ده. اپوزيشن تر ډېره وخته خاموش ؤ خو حکومت داسې ښکاري چې پۀ خپله پۀ اپوزيشن کښې وي او سحر ماښام د حکومتي مشينرۍ پۀ زور او د قام د ټېکس پۀ پېسو پۀ حکومتي کنټرولډ ميډيا او تالي څټي تجزيه کارانو پۀ زور د سياستدانانو او جمهوريت خوښي خلکو کردار کشي کوي . موجوده حکومت نما نظام خو راغلے هم د دغه احتساب پۀ نعره دے ځکه نو ژبې ئې لا تېزې دي ځکه چې ساده خلک ئې تش پۀ دغه ډډو نعرو غولولي وو نو چې موقع ورته چرته هم، پۀ کوم پلېټ فارم هم او پۀ کوم ځاے هم ترلاسه کېږي نو بس دا يو تار غږوي چې پۀ تېرو دوه حکومتونو کښې پاتې خلک او سياستدانان کرپټ دي، غدار دي او ملک ئې لوټلے دے . او دغه شان دوه نيم کاله ئې تش پۀ دغه الزامونو لګولو تېر کړل . اپوزيشن چغې وهي چې احتساب نه بلکې د احتساب پۀ نامه نېب ګردي شروع ده خو څوک ئې اوري . خو هغه د چا خبره چې د دروغو مزے لنډ وي او رښتيا کۀ هر کله وي خو يو ورځ ضرور مخې ته راځي . هم داسې وشوه او د عمران خان او حکومت د دروغو د احتساب پۀ نعرو ئې يو دروند ګوذار وشو. دا ګوذار چا عام سړي نه بلکې د اېف ائي اے پخواني ډي جي بشير مېمن کړے دے. موصوف د جيو ټيلي وژن سره پۀ مرکه کښې دعوي وکړه چې څۀ موده وړاندې وزيراعظم هاوس ته د وزيراعظم عمران سره ملاقات لپاره وغوښتے شو او هلته ورته د سپريم کورټ جج قاضي فائز عيسي خلاف د کېس جوړولو ووئيلے شو. بشير مېمن وائي چې ما انکار وکړو ځکه چي دا کار د قانون خلاف ؤ . د موصوف نورې خبرې او انکشافات به تاسو اورېدلې او لوستې وي . دلته مونږ خبره دا کول غواړو چې څنګه پۀ دې روان حکومت کښې پۀ خلکو کېسونه جوړ کړے شول،څنګه ئې عزتونه لېلام شول، څنګه يو يو پۀ پوره منصوبه بندۍ سره پۀ ګوته کړے شول . دغه شان پۀ دغه خلکو کښې يو نوم د ملي مشر اسفنديار ولي خان هم راغلے دے چې څنګه وزيراعظم عمران خان غوښتل چې د دوي خلاف الزامونه ولګوي او ګرفتار کړے شي خو بشير مېمن وائي چې ثبوت نۀ ؤ نو څنګه به مې دا کار کولو. بهر حال ټولو خلکو ته معلومه ده چې د يو شمېر مشرانو او سياستدانانو سره د عوامي نېشنل ګوند د مرکزي صدر اسفنديار ولي خان هم پۀ يوه منصوبه بندۍ کردار کشي وکړې شوه، تورونه پرې ولګولے شول . اګر چې ملي مشر به هر ځاے پۀ جار وئيل چې کۀ يوه کاسيره راباندې ثابته شوه نو جېل ته مې مۀ بوځئ بلکې پۀ دار مې کړئ خو لۀ بده مرغه د کنټرولډ ميډيا او د موسمي سياستدانانو، پالشيانو او سوډو تجزيه کارانو لۀ خوا دغه کار ښۀ پۀ “ايماندارۍ” سره روان ؤ. ټولې دنيا ته پته وه چې اسفنديار ولي خان د باچاخان او ولي خان وينه ده او کله هم داسې څۀ ګام نۀ شي پورته کولے خو پروپېګنډا ډېره تېزه وه . خو عزت او ذلت د خداے لاس کښې دے، نن د ملي مشر لمن هغه شان سپينه ده څنګه چې ئې د پلار او نيکۀ وه . خو دا انکشافات واړۀ نۀ دي، دا خبرې عامې نۀ دي . بايد د بشير مېمن د انکشافاتو پوره پوره پلټنې وشي او معلومه کړے شي چې عمران خان خپله کۀ د بل چا پۀ وېنا دا هر څۀ کړي دي . رښتيا معلومول پکار دي ځکه چې دا د يو ملک او قوم د مستقبل خبرې دي او د دې ملک مستقبل د سياست، جمهوريت او سياستدانانو سره تړلے دے.

  • اداريه – اپرېل 2021ز

    اداريه – اپرېل 2021ز

    د ويرژنې قيصه خوانۍ نه د جاني خېل غميزي پورې

    هېڅ يو د احساس خاوند د جاني خېل د هغه مور سلګۍ او فرياد نۀ شي زغملے چې د خپل ماشوم شهيد زوي پۀ اړه ئې وئيل چې ظالمانو مړ کولو نو مړ کړے به ئې ؤ خو تيږې ئې پرې ولې غورځولې؛کمر ئې پرې ولې نړولو؛ ولې ئې داسې وژلو چې د ليدلو قابل هم نۀ ؤ . دغې مور دا هم وئيل چې خپل ماشوم بچے ئې پۀ خوارو او مزدورو لوے کړے ؤ، سختې ئې ګاللې، پردي کارونه ئې کول، لوونه او د خلکو لوښي ئې وينځل خو خپل بچي ئې لويول ځکه چې خاوند ئې معذوره دے . دا صرف يوه مور نۀ ده بلکې څلور داسې نورې هم دي چې د جاني خېل پۀ دړدېدلې او بدرنګه پېښه کښې د خپلو ګلالو بچو خاموش قبرونو ته وازې سترګې او بندې خولې ناستې دي . دوي تپوس کوي چې دا چا، ولې او پۀ کومه ګناه؟؟؟ د پېښې نه زياتره ټول خلک خبر دي ځکه چې دا پېښه وړه نۀ وه، ډېره لويه وه، ډېر لوے ظلم ؤ ځکه نو د جانې خېل او بنو خلک پۀ خصوصي توګه او ورسره پښتون قام پۀ عمومي توګه ودرېدو. دوي خپل د ګلالو ماشومانو مړي پۀ مېدان کېښودل او و ئې غوښتل چې ترڅو ذمه وار پۀ ګوته شوي نۀ وي نو دوي خپل مړي نۀ ښخوي. هفته تېره شوه خو نۀ خو حکومت او نۀ عدالت دوي ته پام وګرځولو. دا خو ښۀ ده چې پۀ دې خاوره د عوامي نېشنل ګوند پۀ شان يو د خپل قام غمخوار ګوند شته چې پۀ داسې حالاتو کښې نۀ صرف د خپل قام سره ودرېږي بلکې مشري ئې کوي. ځکه نو اېمل ولي خان جانې خېل ته ورسېدو او غږ ئې وکړو چې د غمزپلې کورنيو سره دې پوره پوره انصاف وکړے شي. صوبائي صدر دا هم ووئيل چې کۀ انصاف و نۀ کړے شو نو بيا به ګوند د دې غمزپلي خاندانونو سره ولاړ وي او چې دوي د انصاف لپاره چرته هم ځي نو اے اېن پي به ورسره وي . دا هم د يادونې وړ ده چې هسې خو پۀ دې ملک کښې ډېر داسې ګوندونه شته چې ځان د اولس او بيا پۀ تېره تېره د پښتون قام نمائنده بولي خو بيا پۀ داسې وخت کښې ئې شتون پۀ دوربين هم پۀ نظر نۀ راځي . ځکه نو ټولې نړۍ وليدل چې صرف عوامي نېشنل ګوند ؤ چې د شهيدانو سره نۀ صرف ولاړ ؤ بلکې د انصاف د ترلاسه کولو لپاره ئې ورسره هرڅۀ ته غاړه هم ايښې وه . صرف دا ګوند ؤ چې پۀ سېنېټ کښې ئې دې پېښې ته پام ګرځولو لپاره تحريک التواء هم راوړو . هم دا ګوند ؤ چې کله د جاني خېل نه مظاهرچيان د اسلام اباد پۀ لور روانېدل نو د دې ګوند مشران او کارکنان ترې مخکښې وو او هم پۀ دوي د بې حسه او د کرايې د حکومت لۀ خوا شېلنګ وشو او لارې ورته وتړلې شوې . عوامي نېشنل ګوند خپل يو تاريخ لري چې چرته هم داسې څۀ ظلم کېږي نو هلته خپل اواز وچتوي خو چې خبره د خپل قام شي نو بيا هر څۀ د سياست نه بالا وي ځکه نو اے اېن پي دا پېښه نۀ صرف پۀ سختو ټکو کښې غندلې بلکې د پلټنو ئې هم کلکه غوښتنه کړې ده . لۀ بده مرغه د پښتنو سره داسې قسمه ظلمونه نوي نۀ دي . نن نه يو نوي کلونه وړاندې د پېښور پۀ قيصه خوانۍ کښې هم پۀ پښتنو يو قيامت جوړ کړے شوے ؤ چې پکښې د جمهوري حقونو پۀ غوښتونکيو ناتاره ګولۍ ورولې شوې وې، مشران، ځوانان او ماشومان پکښې شهيدان کړے شوي وو. د دغه ظلم نۀ خو کوم حکومت پوښتنه وکړه، نۀ چا بخښنه وغوښته او نۀ چا د شهيدانو د کورنيو حال معلوم کړو . صرف عوامي نېشنل ګوند دے چې هر کال دغه خپل شهيدان نمانځي او پښتون قام د خپل تاريخ نه خبر ساتي. هم دغه شان کۀ وګورو نو نن سبا ټوله نړۍ د تجارت پۀ اهميت نۀ صرف خبر ده بلکې پۀ دې مېدان کښې د مخکښې تګ لپاره خپل هر ممکن کوشش هم کوي . او بيا هوښيار ملکونه د خپل ګاونډي هېوادونو سره تجارتي اړيکې بېخي کلکې ساتي . خو لۀ بده مرغه پۀ پښتنو دا دروازې هم بندې کړې شوې دي . د افغانستان سره اوږده پوله ده چې پۀ يو شمېر ځايونو به پرې تجارت کېدلو چې ګټه به ئې د پولې دواړه غاړو پښتنو ته رسېده خو د څۀ مودې راهسې دغه لارې تړلې شوې دي . د تجارت کۀ يو خوا د معيشت سره تعلق دے نو بلخوا د امنيت سره ئې هم ورورولي ده . ځکه نو اے اېن پي د مارچ پۀ لسمه نېټه د تجارتي لارو پرانستلو لپاره تورخم ته يو لوے او تاريخي احتجاج وکړو . کۀ وګورو نو صرف عوامي نېشنل ګوند دے چې کۀ د قام سياست دے، معيشت دے، امنيت دے او کۀ پرمختګ، پۀ هر څۀ ئې نۀ صرف نظر دے بلکې د مشرۍ حق ئې هم ادا کوي.

    د معيشت سمولو سامراجي ډرامې

    خلک چې خپل يو وران کار سموي نو خپل کسان پکښې ولګوي او بيا ترې وخت پۀ وخت تپوس کوي چې کار څنګه روان دے . خو پۀ پاکستان کښې د يوې ادارې سره داسې عجيبه لوبه وشوه چې د حکومت پلويان هم ورته حېران دي . دا اداره کۀ مهمه نۀ وه نو بيا هم څۀ خبره وه خو دا يوه داسې اداره ده چې کار ئې پۀ ملک کښې قيمتونه کنټرول او معيشت مستحکم ساتل دي . دا اداره سټېټ بېنک اف پاکستان دے چې حکومت ئې د يو بل پۀ شکل کښې واګې د ائي اېم اېف پۀ لاس کښې ورکړې . معاشي پوهان وائي چې اوس به دا بېنک نۀ صرف دا چې ټولې فېصلې د ائي اېم اېف، ورلډ بېنک او اے ډي بي پۀ خوښه کوي بلکې حکومت له به قرضه هم نۀ ورکوي . بلکې اوس به حکومت د قرضې لپاره دغه نړيوالو مالي ادارو ته محتاجه وي او بيا د هغوي خوښه ده چې پۀ کومه شرح او پۀ کومو شرطونو قرضې ورکوي . د قانون د کومې مسودې لاندې چې دا کار شوے نو دغه بل کۀ څۀ هم کابينې ته وړاندې کړے شوے خو عجيبه دا ده چې دغه لويه مسوده صرف پۀ پنځلس منټه کښې منظور کړې شوې ده. دې سره سره دا هم وئيلے شي چې اوس به د دې بېنک د چارواکو نه څوک هم تپوس نۀ شي کولے يعنې بېخي خودمختاره به وي او د نېب، اېف ائي اے او اېف بي ار د لاسونو نه به هم ازاد وي يعنې د چارواکو نه به ئې د چا پلار هم تپوس نۀ شي کولے . اوس سوال دا پېدا کېږي چې اخر کومه داسې مجبوري ده چې دا بېنک يعنې د رياست بېنک دومره خودمختاره شو؟ ايا دا پۀ رياست کښې دننه يو رياست نۀ دے؟ ايا دې سره به معيشت د ملک لۀ لاسه و نۀ وځي ؟ بيا ځينې د حکومت تالي څټ وائي چې دې سره به دا بېنک خودمختاره شي ؛ نو سوال دا دے چې ايا ائي اېم اېف ته خپله يوه اداره ټول پۀ ټوله سپارل خودمختاري ده؟؟؟ بل هم داسې يو بل يو کال مخکښې هم مخې ته راغلے ؤ او حکومت ئې خپله مخالفت کړے ؤ نو بيا اوس ولې دا بل محترم شو؟ بله مهمه خبره دا ده چې اوس به دا رياستي بېنک د حکومت لاندې کار نۀ کوي بلکې د ائي اېم اېف پۀ هداياتو به کار کوي نو پۀ داسې کښې ايا مونږ دا طمع لرلې شو چې دا ګام به ملک لۀ څۀ ګټه ورکړي ځکه چې د ائي اېم اېف د کارنامو نه خو ټوله نړۍ خبر ده . دا هم څرګنده شوې ده چې اوس به دا بېنک د ورلډ بېنک پۀ خوښه کار کوي يعنې مطلب دا چې زمونږ مالياتي امور زمونږ لۀ لاسه ووتل . او چې داسې وشوه نو مطلب دا چې د ضروري څيزونو يعنې بجلۍ، تېل او ګېس قيمتونه به هم زمونږ پۀ لاس کښې نۀ وي او بيا به هر څۀ داسې ګران وي چې خلک به غوږونو لۀ ګوتې يوسي . لۀ بده مرغه صرف دا نه بلکې د سي پېک لوبه هم د حکومت نه ورانه ده او د ايران او چين نوې نوې اړيکې پۀ دې لړ کښې ډېرې مهمې بلکې د نورو نورو قيصو اشارې ورکوي . هم دغه شان پۀ يوه هفته کښې ئې پرله پسې د پټروليم خصوصي مرستيال نديم بابر او د خزانې وزير حفېظ شېخ پۀ دې لۀ خپلو څوکيو ګوښه کړل چې نۀ خو ئې کارونه سم کړل او نۀ ئې ګراني قابو کړه . ايا دا د عقل کار دے؛ چې يو سړي ته د ملک اهمه څوکۍ ورکړه او بيا ئې پۀ دې لرې کړه چې بس ناکامه شو . ايا دا ضروري نۀ ده چې د دغه خلکو احتساب وشي چې ولې مو د قام ورځ بده کړې ده، ولې مو قرضې زياتې کړې، ولې مو نرخونه وخېژول او ولې مو د غريب سړي خوبونه حرام کړل؟؟؟ خو دا تپوس څوک نۀ کوي ځکه چې نيازبين خان پۀ دې ډرامو خپل حکومت چلول غواړي. خو يوه خبره بېخي واضحه، څرګنده، سپينه صفا او ثابته ده چې کۀ عمران خان او حکومت ئې پۀ سر هم ودرېږي نو نۀ خو معيشت سمولے شي او نۀ ګراني قابو کولے شي ځکه چې اوس د دوي پۀ لاس کښې د هېڅ واک نشته او دا ټولې سامراجي ډرامې دي.

  • اداريه – مارچ 2021ز

    اداريه – مارچ 2021ز

    ولې او پۀ کومه ګناه؟ زۀ جواب غواړم!

    د عوامي نېشنل ګوند بلوچستان صوبائي ترجمان اسد خان اڅکزے د تېر کال ستمبر مياشت کښې بې درکه شوے ؤ. د عوامي نېشنل ګوند لۀ خوا د هغۀ د بازيابۍ لپاره پۀ هر کچ اواز پورته کړے شو خو بېخي ئې پته و نۀ لګېده چې ځمکې وخوړو او کۀ اسمان راښکلو . بيا د فرروۍ پۀ دوويشتمه نېټه پۀ ټول ملک کښې د اسد خان اڅکزے او نورو بې درکه خلکو د بازيابۍ لپاره د ګوند لۀ خوا پۀ دوه پنځوس ځايونو کښې احتجاجونه وشول ، خو بيا هم څۀ پته و نۀ لګېده . اخر چې پۀ اوويشتمه فرورۍ د اسدخان اڅکزي پۀ اړه خبر راغلو خو دا خبر ډېر لړزوونکے ؤ ځکه چې د ګوند دغه مخکښه، ښائسته او ځوان مبارز پۀ سفاکانه توګه شهيد کړے شوے ؤ. دا خبر د ټول ګوند بلکې د هر قامپاله او هر انسان لپاره ډېر تريښ ؤ ځکه چې کۀ يو خوا شهيد اسد خان اڅکزے يو بې لوثه سياسي کارکن ؤ نو بلخوا ايله يوه اوونۍ وړاندې د هغۀ د بازيابۍ لپاره پۀ دومره لوے کچ احتجاجونه شوي وو. ايا دا د احتجاج جواب ؤ، ايا دا د غږ پورته کولو جواب ؤ؟ ګوند خو ډېر پۀ پرامنه او جمهوري توګه خپل کس غوښتلو خو پۀ بدل کښې ورته د خپل زيرک صوبائي ترجمان مړے ترلاسه شۀ . ځکه نو ملي مشر اسفنديار ولي خان دا پېښه زړۀ ماتوونکې، بې رحمه او ناقابل قبول وګرځوله او پۀ سپينو ټکو کښې ئې پۀ ډاګه کړه چې د ملکي وګړيو حفاظت د رياست او حکومت ذمه واري ده.

    د دې پېښې نه صرف يوه اوونۍ وړاندې د فرورۍ پۀ دوويشتمه نېټه اے اېن پي د ملک پۀ ګوټ ګوټ کښې د بې درکه کسانو پۀ حق کښې احتجاجونه وکړل. د ګوند مرکزي سينئير نائب صدر امير حېدر خان هوتي پۀ مردان کښې، مرکزي جنرل سېکتر ميا افتخار حسېن پۀ اسلام اباد کښې، صوبائي صدر اېمل ولي خان پۀ چارسده کښې، مشر حاجي غلام احمد بلور پۀ پېښور کښې، د اے اېن پي بلوچستان صوبائي صدر اصغر خان اڅکزے پۀ کوټه کښې او دغه شان د ګوند مختلفو مشرانو د سوات نه تر چمن پورې احتجاجونه وکړل. مردان کښې احتجاجي غونډې ته پۀ خپله وېنا کښې امير حېدر خان هوتي ووئيل چې د اے اېن پي بلوچستان وياند اسد خان اڅکزے د تېرو پنځو مياشتو راهسې بې درکه دے او د مړ ژوندي ئې هېڅ پته نۀ لګي. مرکزي سينئير نائب صدر ووئيل چې پۀ ملک کښې عدالتونه شتون لري او غوښتنه ئې وکړه چې د قانون ترمخه دې دغه خلک پۀ عدالتونو کښې وړاندې کړے شي . دغه شان صوبائي صدر اېمل ولي خان لاريون ته د وېنا پۀ مهال ووئيل چې رياست د وړو قامونو سره د مېرې مور سلوک کوي، مجبوره مياندې او خوېندې پۀ سړکونو خوارېږي او هېڅ څوک ئې تپوس نۀ کوي . صوبائي صدر ووئيل چې د ملک ائين يو فرد يا ادارې ته هم د چا د بې درکه کولو اجازت نۀ ورکوي . د اسد خان اڅکزے پۀ اړه ئې ووئيل چې تر دې دمه رياست د هغۀ پۀ بازيابۍ کښې ناکامه دے . اېمل ولي خان زياته کړه چې د دې ملک هر وګړي ته د خپلې دفاع کولو پوره پوره حق حاصل دے او ځکه ئې پۀ دغه مهال دا غوښتنه وکړه چې بې درکه خلک دې عدالتونو ته وړاندې کړے شي او چې څوک پۀ جرم کښې ککړ وي نو هغوي ته دې د قانون مطابق سزا ورکړې شي . اېمل خان دا هم غوښتنه وکړه چې قوم ته دې وضاحت وکړے شي چې اخر دا طاقتور خلک څوک دي چې قانون د پښو لاندې کوي او خلک بې درکه کوي . پۀ دې موقع اېمل ولي خان دا هم ګيله وکړه چې د ملک “مجبوره” عدالتونه هم د بې درکه خلکو پۀ بازيابۍ کښې بېخي ناکامۍ سره مخ دي . صوبائي صدر دا هم زياته کړه چې عوامي نېشنل ګوند بۀ پۀ ملک کښې د جمهوريت پۀ ځاے کولو او د مظلوم قامونو د حقونو لپاره خپل کردار ترسره کوي . کۀ د ګوند بيانيې او بيا پۀ دومره لوے کچ د بې درکه خلکو د بازيابۍ لپاره د ګوند لاريون ته وګورو نو پۀ ډاګه وئيلے شو چې پۀ موجوده دور کښې صرف عوامي نېشنل ګوند يو داسې پارلېماني، جمهوري او سياسي قوت دے چې ښۀ پۀ جار د ملک د وړو او مظلومه قامونو د حقونو خبره کوي . ورسره دا هم پۀ ډاګه ده چې اے اېن پي د اولس خپل، سوچه او مضبوط غږ دے ځکه چې پۀ يو غږ او پۀ يوه ورځ پۀ دوه پنځوس ځايونو کښې د بې درکه خلکو لپاره صرف هم دا ګوند نۀ صرف غږ پورته کولے شي بلکې پۀ زرګونو خلک پرې د خپل غږ وچتولو، اورولو او دنيا ته رسولو لپاره باور هم کوي . د بې درکه خلکو مسئله نۀ خو نوې ده او نۀ وړه ده ؛ د کلونو راهسې د امسئله روانه ده چې د نړۍ پۀ کچ نۀ صرف د ملک لپاره د بدنامۍ سوب ګرځي بلکې ورسره پۀ ملک کښې د جهموري ادارو پۀ کارکردګۍ هم سوالونه پورته کېږي او پۀ دغه ادارو د خلکو باور هم ورو ورو لۀ منځه ځي . بايد د اولس ستونزې، ستونزې ومنلې شي، بايد د وريتو پريتو مياندو او خوېندو چغې واورېدې شي، بايد مسئلې پۀ جمهوري ډګر او د پارلېمان لۀ لارې د هواري کوشش وکړے شي . اے اېن پي يو اوږد جمهوري تاريخ لري، بايد دا غږ واورېدے شي. نن د ملک د ټولو ادارو نه د ځوان شهيد اسدخان اڅکزے مړے تپوس کوي چې زۀ ولې، پۀ کومه ګناه ووژلے شوم؟ ما لۀ جواب راکړئ !

    د سېنېټ پۀ غوغا کښې د “انصاف” بولي

    نتيجه چې د سېنېټ ټاکنو هر څۀ وي خو يوه خبره لکه د نمر روښانه ده چې حکمران جماعت کومه خبره کړې ده نو د هغې اپوټه روان دے . کۀ پۀ سېنېټ کښې ئې پۀ ووټ خرڅولو شور جوړ کړے نو خپل کسان ئې پۀ ووټ خرڅولو کښې پۀ رڼا ورځ ګېر شوي دي، کۀ د پېسو د استعمال خبره ئې کړې ده نو پۀ دې مېدان کښې هم د هر ګوند نه مخکښې دے، کۀ د خپلولۍ خبره ئې کړې ده نو زياتره ټکټونه ئې د ګوند د مشرانو خپلو خپلوانو ته الاټ کړي دي، کۀ د مېرټ خبره ئې کړې ده نو د عمل کولو نه ئې پرې بېخي ډډه کړې ده، کۀ د اوپن بېلټنګ پۀ معامله ئې ټينګار کړے دے نو دليل خو څۀ چې د جمهوري رواياتو او ائيني لارو نه ئې هم سرغړونه کړې ده، د کال ۲۰۱۸ د سېنېټ لپاره د ووټونو پۀ متنازعه ويډيو ئې ځمکه سمان يو کړل خو بيا پته ولګېده چې قيصه څۀ ده نو هډو ځان ئې پرې شپېلے کړو . دملک د ټولو صوبوديو شان نمائندګۍ لۀ وجې سېنېټ ته درنښت لرل د وخت تو ټولو لوے ضرورت دے خو لۀ بده مرغه پۀ موجوده حکومت کښې دې ايوان باندې سمې لوبې وشوې. داسې ښکاري چې ښۀ پۀ سمي او وس باندې د دې ايوان د بدنامولو هڅې روانې دي . د ويډيو لۀ لارې ئې اولس ته وښودل چې څنګه د هغوي منتخب نمائندګان د هغوي د ووټ سره لوبې کوي، بيا ئې ټينګار جوړ کړو چې کۀ اوپن بېلټنګ و نۀ شو نو تباهي بۀ راشي . بله د زړۀ خوراک خبره دا ده چې پارلېمنټ شته، ائين شته خو بيا هم د کپتان حکومت پۀ ارډيننسونو د کارونو ويستلو زور لګوي . پۀ حکومت کښې ئې د جمهوري اقدارو دا حال دے چې فېصل واوډا ته ټکټ ملاوېږي خو پروېز رشيد پۀ شان سړے نااهله ګرځولے کېږي. بياپۀ متنازعه ويډيو کښې مخې ته د راتلونکي کسانو دريځ چا هم د اورېدو هڅه و نۀ کړه ؛ چا هم دا و نۀ پوښتل چې دا ويډيو چرته، چا، ولې او څنګه جوړه کړه؟ پېسې چا ورکړې، د چا پۀ مشوره ئې ورکړې او د څۀ غرض لپاره ئې ورکړې؟ . کۀ د حالاتو جائزه اخلو او پۀ ملک کښې جوړ سياسي، انتظامي او حکومتي تصوير ته ګورو نو څرګندېږي چې حالات بېخي سرچپه روان دي . وزيراعظم عمران خان چې څۀ وائي نو د هغې بېخي اپوټه روان پۀ نظر راځي . د ګرانۍ قابو کولو ئې وئيلي خو لا عمل ئې پرې نۀ دے کړے، پۀ مېرټ ئې ټينګار کړے خو د مشيرانو نه وزيرانو پورې او انتظامي عهدو نه سېنېټ ټکټونو پورې ئې لا پۀ يو ځاے کښې هم مېرټ ته عزت نۀ دے ورکړے . دا ملک دے څۀ اټۍ نۀ ده چې داسې پۀ قرضونو، دروغو او وچتو وچتو “پاڅولو” دې وچلولے شي . پۀ زور ووټونه خوکېدے شي، پۀ دړکه او دباو ججانو او عدالتي نظام نه د خپلې خوښې فېصلې خو اخستے کېدې شي، اپوزيشن پۀ اي سي اېل کښې پۀ نومونو اچولو وېرولے شي، پۀ زور باندې ارډيننسونه خو راوستے کېدے شي، پۀ چل ول او دوړه دباو ميډيا خو پښو ته غورځولې کېدې شي خو نۀ خو د اولس خولې بندېدې شي او نۀ ملک چلېدلے شي . کۀ د انصاف دعوېدار جماعت غواړي چې دا ملک وچلېږي، پرمختګ وشي، ګراني ختمه شي او ائين، قانون او سېنېټ ته خپل ځاے ترلاسه شي نو نۀ صرف ائين او پارلېمنټ ته بۀ درانۀ کتل وي بلکې خپله غلطي بۀ هم منل وي . پۀ ويډيو کښې ښکېل خپل ټول کردارونه بۀ رابرڅېره کول وي، پۀ سېنېټ کښې د “انصاف” بولي بۀ ودرول وي، د اولس غږ ته بۀ غوږ کېښودل وي او پۀ سياست، جمهوريت او جمهوري ادارو بۀ د تور پورې کولو نه ډډه کول وي . دا زوړ وخت نۀ دے چې اولس دې ناخبره وي؛ اوس بچے بچے پوهېږي چې پۀ دې ملک کښې جمهوريت او پارلېمنټ ولې او څۀ لپاره بدنامولے شي.

  • اداريه – فروري 2021ز

    اداريه – فروري 2021ز

    کاش چې رښتيا ووئيلے شي

    نن چې څوک هم د ملک مجموعي حالاتو ته ګوري نو زړۀ ئې وبوږنېږي، او غريب سړے خو بېخي پوزې لۀ راغلے. هر سړے حالات ګوري او پوهه دے چې ملک ورځ تر بلې مخ پۀ ښکته روان دے. صرف يوه طبقه بلکې يو څو اشخاص داسې دي چې هغوي ته حالات ډېر ښۀ، نارمل بلکې ملک مخ پۀ بره روان ښکاري، او د ترقۍ دعوې هم کوي؛ دغه خلکو کښې زمونږ حکومتي واکمن، وزيراعظم، د وزيراعظم وزيران او مشيران شامل دي . خلک چغې وهي چې ګراني ده، خلک چغې وهي چې دوائي ګرانه شوه، خلک چغې وهي چې تېل، اوړۀ، غوړي او چيني وغېره د هور پۀ بيعه شول خو بلخوا وزيراعظم دغه د اولس ژړا فرياد رد کوي او دعوي کوي چې پۀ ملک کښې ګراني تر ټولو ټيټې کچې ته راغلې ده . اوس يا خو عوام دروغ وائي او يا د ملک وزيراعظم . کۀ مسئله نۀ هوارول وي نو بس دا ئې اسان حل دے چې پړه پۀ اولس واچولې شي او لکه د وزيراعظم صېب فرمان جاري کړے شي چې ملک کښې ګراني نشته او دا ټولې د اپوزيشن ډرامې دي . خو هر سړے پوهه دے چې دا د مسئلې حل نۀ دے. د مسئلې حل مسئله منل دي، د مسئلې حل لټول او ذمه وارو لۀ پړه پۀ غاړه اخستل دي. لۀ بده مرغه نن چې د ملک د چلولو واګې د چا پۀ لاس کښې دي، هغوي يا خو د اولس بدې ورځې ويني نه او يا ئې پۀ ځان غوږونه راچولي دي . مونږ ګورو چې د حکومتي جماعت پۀ حکومت کښې د راتلو نه مخکښې کومه رويه وه، هم هغه عادت ئې نن هم پۀ ځاے دے . مشران وائي چې د ذمه واريو سره سړے سنجيده هم شي او د خبرې اورېدو او برداشت توان ئې هم زيات شي، خو دلته خبره بل شان ده، بلکې پۀ حکومت کښې د راتلو نه پس د حکومتي جماعت د غړو ژبې لا تېزې شوې دي، او ورسره خبره پۀ يو نېب دروغ وئيلو ته اوړېدلې ده . تازه مثال ئې د شفافيت د نړيوال تنظيم “ټرانسپرنسي انټرنېشنل” د رپورټ دے . هر چا ته پته ده چې دا تنظيم د خپلو پلټنو، کره کتنو او تحقيقاتو پۀ رڼا کښې هر کال د نړۍ پۀ ملکونو کښې د کرپشن حالات وړاندې کوي . روان کال ئې هم خپل دغه کار ترسره کړو چې پۀ ۱۸۰ ملکونو کښې ئې د کرپشن حالات نړۍ ته کېښودل . زمونږ لپاره پکښې خبر دا ؤ چې پاکستان پکښې د تېر کال پۀ مقابله کښې پۀ کرپشن کښې “ترقي” کړې ده يعنې د کرپشن پۀ نړيواله درجه بندۍ کښې مملکت خداداد د ۱۲۰ نه ۱۲۴ نمبر ته دانګلي دي . دا خبر ځکه هم مهم دے چې د کرپشن پۀ درجه بندۍ کښې دا ټوپ د هغه سړي پۀ حکومت کښې وهلے شوے د چا بيانيه، چغې، نعره او د عام ټاکنو لويه وسله چې هم دغه د کرپشن مخنيوے ؤ . مونږ ټولو ته ياد دي چې عمران خان به څۀ څۀ وئيل؛ وئيل به ئې چې ملک کښې د روزانه پۀ بنياد دولس اربه روپۍ غلا کېږي، وئيل به ئې چې د تېلو د زيات قيمت لۀ وجې پېسې نېغ پۀ نېغه پۀ حکومت کښې د ناستو خلکو جېبونو ته ځي، وئيل به ئې چې د ټېکسونو پېسې هم دوي اخلي او دغه شان خبره به ئې پۀ هره جلسه او هره موقع پۀ دې راټولوله چې د دۀ نه بغېر ټول غلۀ دي . دا خبرې عمران خان دومره پۀ تواتر او يو نېب کولې چې خلکو ته رښتيا هم دا پۀ نظر راتلل شروع شول . بيا عمران خان حکومت جوړولو کښې برے وموندو او وزيراعظم شو. وعدې ئې کړې وې چې سل ورځو کښې بۀ بدلون راځي، يو کروړ نوکريانې او پنځوس لکه کورونه به جوړولے شي، ارزاني به رواستې شي او پۀ مېرټ بۀ کار کولے شي وغېره وغېره. وخت تېرېدو سره سره اولس ورو ورو پۀ ځان پوهېدل شروع شو چې لوبه ورسره وشوه خو اوس اوبۀ لۀ ورخه تېرې وې . اولس چغې وهل شروع کړل خو وزيرانو او مشيرانو “بادشاه” سلامت ته ووئيل چې دا د مخالف جماعتونو دسيسې دي او ملک ډېر ښۀ روان دے. دا خو پکښې مېنځ کښې د کورونا وبا راغله ګينې نو ملک ئې واقعي چې “بدل” کړے ؤ او دا مونږ نۀ وايو بلکې د وزيرانو بيانونه ئې پۀ رېکارډ شته چې د کورونا لۀ وجې لږ لم لېټ شول ګينې پۀ اېشياء کښې به اوس پۀ اول نمبر وو . خو اوس اولس د دوي پۀ خوي بوي پوهه شوے ؤ نو دغه دعوو ته ئې پام و نۀ ګرځولو او غوښتنه ئې وکړه چې بدلون دې پۀ شړق ولګي خو ګراني قابو کړئ . خو د حکومت وزيران او مشيران پۀ دې ولاړ دي چې ګراني نشته او ملک کښې ارزاني لۀ مخکښې نوره هم زياته شوې ده . ځکه نو چې کله د ټرانسپرنسي انټرنېشنل رپورټ راغے نو پۀ حکومت لکه چې بم پرېوتے وي . خو غم بۀ ئې هغه څوک کوي چې مخکښې وروستو ئې څۀ غم درد وي، د اولس فکر بۀ هغه څوک کوي چې د اولس پۀ ووټ راغلے وي؛ هغه وزيراعظم به د ملک د اولس څۀ غم وخوري چې د اولس پۀ ووټ نۀ وي راغلے بلکې راوستے شوے وي . نو هغه د ټي ائي رپورټ چې د تېر حکومتونو پۀ وخت کښې به دوي د مثال پۀ توګه وړاندې کولو، د دوي لۀ خوا رد کړے شو او بيا ئې فرمان جاري کړو چې پۀ دې رپورټ کښې پۀ کار راوستے شوے مواد زوړ يعنې د تېرو کلونو ؤ . دا بيانيه ئې ونيوله او هر حکومتي وړوکي او لوے سړي پۀ هرځاے کښې هم د دې ورد شروع کړو . يو خوا د ټي ائي رپورټ ؤ او بلخوا د وزيراعظم وزيران او مشيران؛ خلک حېران وو چې د چا ومني . خو هغه چې وائي چې د دروغو مزے لنډ وي نو ډېر زر ورته احساس وشو چې دا دروغ ئې نۀ چلېږي نو بس بيا ئې بهانې شروع کړې او قيصه ئې د تېرو حکومتونو پۀ سر د ورتپلو کوشش وکړو . بهر حال، پۀ دې دومره نازکه مسئله هم حکومت د دروغ وئيلو خپل عادت پۀ ځاے وساتلو . دغه شان کۀ وګورو نو د يوې مياشتې پۀ لنډه موده کښې مونږ وليدل چې حکومت ته د براډشيټ، پارټي فنډنګ کېس، ملائشياء کښې د پي ائي اے پۀ برمته کېدلو، د مچ، کوټه مظاهرينو سره د دلاسې، د نېب پۀ کردار، او د سېنېټ الېکشن لپاره د حکومت لۀ خوا پۀ روان جوړ توړ هېڅ د رښتيا وئيلو همت و نۀ شو . عجيبه خبره دا هم ده چې څوک هم پۀ حکومت کښې کوم نقص يا کمے پۀ ګوته کوي نو حکومتي واکمن او د حکومتي جماعت غړي نېغ پۀ نېغه پۀ تېرو حکومتونو بمباري کوي او د هر څۀ لپاره هم هغوي ذمه وار ګرځوي . سړے حېران شي چې دوي د تېرو دوه نيم کلونو راهسې اخر ناست څۀ ته دي . نن پۀ سياسي، اقتصادي، د خارجه پاليسۍ او يو شمېر نورو معاملو کښې ملک د بحراني کېفيت سره مخ دے خو لۀ بده مرغه حکومت د رښتيا وئيلو توان نۀ لري او هره مسئله پۀ دروغو د پټولو کوشش کوي . مشران وائي چې “رښتيا چې راځي دروغو به کلي وران کړي وي”، هسې نه چې د حکومت بچ کولو لپاره دروغ هم داسې جاري وي او پۀ اخر کښې ئې تاوان ټول ملک ته ورسي . ملک يو ډېر فېصله کن ګوټ پېر باندې ولاړ دے، فېصله به کول وي، يا خو به دا “نيازبين” حکومت بچ کول وي او يا ملک . کۀ پۀ دروغو کار چلېږي نو بيا خو دې ښۀ پۀ نره او ډاډ ووئيلے شي او کۀ نا دروغ د مسئلې حل نۀ وي نو بيا بايد رښتيا ووئيلے شي.

    “اے اېن پي د دې خاورې رښتينے نمائنده جماعت”

    د جنورۍ پۀ درويشتمه نېټه پېښور کښې د باچاخان اوونۍاو د انجمن اصلاح الافاغنه د سل کلن جشن پۀ وياړ راجوړې يوې لويې او تاريخي جلسې ته د عوامي نېشنل ګوند مرکزي سينئير نائب صدر امير حېدر خان هوتي، مرکزي ستر سېکتر ميا افتخار حسېن او صوبائي صدر اېمل ولي خان مهمې وېناوې وکړې . د مشرانو لۀ خوا پۀ وېناوو کښې څو مهمې غوښتنې او ټکي مخې ته راغلل چې پکښې د ترهګرۍ خلاف د جنګ د پلټنو لپاره د ټروتهـ کمېشن قيام، د ضم ضلعو لپاره اعلان کړے شوې سل اربه روپو او درې فيصده اېن اېف سي برخې ادائيګي، د ضم ضلعو ډي مائن کول او د ورکو خلکو پۀ سمدستي توګه پۀ عدالتونو کښې وړاندې کول شامل وو . پۀ دې موقع مياافتخار حسېن دا هم ووئيل چې ډېره د افسوس خبره ده چې چا ملک دوه ټکړې کړے دے نو هغه وفادار دي او چا چې د ملک د بچ کولو کوشش کړے دے نو هغه غدار دي . مشرانو پۀ دغه جلسه کښې د پښتون اولس د حق، د ووټ د احترام او د سياست،جمهوريت او پارلېماني رواياتو پۀ ځاے د ساتلو هم خبره وکړه . لۀ دې وړاندې د ګوند صوبائي صدر اېمل ولي خان د باچاخان اوونۍ او سل کلن جشن د پرانستې پۀ موقع غونډې ته پۀ خپلو خبرو کښې پۀ څرګنده ټکو کښې وئيلي وو چې د دې ځمکې حقيقي وارث عوامي نېشنل ګوند دے او زياته کړې ئې وه چې هم دا باچاخان او خدائي خدمتګار وو چا چې خپل اولس لۀ د ووټ حق ګټلے دے . کۀ د مشرانو خبرو، غوښتنو او مطالبو ته غوږ شو نو مونږ ته پکښې صرف او صرف د خپل اولس درد او غم ښکاري . کۀ د ټروتهـ کمېشن خبره ده نو د دې اولس حق دے چې ورته رښتيا ووئيلے شي، دغه شان کۀ د ضم اضلاع سره شوې وعدې يادوو نو بايد خلاص ووئيلے شي چې ولې د درې کلونو تېرېدو باوجود د جنګ ځپلې سيمې بې سېواده، غريب او کري کور اولس نن هم د خپل حق څخه بې برخې دے . دغه شان کۀ نن دلته پۀ صوبه کښې د حکومت جوړښت ته ګورو نو سړے حېران شي چې پۀ حکومت کښې ناست خلک اخر پۀ کوم قابليت ناست دي، ايا دوي د اولس د خدمت تاريخ لري؟ ايا دوي قربانۍ ورکړي؟ ايا دوي د اولس پۀ مسئلو خبر دي؟ ايا دوي اهليت لري؟ ايا دوي د اولس اصل نمائندګان دي؟ ايا دوي د اولس پۀ ووټ راغلي؟ وغېره وغېره . د هر سوال،جواب به نفي کښې وي . ځکه نو اېمل ولي خان ووئيل چې اے اېن پي د دې خاورې حقيقي نمائنده او وارث جماعت دے . دا خبره صوبائي صدر څۀ پۀ جذباتو کښې نۀ ده کړې، بلکې د دې پۀ شا يو تاريخ، يو حقيقت، يوه مبارزه، يو سفر، يو سوچ، يوه نظريه او بلها قربانۍ پرتې دي . دا باچاخان ؤ، دا د هغۀ بې لوثه ملګري خدائي خدمتګاران وو چا چې لۀ دې ځمکې پېرنګے شړلے، دا باچاخان او خدائي خدمتګار وو چا چې خپل اولس لۀ د ووټ حق ګټلے، دا باچاخان ؤ چا چې خپل اولس لۀ د خپل حق غوښتلو لار ورکړې وه . نن هم کۀ پۀ دې ځمکه چرته يو داسې غږ وچتېږي کوم چې د اولس بنيادي د ازادۍ حق، د ژوند کولو حق او د امن پۀ لار کښې خنډ جوړېږي نو بل يو هم نا بلکې هم دا عوامي نېشنل ګوند مخې ته ودرېږي، اواز پورته کوي، خپلې سينې وړاندې کوي، قربانۍ ورکوي خو پۀ دې ځمکه د بنيادپرستو او غېر جمهوري خلکو سوچ لۀ ځاے نۀ ورکوي . خلکو د اے اېن پي پۀ حکومت کښې وکتل چې د ترهګرۍ او سېلابونو باوجود پۀ دې ځمکه د يونيورسټيو، کالجونو او سکولونو جال خور کړے شو . يو خوا هغه خلک وو چا چې سکولونه الوځول او بلخوا د دې خاورې حقيقي وارث عوامي نېشنل ګوند ؤ چا چې دلته سکولونه جوړول . يو خوا هغه خلک وو چې خلکو نه ئې د ژوند کولو حق تروړلو او بلخوا دا ګوند ؤ چې د امن لپاره ئې خپلې سينې ډهال کړې وې . نن کۀ دا ګوند د دې خاورې د حقيقي نمائندګۍ دعوي کوي نو هسې ئې نۀ کوي بلکې پۀ شا يو څۀ ثبوت لري . کۀ پۀ تاريخي توګه د باچاخان او د خدائي خدمتګارو د هلو ځلو، منډو ترړو، قربانيو او مسلسل مبارزې نه د ګوند سياست عبارت دے نو کله چې ورته پۀ ۲۰۰۸ کښې د خپلې صوبې د اولس د خدمت موقع ترلاسه شوه نو نړۍ ته ئې وښودل چې خلک حکومت څنګه کوي. کۀ يو خوا ئې پۀ اتنظامي او پارلېماني توګه خپلې صوبې لۀ نوم او شناخت، حق او پنګه وګټله نو ورسره ئې پۀ نصاب کښې خپل اتلان هم شامل کړل تر څو د دې خاورې بچي د خپلو اتلانو، مشرانو او رښتيا تاريخ نه خبر شي. بيا د اتلسيم ائيني ترميم کارنامه خو د ملي مشر اسفنديار ولي خان داسې يوه کارنامه ده چې صرف د پښتونخوا اولس نا بلکې د ټول ملک واړۀ قامونه او وړې صوبې پرې ناز کولے شي . دغه د اولس د حقونو لاس ته د راوړنو سفر نۀ خو دغه ځاے ولاړ دے او نۀ د جمود ښکار دے، ځکه چې اوس د دې اولس د حق تحفظ او د دې ساتنه کول هم عوامي نېشنل ګوند خپل فرض ګڼي . هم دا تاريخ دے، هم دا سوچ دے، هم دا حقيقت دے، هم دا نظر دے، هم دا فلسفه او هم دا نظريه ده چې اېمل ولي خان نن پۀ څرګنده ټکو ښۀ پۀ خلاص مټ دعوي کوي چې عوامي نېشنل ګوند د دې خاورې رښتينے وارث دے . دا هم د پام وړ ده چې بل کوم ګوند پۀ سياسي توګه پۀ صوبه کښې د داسې دعوې همت هم نۀ شي کولے ځکه چې دومره څرګنده تاريخ، دومره څرګنده قربانۍ، دومره اوږده مبارزه او دومره پۀ خپل قام، اولس او ځمکه مئينتوب بل د چا سره هم نشته . حقيقت هم دا دے چې عوامي نېشنل ګوند د دې خاورې حقيقي وارث دے.

  • اداريه – جنوري 2021ز

    اداريه – جنوري 2021ز

    د مسلسل مبارزې سل کاله

    پۀ دې کښې هېڅ شک نشته چې د نړۍ هر قام لۀ قدرت څۀ نا څۀ داسې خوبۍ ورکړې وي چې هغوي پرې نۀ صرف ناز کولے شي بلکې دغه خوبۍ هغوي لۀ نورو بېلوي هم، يعنې د امتياز سوب هم ګرځي . پۀ دې تله کۀ پښتانۀ تلو نو داسې ښکاري چې قدرت پرې لۀ نورو قامونو نه لږ زيات مهربانه دے ځکه چې کۀ رنګ او جوثې ئې ښائسته ورکړې دي نو د مټو پۀ زرو هم لۀ چا هم کم نۀ دي، کۀ وګړي ئې زيات دي نو ولولې هم لري، کۀ باتوري پکښې شته نو روايات هم لري، کۀ تاريخ ئې د لويو لويو کارنامو نه ډک دے نو پۀ جغرافيائي توګه هم د ځمکې پۀ يوه داسې ټوټه پراتۀ دي چې د اوس نه نا بلکې د زمانو زمانو راهسې د نړۍ پۀ مخ يوه بېله ځانګړتيا لري . خو دا د تصوير يو اړخ دے او کۀ دا اړخ او تصوير څومره هم ښائسته دے خو لۀ بده مرغه بل اړخ هم دومره تريښ او نوکارې نوکارې دے ځکه چې کۀ مونږ د تاريخ پاڼو ته ځېر شو نو معلومېږي چې پښتانۀ پۀ مجموعي توګه کله هم د يوې اوږدې مودې لپاره پۀ امن کښې پاتې شوي نۀ دي يا پرېښودے شوي نۀ دي، بلکې پۀ هر دور کښې د جنګونو سره مخ پاتې دي . کۀ پۀ دې لارو د سکندر اعظم پوځونه زغلېدلي دي نو د غزنوي لښکرې پرې هم تېرې شوي دي، کۀ مغل راغلے دے نو سکهانو هم خپل وس کړے دے، کۀ انګرېز چپاؤنه کړي دي نو د اسلام پۀ نامه خو هر دور کښې پښتون وجود غوڅ کړے شوے . کۀ د اسلام پۀ نامه پښتون تقسيم او وهلے شوے دے نو پۀ تربګنيو هم لۀ برمه پرېوتے دے، کۀ خپل منځي بې اتفاقيو ځپلے دے نو د اغيارو پۀ لمسون ځينو خلکو خپل قام ته زيان رسولے دے. اوس سوال دا راپېدا کېږي چې اخر ولې يو داسې قوم د تاريخ پۀ اوږدو کښې د نورو قامونو نه وروستو پاتې کېږي کوم چې د همعصر يا ګاونډي قامونو نه کۀ زيات نۀ دے نو پۀ څۀ هم کم نۀ دے. بيا د پښتنو د بېدارۍ لپاره د پير روښان پۀ شان چلېدلي تحريکونه مونږ ته دا هم ښائي چې نۀ صرف دوي پۀ حالاتو پوهه وو بلکې د خلکو پۀ چالونو هم پوهېدل . نو بيا ولې ئې د تاريخ پۀ اوږدو کښې ورځ زبونه او ګرېوان څيرے دے؟ کۀ تاريخ مونږ ته د حادثو، پېښو، مړانو، شکستونو قيصې کوي نو هم دغه تاريخ مونږ ته د حالاتو د جاج اخستو موقع هم راکوي، هم دغه تاريخ مونږ ته د يو قام د پرمختګ يا زوال داستان هم بيانوي، او هم دغه تاريخ مونږ ته زمونږ کړمې هم پۀ ګوته کوي . خو د دې لپاره د سترګور ضرورت وي، د پوهه او دانا ضرورت وي، د يو داسې تن ضرورت وي چې هغه نۀ صرف د تېر وخت نه خبر وي بلکې د موجوده سره سره ئې پۀ راتلونکي وخت هم نظر وي . هم داسې يو لوے سړے قدرت پښتنو لۀ پۀ يو داسې وخت کښې ورکړو کله چې هر خوا د غفلت، ناپوهۍ، زبون حالۍ، بدحالۍ، ځان ځانۍ او غلامۍ تيارې خورې وې . وطن د پښتنو ؤ خو واک د شين سترګي پېرنګي ؤ، محنت مشقت د پښتنو ؤ خو خواږۀ ئې د ملکې وو، سختې د دوي وې او مزې د پېرنګي سرکار وې . دا هر څۀ بلکې د پښتنو پۀ حقونو دا ډاکه پۀ رڼا ورځ روانه وه، د زمانو زمانو نه ازاد پښتون د غلامۍ پۀ زنځيرونو کښې ښکېل ؤ، نۀ چا ته پير روښان ياد ؤ او نۀ چا سره د خوشحال بابا د تورې غم ؤ، بس پېرنګے ؤ، د هغۀ لاسپوڅي وو، حکم ؤ او د حکم تعميل ؤ. د پېرنګي فرمان به حرف اخر ؤ او خلکو هم دغه خپله برخه نصېب منلے ؤ. خو هغه د چا خبره چې کۀ د ظلم شپه څومره هم اوږده ولې نۀ وي خو د نمر څيره ضرور راخېژي. هم دغه د وېرې، غلامۍ، ناامېدۍ او بې وسۍ پۀ چاپېر چل کښې فخر افغان باچاخان سترګې وغړولې . دغه هاغه روح ؤ چې ناقلاري وه پکښې، دغه هاغه سترګې وې چې د پښتنو سره ئې د پېرنګي ظلم او زياتے نۀ شو ليدے، دغه هاغه سړے ؤ چې پۀ ناروا غلے نۀ شو پاتې کېدے، دغه هاغه زړۀ ؤ چې د ازادۍ خوب ئې ليدو، دغه هاغه وجود ؤ چې پۀ غلامۍ کښې ئې ساه تنګېده او دغه د وخت هاغه مبارز ؤ چې کۀ خبره ئې کوله نو پۀ دليل ئې کوله . باچاخان پۀ ځوانۍ کښې نۀ صرف د پېرنګي پۀ چالونو پوهه شوے ؤ بلکې پۀ دې هم رسېدلے ؤ چې څۀ کول دي او څنګه کول دي . کۀ څۀ هم پۀ دغه وخت کښې پۀ مختلفو سيمو کښې د پېرنګي پر ضد مختلف کوششونه روان وو او خلکو د وسلې پۀ زور خپل مقصد ترلاسه کول غوښتل خو باچا خان چې د هر څۀ جاج ئې اخستے ؤ، پۀ دې نتيجه رسېدلے ؤ چې د پېرنګي مقابله صرف پۀ يو هنر کېږي او هغه هنر “عدم تشدد” ؤ . ځکه نو باچاخان د عدم تشدد چغه پورته کړه؛ دا چغه باچاخان ځکه پورته کړې وه چې د وسلې پۀ جنګ کښې د بائيلات خطر وي خو عدم تشدد يوه داسې مبارزه ده چې د بائيلات پکښې هډو سوال نشته ولې ګټه ئې يقيني وي. خو مسئله دا وه چې پښتانۀ جنګونو او د مغلو او پېرنګي چالونو دومره زورولي وو چې د تعليم کچه ئې د نشت برابر وه او د باچاخان پۀ فلسفه پوهېدو لپاره د پوهې او تعليم ضرورت ؤ . باچاخان پۀ دې هم پوهه ؤ چې تر څو پورې يو قوم د غلامۍ، ازادۍ، خپل حقونو او سياست پۀ معني نۀ وي پوهه تر هغې هغه پۀ خپل مقصد کښې نۀ شي کاميابېدے . هم دغه شان باچاخان ته دا هم ادراک ؤ چې کۀ يو قوم څومره هم تکړه ولې نۀ وي خو کۀ خپل مېنځ کښې سره وران وي، دشمنۍ او تربګنۍ وي نو هغه د پېرنګي پۀ شان د قوت څۀ چې د يو وړوکي ټولګي مقابله هم نۀ شي کولے . هم دا وجه وه چې باچا خان پۀ پښتنو کښې د اتفاق، روغې جوړې، سولې، شعور او پوهې لپاره کال ۱۹۲۱کښې د “انجمن اصلاح الافاغنه” بنياد کېښودو او هم د دې سوچ لاندې ئې اتمانزو کښې د پښتنو د بچو د روڼ او روښانه راتلونکي لپاره د ازاد سکول بنياد هم کېښودو . باچاخان غوښتل چې پښتانۀ د پوهې او تعليم پۀ کاليو ښائسته شي، هم دغه سوچ ؤ چې بيا وروستو د خدائي خدمتګار تحريک سوب جوړ شو . دغه شان باچاخان د پښتنو د خبر ساتلو لپاره “پښتون” شروع کړو . باچاخان غوښتل چې پښتانۀ خپله ژبه زده کړي او پۀ خپله ژبه کښې ليک لوست وکړي . دغه شان بيا د وخت او د سيمې حالاتو د سمي سره سم پۀ سياسي ډول د پښتنو د حقونو د مبارزې لپاره د هند د وړې وچې لوے سياسي قوت ال انډيا کانګرېس سره يو ځاے کېږي او د پښتنو د حقونو خبره ښۀ پۀ جار او ډاډ کوي او دنيا ئې نۀ صرف اوري بلکې مني ئې هم . يا خو څو کاله وړاندې پښتون هغه ؤ چې تيت پرک ؤ، زبون حاله ؤ، د غلامۍ پۀ زنځيرونو کښې ښکېل ؤ، لار ئې نۀ وه، لارښود ئې نۀ ؤ او يا بيا څو کاله پس د فخر افغان پۀ مشرۍ کښې پښتنو د عدم تشدد پۀ لار د خپل مير ټاکنه کړې وه . دا کۀ يو خوا د يو لوے سياسي بصيرت نتيجه وه نو بلخوا باچاخان لۀ خداے پاک د خدائي خدمتګارو پۀ شکل کښې داسې تکړه، بې لوثه، بې غرضه، درانۀ،بې مثله او بې بدله ملګري ورکړي وو چې د باچاخان سره پۀ هره سخته کښې لکه د غر ولاړ وو. هم دغه د باچاخان “افغان جرګه”، “انجمن اصلاح الافاغنه”، “خدائي خدمتګار تحريک”، “پښتون” او سياسي هلې ځلې وې چې پښتنو لۀ ئې د ژبې سره سره د منزل پۀ لور لار هم ورکړه . دې تحريکونو کۀ يو خوا سياسي سوچ لۀ وجود ورکړو نو بلخوا ئې د ادب او شاعرۍ پۀ اسمان داسې لوئې لوئې نامې وزېږولې چا چې د قلم پۀ ژبه د پښتنو د ژوند حالات سانده او سندره کړل . نن د دغه سختيو، مصيبتونو ګاللو او بندونه تېرولو نتيجه ده چې پښتون د خپل حق تپوس کوي . کۀ پۀ سياسي توګه پۀ ملک کښې د جمهوريت خبره وي او يا بيا د خپلو حقونو، د دغه تحريک وارث عوامي نېشنل ګوند پۀ هر ځاے لکه د غر ولاړ وي . د رهبر تحريک خان عبدالولي خان سياسي مقام، قد او اهميت نن يوازې د يو ملک پۀ کچ نا بلکې د نړۍ پۀ کچ منلے بللے دے . څوک چې پۀ سياست پوهېږي نو هغه رسي چې ولي خان پۀ کومو کومو حالاتو کښې د اولس د حق، د جمهوريت او د ائيني حقونو تحفظ کړے دے او پښتنو ته ئې د خپل حق غوښتلو کومه لار او ژبه ورکړې ده . هم دغه سوچ دے چې کۀ دې ملک لۀ ئې د درې اويا ائين ورکړے نو د اتلسم ائيني ترميم پۀ شکل کښې ئې د صوبو حقونه هم محفوظ کړي دي، کۀ صوبې لۀ ئې نوم ورکړے نو پۀ خپله ژبه کښې د تعليم ګام ئې هم پۀ خپل حکومت کښې اخستے ؤ . کۀ څۀ هم د پېرنګي نه پس هم حالات لا زيات خراب وو او باچاخان او ولي خان جېلونو کښې بنديوان ساتلي شوي دي خو د جمهوريت پۀ خاطر د دغه سوچ سفر د پيپلز ګوند، نېپ او عوامي نېشنل ګوند پۀ شکل کښې جاري ساتلے شوے . نن کۀ اسفنديار ولي خان ته ګورو نو د اتلسم ائيني ترميم پۀ شکل کښې صوبو ته خپل حق راوړل د يو خوب پوره کېدل دي، صوبې لۀ نوم ورکول کۀ يو لوے قام لۀ خپل شناخت ورکول دي نو بلخوا د خپل حق پۀ خلکو منل هم دي . نن د ستر باچاخان او ولي خان د تلين پۀ دې مياشت کښې يو خوا کۀ د هر کال پۀ شان يو ځلې بيا د بابا او رهبر تحريک د نظريې او سياست وارثان او پتنګان او د خدائي خدمتګارو بچي ښۀ پۀ جوش او ولوله د دواړو لويو هستيو د مرام او پښتنو ته د ښودلي سبق اعاده کوي نو ورسره د فخر افغان د لوے او تاريخي ګام سل کاله هم پوره شو، دا هغه ګام دے چې پښتنو لۀ ئې هغه هر څۀ ورکړل چې دوي ئې د پېړيو پېړيو راهسې خوبونه ليدل او لا لګيا دے خپل سفر، هلې ځلې جاري ساتي او تر هغې به دغه تحريک، سفر، يون او مزل جاري وي تر څو چې پښتنو ته پۀ حقيقت کښې خپل حقونه ترلاسه شوي نۀ وي.

    خپل نصاب خپل کتاب، خپله خاوره خپلې وږمې، خپل سپرلے او خپل ګلاب

    د ستر باچاخان بابا قول دے “چې د کوم قام نه خپله ژبه ورکه شي هغه قام ورک شي او کوم قام ته چې خپله ژبه سپکه شي هغه قام سپک شي”.

    ډېر عامو خلقو څۀ چې ډېرو ښو ښو شاعرانو، اديبانو، عالمانو، فاصلانو او دانشورانو هم څوڅو وارې د دې پېغورونو اعاده کړې ده چې د پښتنو مشرانو پښتنو لره لاس ته څۀ راوړل؟ مونږ ورته د اتلسم ائيني ترميم پۀ صورت کښې خپلې لاس ته راوړنې يادوو چې د ټول عمر جدوجهد اخر رنګ راوړۀ او د ظلمتونو تورې شپې سبا شوې.

    صوبائي خودمختاري،د صوبې نوم خېبر پښتونخوا، پۀ خېبر پښتونخوا کښې نهه پوهنتونونه، پۀ سلګونو کالجونه او پرائمري سکولونه، پۀ سلګونو هائي سکولونه او هائير سېکنډري سکولونه، نوبيا د دغه سکولونو او کالجونو د پاره د پښتونخوا خېبرټيکسټ بک بورډ لۀ اړخه د پروفېسرډاکټر فضل الرحيم مروت پۀ چئيرمېنۍ، د صوبې د ګران او محترم زلمي وزيراعلٰى اميرحېدرخان هوتي پۀ مشرۍ او د تعليم د وزيرمحترم سردار حسېن بابک پۀ ځوان زلمي قيادت، علمي بصيرت او د پروفېسر ډاکټر محمد زبېر حسرت پۀ شاعرانه صداقت او ادبي ديانت کښې پۀ اول وار د پښتو ژبې نصاب (٢٠٠٩)د اول جماعت نه تر دولسم جماعت پۀ اول وار جوړونه کۀ نۀ وے نو نن به هم پۀ سکولونو او کالجونوکښې د پښتو دکتاب نوم او نشان نۀ ؤ.

    دغو ښاغليو د پښتو د سرلوړۍ او د پښتنو د جګو شملو ساتلو پۀ روڼ روښانه او سپين سپېځلي نيت د پښتو پۀ دغه اولني نصاب کښې د خپلې خاورې، خپلې وږمې او دخپل وطن ښېرازه سپرلي خپل ګلابونه رامخې ته کړل او د دې وطن ادنٰي، اوسط او اعلٰي درې واړو طبقو پۀ اول ځل وليدل چې پۀ دغه نصاب کښې نۀ صرف پښتو، پښتون او پښتونخوا شامله شوه بلکې د پښتونخوا هاغه شاعران، اديبان، عالمان، فاضلان ، پښتانۀ اتلان ، سرخېلان او دانشوران پۀ کښې هم شامل شول چې د پاکستان جوړېدو نه پس پرې پۀ خپل وطن کښې بندېزونه او قدغنونه وو. پۀ دغسې خلقو کښې فخر افغان باچاخان عبدالغفارخان، فقيرايپي، حاجي صاحب ترنګزے ،کاکاجي صنوبر حسېن، فضل رحيم ساقي، فدا عبدالمالک،غني خان، اجمل خټک، قلندرمومند، ميرمهدي شاه مهدي باچا، ولي محمد طوفان، سېف الرحمان سليم او همېش خليل شامل دي چې د پښتو د دغې اولني نصاب د خپل کتاب زينت ښائست، ښکلا او ځلا وګرځېدل. باچاخان او خدائي خدمتګاري پۀ کښې پۀ اول وار مخې ته راغله او د پښتنو اتلانو سره پۀ کښې قامي شهيدان لکه سرتورفقير، فضل قادر شهيد، معصومه ابۍ، د قيصه خوانۍ شهيدان، د اتمانزو شهيدان، د پاتۍ ټکر شهيدان، د بابړې شهيدان، د هاتي خېلو او سپين تنګي شهيدان هم پښتون اولس او زلمي کول طالب علمانو ته پۀ ډاګه کړے شول. دا هرڅۀ او د دې نه هم ډېر څۀ د خېبرپښتونخوا د ټېکسټ بک بورډ پۀ پښتو نصاب کښې پۀ اول ځل شامل کړے شول چې لۀ دې وړاندې پۀ کښې نۀ وو شامل. دغه رنګ رياضي، تاريخ، اسلاميات هم پۀ اول ځل د اردو او انګرېزۍ پۀ ځاے پۀ پښتو کښې د چاپ کتابونو پۀ صورت کښې مخې ته راغلل چې اوس پۀ تعليم کښې د يو خاموش انقلاب نه پس موجوده حکومت بېرته وښکل.

  • اداريه – دسمبر 2020ز

    اداريه – دسمبر 2020ز

    بايد حکومت خپلې سترګې پرانيزي!

    مونږ د “پښتون” پۀ دې پاڼو مخکښې هم وئيلي او يو ځل بيا وايو چې کۀ د رايې اختلاف لرل د جمهوري ټولنو حسن دے نو پۀ يو جمهوري ملک کښې د اپوزيشن ذمه واري او کار هم دے. او بيا کله چې پۀ يو جمهوري ملک کښې د يو حکومت نه خپله لار ورکه او کار هېر شي نو د حکومت سترګې غړول او هغه سمې ته راکاږل د حزب اختلاف کار نه بلکې فرض جوړ شي. کۀ وګورو نو لۀ بده مرغه موجوده حکومت وخت د سره بېخي پۀ بله بله روان دے. جهموري اقدار او اپوزيشن سره د ايوان او پارلېماني اصولو مطابق اړيکې او خبرې اترې خو يو طرف ته کړه، د حکومتي غېر سياسي، غېر جمهوري او غېر پارلېماني ګامونو لۀ وجې د ملک سياست، معيشت، امن و امان، نړيوالې تجارتي اړيکې، خارجه پاليسي، عملداري او حکومتي چارې ورځ پۀ ورځ مخ پۀ ښکته روانې دي. يو اړخ ته کۀ دغه حالات دي او پۀ ملکي قرضو کښې تېزۍ سره زياتوالے روان دے نو ورسره د اېف اے ټي اېف څارنه هم تېزه شوې ده. کۀ د ائي اېم اېف شرطونه لا پۀ سختېدو دي نو د خېر خواه ملکونو “مينه” او همدردي هم پۀ کمېدو ده. کۀ پۀ ملک کښې دننه د بېروزګارۍ شرح پۀ وچتېدو ده نو بهر ملکونو کښې مېشتۀ مزدورانو ته هم يو شمېر ستونزې او مشکلات ورپېښ دي. پۀ ملک کښې د ننه د اوړو او چينو نرخونو به هډو خبره نۀ کوو ځکه چې کۀ وزيراعظم صېب ئې نوټس اخلي نو لا ئې قيمتونه سېوا کېږي. پۀ دې ټولو کښې د ټولو نه زياته د زړۀ خوراک خبره دا ده چې حکومت سره هډو د دې مسئلو څۀ غم نشته يا داسې به ووايو چې دا هر څۀ حکومت ته هډو ښکاري نه! حکومت ته کۀ ملک کښې کومه مسئله ښکاري نو هغه اپوزيشن دے، د اپوزيشن نيوکې او تنقيد دے، د اپوزيشن احتجاجونه، جلسې او غوښتنې دي. پۀ جمهوري ملکونو او ټولنو کښې حکومتونه د اپوزيشن غوښتنې نۀ صرف اوري بلکې عمل پرې هم کوي. خو دلته خبره بېخي الټه ده. حکومت غواړي چې اپوزيشن دې خولې ته کورے واچوي او چرته يو ګوټ کښې دې خاموشه کښېني. بلکې پۀ دې ئې هم خوا نۀ يخېږي او د اپوزيشن ګوندونو د مشرانو خلاف ئې د تورونو، الزامونو او رنګ رنګ بې بنياده تهمتونو بازار ګرم کړے دے. د تېرو نهه لسو کلونو راهسې د کپتان پۀ خولۀ هم دغه چغه ده چې دا سياستدانان غلۀ دي، خو عجيبه دا ده چې نن ئې پۀ خپل جماعت کښې نيم پۀ نيمه هم د دغه جماعتونو کسان پۀ لوې لوې څوکيو ناست دي او پرون ئې چې چا ته د پنجاب د “لوے ډاکو” خطاب ورکړے ؤ، نن د تخت پنجاب بچ کولو لپاره د هغوي کور ته ځي او د پخلا کولو کوشش ئې کوي. خپله خو پۀ نورو د غلا الزامونه لګوي خو خپلو ملګرو ئې پۀ اوړو او چينو کښې د څلور سوه اربه روپو نه زياته ګټه پۀ جېبونو کښې واچوله خو حرام شه کۀ کپتان ته دغه غلا ښکاري. او داسې هم نۀ ده چې ګنې خلک معلوم نۀ دي او يا دا “ټيکه” چرته پۀ تېرو حکومتونو کښې لګېدلې ده، بلکې يو د دۀ کلک ملګرے او د جهاز مالک دے او بل ئې د کابينې غړے دے. بلخوا د اپوزيشن مشران او د سياسي ګوندونو کارکنان دي چې حکومت ئې ژوند پۀ دار کړے دے. د حکومتي جماعت نه علاوه داسې جماعت نشته چې پۀ مشرانو ئې د ټګۍ برګۍ او کرپشن تورونه نۀ وي. خو پۀ دې هر څۀ کښې تر ټولو عجيبه دا ده چې د حکومت لۀ خوا د دنګو دنګو دعوو باوجود تر اوسه يوه ټکه هم بود نۀ کړے شوه. بس خو د حکومت مشيران دي، وزيران دي او خپله وزيراعظم صېب دے چې سحر ماښام ئې دا وظيفه نيولې ده چې ټول غلۀ دي. خو د وخت تېرېدو سره سره اولس پۀ دې هر څۀ پوهه شو ځکه چې حکومت او وزيراعظم د دغه وظيفې نه يو قدم مخکښې نۀ ځي. اولس خو ملک کښې ارزاني غوښته، امن او امان ئې غوښتۀ، اسان علاج ئې غوښتۀ، روزګار ئې غوښتۀ، خو پۀ جواب کښې ورته دا هر څۀ د مار پښه شول، ځکه چې نۀ خو پۀ سل ورځني پلان عمل وشو، نۀ خو يو کروړ نوکرۍ ملاو شوې، نۀ پنځوس لکه کورونه جوړ شول او نۀ تېل او ګېس ارزان شو. اولس سره شوې وعدې او پۀ هغې عمل خو پرېږده چې الټه د اولس پۀ مرۍ لاس کېښودے شو او کۀ ټېکسونه زيات شول نو د بجلۍ، تېل او ګېس قيمتونه هم مخ پۀ بره لاړل. پۀ بجټ کښې د تنخادارو سره هغه زياتے وشو چې د ملک پۀ تاريخ کښې نۀ ؤ شوے يعنې لۀ سره تنخاګانې سېوا نۀ شوې. او هم دغه شان چې چا له د دې عام اولس تپوس کول وو، د دوي غږ جوړېدول وو، د دوي لپاره اواز وچتول وو يعنې اپوزيشن نو د هغوي د بدنامولو هره هڅه وشوه. خو د ظلم شپه کۀ څومره هم اوږده شي خو د سحر مخه څوک نۀ شي نيولے. دې ملک کښې منو چې د جمهوريت سره ډېرې لوبې وشوې، پۀ جمهوري او سياسي مشرانو پسې ملنډې وشوې، د غدارۍ فتوې هم ولګېدې او پۀ جمهوريت يرغلونه هم وشول خو چې چا پرون پۀ دې ملک کښې د ائين او قانون خبره کوله هغوي نن هم هاغه خبره کوي او هم دا وجه ده چې نن د پاکستان يوولس ګوندونه د پي ډي اېم پۀ شکل کښې راوتي دي او د نااهله او ناکام ترين حکومت نه کور ته د تلو او د اولس د حق غوښتنه کوي. خو څنګه چې مونږ وئيلي چې دا حکومت يا خو پۀ سترګو ړوند دے او يا ئې پۀ سترګو لاس ايښے ځکه نو حالاتو ته د کتلو پۀ ځاے، د ملک د سياسي کړکېچنو حالاتو د ادراک پۀ ځاے، اپوزيشن له د هغۀ د قدر هومره ځاے ورکولو پۀ ځاے لګيا دے د پي ډي اېم مخه نيسي، جلسو ته ئې خنډان جوړوي او پۀ جمهوري ملک کښې پۀ ډېره بدرنګه او غېر پارلېماني، غېر قانوني او غېر ائيني توګه د جلسو ناکامه کولو لپاره کله لارې بندوي، کله خلک ګرفتاروي او کله پۀ بېک ډېټ کښې د جلسو پۀ منتظمينو او مشرانو مقدمې جوړوي. دا ګامونه کۀ څۀ هم نوي نۀ دي او لۀ دې مخکښې هم پۀ دې ملک کښې د جمهوريت او سياست مخنيوي لپاره داسې بدرنګې او شرمناکې هڅې شوې دي خو نن دا هر څۀ پۀ يو داسې حکومت کښې کېږي چې ځانته د جهموري اقدارو چېمپئين او پارسا وائي. دا کومه طريقه ده چې د يو ملک اپوزيشن دې اول مفلوج کړے شي، د کرپشن بې بنياده الزامونه دې پرې ولګولے شي، جېلونو ته دې ولېږلے شي، کردار کشي ئې دې وکړے شي، مقدمې دې پرې جوړې کړې شي او ذاتي حملې دې پرې وکړې شي. او بلخوا دې دا وائي چې د اپوزيشن واحد مقصد خپل کرپشن پټول دي. سوال دا دے چې کۀ دوي خپل کرپشن پټوي نو دا حکومت څۀ کوي؟ د حکومت دا ادارې څۀ کوي؟ دا نېب او اېف ائي اے څۀ کوي؟ ولې تر اوسه دا ټول دننه نۀ کړے شول؟ او چې کوم پۀ دې دوه کاله کښې دننه کړے شوي وو، هغه ولې بيا پرېښودے شول، ولې ترې پېسې بود نۀ کړے شوې؟ تر څو به دا خوار او غريب اولس دا خبرې اوري چې اپوزيشن غل دے، خپل کرپشن پټوي او د پاسه پرې د وزيراعظم دا ګردان چې “کۀ څۀ هم وي نو اېن ار او نۀ ورکوم”. بايد تپوس دې وشي چې اېن ار او غوښتې چا ده؟ کله ئې غوښتې ده او پۀ کومو شرطونو ئې غوښتې ده؟ ځکه چې مونږ ته د پي ډي اېم کومې غوښتنې پۀ نظر راځي نو د هغې نه خو داسې نۀ څرګندېږي چې ګنې دوي اېن ار او غواړي بلکې د عوام د چغو او د پي ډي اېم پۀ جلسو کښې د ګډون لۀ وجې خو داسې ښکاري چې د اېن ار او ضرورت اپوزيشن ته نه بلکې حکومت ته دے. کۀ حکومت پۀ دې پاو باندې دوه کاله کښې څۀ کړے وے نو نن به نۀ عوام راوتل او نۀ به حکومت پۀ لړزان ؤ. اوبۀ لۀ ورخه تېرې دي خو څۀ وکړو چې حکومت ته داسې مشيران او وزيران ملاو دي څوک چې د خپلې کارکردګۍ خبره نۀ کوي بلکې پۀ هره غونډه، هر پرېس کانفرنس او هره جلسه کښې خبره پۀ اپوزيشن او د هغوي پۀ تېر لسو کلونو شروع کوي او هم پۀ هغوي ئې ختموي. خو اولس اوس پوهه دے، بېدار دے. اولس ويني چې څوک د دوي خبره کوي او څوک ئې حق تروړي. ځکه خو اولس د اپوزيشن جماعتونو سره ملګرے دے او پۀ هره جلسه کښې ئې پۀ ګڼ شمېر کښې ګډون کوي. خو څۀ وکړو چې د حکومت سترګې لا هغه شان پټې دي او ځکه خو کۀ د ګوجرانوالې جلسه وه، د پېښور او يا د ملتان، هر ځاے حکومت د پي ډي اېم مخې ته خنډان جوړ کړل، انټرنټ ئې بند کړو، مقدمې ئې جوړې کړې او کارکنان ئې ګرفتار کړل خو نۀ خو د پي ډي اېم مشران او نۀ اولس د خپل جمهوري حق او غوښتنو نه وروستو شو. دا ولې؟ دا ځکه چې حکومت خپل باور بائيللے دے، خپل د حکومت دوه کلونه ئې تش پۀ تورونو لګولو تېر کړل، د قوم پېسه ئې لکه د اوبو استعمال کړه، حکومتي مشينري او ادارې ئې هم وکارولې خو هېڅ هم پۀ لاس ور نۀ رغلل. ځکه نو اوس د پي ډي اېم مخنيوے پۀ غېر جمهوري او غېر قانوني توګه کوي کوم چې نۀ خو د ملک لپاره سودمند دے او نۀ د ملک سياسي نظام لپاره. بايد حکومت، د اپوزيشن رول ومني، غوښتنې ئې واوري او د ملک او قوم د ګټې لپاره خپلې کمزورۍ ومني او د ملک د ښۀ مستقبل لپاره پۀ جمهوري لار د مسئلو هواري ته غاړه کېږدي. ورسره د خپلو کمزرو پټولو او د اولس دوکه کولو لپاره نور د اپوزيشن مشرانو او سياستدانانو د کردار کشۍ نه هم ډډه وکړي.

    کورونا بلا ده، بؤ ترې مۀ جوړوئ!

    د کورونا رنځ يو ځلې بيا پۀ نړۍ کښې خور شوے دے او د طب پوهان وائي چې د کورونا دا دوېمه چپه د اولنۍ نه لا زياته خطرناکه ده. کۀ څۀ هم د اول پۀ شان غوغا نۀ ده جوړه شوې او د نړۍ پۀ يو شمېر ملکونو کښې د ژوند معمولات د احتياطي لارو چارو سره روان دي لکه امريکه کښې صدارتي ټاکنې کېدل، د ائي سي سي ټيمونو ترمنځ د اېس او پيز سره دکرکټ سيالۍ کېدل او دغه شان نور د ژوند معمولات دوامدار دي. خو بيا هم د نړۍ ملکونو کښې يو تشويش خور شوے دے ځکه چې د تېرې چپې نقصان او وېره اوس هم د خلکو پۀ ذهنونو کښې ژوندۍ ده. د کورونا لۀ وجې تر ټولو زيات نقصان د اقتصاد، تجارت او سوداګرۍ پۀ مد کښې شوے ؤ او زيات نقصان غريبو ملکونو ته رسېدلے ؤ ځکه چې يو خوا کۀ غريب ملکونه لۀ مخکښې کمزوري وو نو ورسره د وبا لۀ وجې نور هم د دوي اقتصاد کمزورے شو. پاکستان هم يو غريب ملک دے او د کورونا لۀ وجې ئې اقتصاد ته لوے زيان رسېدلے دے. لکه پۀ اولني ځل د پاکستان اقتصادي شرح نمو اعشاريه څلور يعنې صفر نه هم لاندې تلې ده. دغه شان د چينو او اوړو پۀ مد کښې قوم نه څلور سوه اربه روپۍ ووهلې شوې، د ملک قرضه ۴۳۰۰۰ اربه روپۍ ته وخته او دغه شان د حکومت د غلطو پاليسيو لۀ وجې غريب اولس ته د اربونو روپو نقصان ورسولے شو. دلته د بي ار ټي، مالم جبه او بلين ټري سونامي ذکر نۀ کوو ځکه چې قيصه ډېره اوږدېږي. مونږ خبره کوله چې کۀ يو خوا د کورونا لۀ وجې معيشت وزپلے شو نو ورسره د حکومت د نااهلۍ لۀ وجې هغه شتۀ هر څۀ هم لولپه شول. کله چې کورونا وبا پۀ خورېدو وه او چين او اټلي کښې ئې پنجې ښخې کړې وې نو دلته هم وېره وه خو حکومت به کله يوه او کله بله بهانه کوله او د څۀ قسمه ګامونو اخستو څخه ئې ډډه کوله. خو کله چې حالات خراب شول او سندهـ حکومت لاک ډاون وکړو نو پۀ ځاے د دې چې وفاقي حکومت ئې ملاتړ کړے وے، الټه ئې پرې ټکونه وکړل. خو بيا کله چې حالات نور هم خراب شول نو سمدستي ئې لاک ډاون وکړو او د خوار غريب اولس ئې چغې وويستې. بيا چې حالات رو رو سم شول نو حکومت لاک ډاون ختم کړو او حکومتي وزيرانو او مشيرانو ډنډوره غږول شروع کړل چې د وزير اعظم د “بې بدله” پاليسۍ لۀ وجې پۀ ملک کښې کورونا باندې قابو وموندے شو. خلکو شکر وويستو چې ځه شکر دے کارونه ازاد شول ځکه چې د غريب اولس د کورونو انغري ساړۀ شوي وو. خو يو ځلې بيا پۀ ستمبر اکتوبر کښې اوازه خوره شوه او خبرونه راتلل شروع شول چې کورونا يو وارې بيا وزرې وهي او د خورېدو وېره ده. خو دا ځل د حکومت لۀ خوا هغه شان اقدامات نۀ وو. بلکې ستاسو به ياد شي چې اول اول وزيراعظم عمران خان وئيلي وو چې کورونا خو يو عام نزله زکام دے اګر چې بيا ئي وئيلي وو چې خطرناکه ناروغي ده او يو ټرن ئې اخستے ؤ. نو دا ځل خو ئې ورته بېخي پام نۀ ؤ او حکومت اودۀ غوندې ؤ. خو کله چې پي ډي اېم جلسې شروع کړې او پۀ يو نېب ئې د ګوجرانواله، کراچۍ، کوټې او پېښور لوې لوې جلسې وکړې نو د حکومت غوږونه بوڅ شول. د کورونا اواز واورېدے شو او حکومتي وزيرانو او مشيرانو يو وارې بيا د کورونا غوغا شروع کړه. خو دا غوغا ئې لږه پۀ کنټرول کوله ځکه چې پۀ ګلګت بلتستان کښې ټاکنې هم “ګټل” وو او د هغې لپاره هلته جلسې هم کول وو. خو کله چې دغه انتخابات وشول نو بيا يو دم د کورونا چغه تېزه شوه. سکولونه هم بند کړے شول او د پي ډي اېم جلسو ته هم ګواښونه تېز کړے شول . مونږ کله هم د کورونا نه انکار نۀ کوو. ټوله نړۍ مني چې دا يوه وبا ده او احتياط پکښې لازم دے. خو لۀ بده مرغه دلته پۀ کورونا هم سياست کېږي. ګنې وړومبے سوال خو دا راپورته کېږي چې دا څنګه اقدامات وو چې د حکومت لۀ خوا شوي وو او کورونا پرې قابو شوې وه او وزيرانو، مشيرانو او خپله وزيراعظم به ئې سحر ماښام پۀ صفتونو نۀ مړېدل. بلکې يو نيازبين وفاقي وزير مراد سيعد خو دا هم دعوې کړې وه چې د امريکې پۀ شان ملک هم پۀ سمارټ لاک ډاون کښې د عمران خان تقليد کړے دے. نو اوس ولې او څنګه کورونا يو ځل بيا سر پورته کړو. او ځه چې کورونا وبا ده او خپل پردے، سپين تور، مالدار غريب او لوے وړوکے نۀ پېژني، نو بيا ولې حکومت دومره د لم لېټ نه کار واخستو؟ بل مهم سوال دا دے چې ايا دا کورونا صرف د پي ډي اېم جلسو کښې خورېږي؟ ايا د حکومتي جماعت د ګلګت بلتستان او سوات جلسو کښې نۀ وه؟ ايا کورونا د جماعت اسلامي د سوات جلسه کښې نۀ وه؟ بيا دا هم مهم سوال دے چې ايا دا کورونا صرف پۀ سکولونو کښې خورېږي، ايا پۀ بازارونو کښې نۀ وي؟ د خلکو ذهن کښې دا هم سوال دے چې سکولونو ته د ماشومانو راتګ او نۀ راتګ هم عجيبه دے، لکه يوه ورځ به راځي او بله ورځ به نۀ راځي! او ايا بازارونه يو مخصوص وخت پورې پرانستې پرېښودل دګڼې ګوڼې زياتېدو لامل نۀ ګرځي؟ دا کوم منطق دے چې ټرانسپورټ دې روان وي خو جلسه دې نۀ کېږي؟ کورونا وبا ده او بايد وبا وګڼلے شي. د دې پۀ سر دې سياست څخه ډډه وکړې شي. مونږ کله هم دا نۀ وايو چې ګنې حکومت دې د خپلو حکومتي ذمه وارو نه لاس پۀ سر شي. مونږ د جمهوري اقدارو پۀ رڼا کښې دا د حکومت فرض او حق دواړه ګڼو چې د اولس د ژغورنې او تحفظ لپاره کوټلي او پاخۀ ګامونه پورته کړي. کۀ د کورونا لۀ وجې خطره وي نو بايد بيا دې پوره پوره ګامونه واخستے شي. خو کۀ نا حکومت صرف د پي ډي اېم جلسو د مخنيوي لپاره لاپې وهي نو بيا دې د کورونا پۀ نوم سياست نه ډډه وکړي ځکه چې لۀ مخکښې د قوم حالت ډېر ضعيف دے او کۀ هم دغه شان حکومت د کورونا پۀ سر سياست کوي او خپل اهداف ترلاسه کوي نو دا نۀ خو د قوم پۀ خېر تمامېږي او نۀ پۀ دې طريقه د پي ډي اېم غورځنګ ودرېدے شي. بايد کورونا ته د بلا پۀ سترګه وکتے شي او بؤ دې ترې جوړ نۀ کړے شي. هسې نه سبا کورونا د قوم پۀ وجود لوبې کوي او خلک ئې صرف بؤ ګڼي.

  • اداريه – نومبر 2020ز

    اداريه – نومبر 2020ز

    د کورنيو چارو وفاقي وزير برېګېډئير (ر) اعجاز شاه د عوامي نېشنل ګوند د شهيدانو د قربانيو پۀ اړه د غېر ذمه دارانه، بدرنګ، نامناسب او غېر ضروري بيان چې څومره هم غندنه وشي نو کمه ده ځکه چې دغه بيان صرف د بيان تر حده نۀ دے پاتې بلکې دې بيان ډېر سوالونه پېدا کړي دي، ډېرې پوښتنې ئې زېږولې دي او ډېرې مسئلې ئې جوړې کړې دي. موصوف وزير وئيلي چې عوامي نېشنل ګوند د خپل دريځ لۀ وجې د طالبان لۀ خوا پۀ نخښه کړے شوے ؤ . څنګه چې مونږ ووئيل چې د دې بيان د يو يو ټکي چې څومره هم غندنه وشي نو کمه به وي . د عوامي نېشنل ګوند دريځ څۀ ؤ پۀ دې خبره کوو خو اول د موصوف د تېر وخت پۀ اړه يو څو خبرې مهمې ګڼو چې خپلو لوستونکو ته ئې مخې ته کېږدو تر څو زمونږ لوستونکي د دې موصوف د ماضي، شخصيت او کردار نه خبر شي . دا موصوف د پخواني صدر پروېز مشرف نيزدې ملګرے او د هغۀ پۀ کابينه کښې شامل ؤ. هم دا هغه تن دے چې د مسلم ليګ ق د جوړولو تور پرې لګي او هم دا هغه نامه ده چې محترمې بېنظير بهټو شهيدې ئې پۀ اړه وئيلي وو چې کۀ ما ته څۀ نقصان راورسېدو نو پۀ ذمه وارو کښې به دے هم شامل وي . دا خو د دې موصوف ماضي شوه . اوس راځو موجوده حکومت ته چې ايا د داسې ماضي لرونکي تن دومره پۀ اهمه چوکۍ ګمارل د عقل کار دے؟ د داخله چارو وزير کار خو پۀ ملک کښې دننه د امن و امان او امنيت ضمانت وي . د دې موصوف نظريات څۀ پټ پناه هم نۀ دي او د دغه متنازعه، جارحانه او زړۀ دردوونکي بيان نه څو ورځې مخکښې ئې د يو شخصي ټي وي سره پۀ خپله مرکه کښې دا هم وئيلي وو چې ن ليګ ته د خپل دريځ لۀ وجې د سېکېورټي مسئله جوړېدې شي . سوال راپورته کېږي چې د يو ملک وزير داخله ولې او څنګه د يو سياسي ګوند د غبرګون پۀ اړه داسې خبره کوي . بهر حال دغه هر څۀ اوس پۀ رېکارډ موجود دي . خو سوال دا دے چې عوامي نېشنل ګوند، د دې قيادت او کارکنانو دا بې بدله او لويې قربانۍ د چا پاره ورکړې دي، ولې ئې خپل سرونه شيندلي دي، ولې ئې خپلې وينې توې کړې دي، ولې ئې خپل بچي يتيمان او ښځې کونډې پرېښې دي؟ ځکه خو د عوامي نېشنل ګوند مرکزي مشر اسفنديار ولي خان د وزير موصوف د بيان پۀ سختو ټکو کښې غندنه کړې ده او دغه بيان ئې غېر ذمه دارانه بللے او د رياست څخه ئې غوښتلي چې د دې بيان وضاحت دې وکړے شي . اسفنديار ولي خان ډېر مهم سوالونه پورته کړي دي او وئيلي ئې دي چې اے اېن پي د ترهګرۍ خلاف پۀ مېدان کښې پرون هم ولاړه وه او نن هم خو وزير موصوف دې ووائي چې د دۀ کردار څۀ ؤ؟ اسفنديار ولي خان د رياست څخه دا هم سوال کړے چې ايا عوامي نېشنل ګوند دغه د ترهګرۍ خلاف جنګ د رياست د تحفظ لپاره کړے ؤ کۀ د رياست خلاف؟ هم دغه شان د عوامي نېشنل ګوند مرکزي سېکتر ميا افتخار حسېن پۀ رياست غږ کړے او وئيلي ئې دي چې رياست دې پۀ دې بيان خپل پوزيشن واضح کړي . ميا افتخار حسېن دا هم وئيلي چې د دې بيان نه دې خبرې ته هم تقويت ملاو شوے چې د ترهګرۍ خلاف جنګ پۀ معامله رياست پاکستان پۀ دوه مخيزه پاليسۍ روان دے . هم دغه شان د عوامي نېشنل ګوند صوبائي صدر اېمل ولي خان هم د وزير موصوف بيان پۀ سختو ټکو کښې غندلے او پۀ دې اړه ئې د انکوائري کمېشن جوړولو، د وزير د ګوښه کېدو او رياست څخه د وضاحت غوښتنه کړې ده . اېمل خان دا هم وئيلي چې کۀ لس ورځو کښې دننه دننه دغه وزير مستعفي نۀ شو نو مونږ به سره د زرګونو کارکنانو اسلام اباد ته ځو ا وتر هغې به ناست يو تر څو چې وزير موصوف لرې کړے شوے نۀ وي او زياته کړې ئې ده چې د خپلو غوښتنو پوره کېدو نه يو قدم هم نۀ وروستو کېږو . اېمل خان دا هم غږ کړے چې مونږ ته دې ووئيلے شي چې د ترهګرۍ خلاف جنګ د چا ؤ او پۀ حېث د ګوند مونږ قربانۍ څۀ لپاره ورکړې دي؟ خبره ډېره صفا او څرګنده ده . عوامي نېشنل ګوند دا بې مثله قربانۍ د ملک او قوم لپاره ورکړې دي خو لۀ بده مرغه اوس هم ځينې داسې خلک شته د چا پۀ ذهنونو کښې چې فتور او شکونه دي . پۀ دې خو د دې ملک بچے بچے پوهېږي بلکې مخالفين هم دا خبره مني چې د ترهګرۍ خلاف جنګ کښې د ټولو نه زياتې قربانۍ عوامي نېشنل ګوند ورکړې دي . دا خو هغه ګوند دے چې پۀ مرکزي مشر اسفنديار ولي خان ئې پۀ خپله حجره کښې خودکش حمله شوې چې پکښې ئې محافظ شهيد شوے او مشر د خداے پۀ قدرتونو بچ شوے دے . دا خو هغه ګوند دے چې سينيئر وزير بشير احمد بلور ئې سره د شلو ملګرو پۀ خودکش بريد کښې شهيد کړے شوے . دا خو هغه ګوند دے چې پۀ وفاقي وزير غلام احمد بلور ئې دوه ځله درانۀ بريدونه شوي دي خو خداے ساتلے دے . دا خو هغه ګوند دے چې د وزير اطلاعات ميا افتخار حسېن زوے د ترهګرو لۀ خوا پۀ خپل کلي کښې پۀ ډزو شهيد کېږي او د غم پۀ ورځو کښې ورته پۀ حجره کښې بله دهماکه هم کوي چې پکښې يو شمېر بې ګناه خلک شهيدان کېږي . دا خو هغه ګوند دے چې ځوان ، متحرکه، قابل، زيرک او د غمزپلې بلور کورنۍ ځوان زلمے هارون بلور سره د دوه درځنه ملګرو پۀ دهماکه کښې شهيد کړے شوے. دا خو هغه ګوند دے چې اېم پي اېز او يو شمېر نور مشران ئې د ترهګريز بريدونو ښکار شوي دي او دا خو هغه ګوند دے چې جولۍ ئې د ترهګرۍ خلاف جنګ کښې د زرو نه زياتو شهيدانو نه ډکه ده . او دا خو هغه ګوند دے چې نن ئې هم مرکزي سېکتر ميا افتخار حسېن د ترهګرو پۀ هټ لسټ دے .خو بيا هم وزير موصوف پاڅي او داسې بيان ورکوي چې پۀ زخمونو مالګې څۀ چې چړې ټومبي . ايا پۀ داسې حالاتو کښې داسې بيان ورکول د عقل کار دے؟ دا خو صرف د عوامي نېشنل ګوند نه بلکې د دې ملک سره مذاق دے، دا خو د دې خاورې د شهيدانو سره مذاق دے، دا خو د حالاتو نه د بې خبرۍ ډېر يو لوے دليل دے . اے اېن پي خو د ترهګرۍ خلاف جنګ کښې د رياست سره اوږه پۀ اوږه ولاړه وه، د خپلې خاورې د دفاع او د خلکو د ژوند ژغورولو لپاره پۀ مېدان ولاړه وه، مرګ مخامخ ؤ خو اے اېن پي سينه راويستې وه . بلخوا وزيراعظم عمران خان دا جنګ کله هم خپل نۀ دے ګڼلے بلکې دائې پۀ خپل کتاب کښې ليکلي چې دا جنګ د امريکې د ډالرو لپاره ؤ . خو بيا هم وزير موصوف پاڅي او د حقائق مسخ کولو کوشش کوي . بلخوا مونږ ګورو چې پۀ وړوکي نه وړوکي د اپوزيشن ګوندونو پۀ بيانونو د حکومت لۀ خوا دريځ او جواب مخې ته راځي خو لۀ بده مرغه د وزير داخله اعجاز شاه پۀ بيان نۀ خو حکومت څۀ ووئيل او نۀ وزير موصوف معذرت کول ضروري وګڼل . دا خو ډېره د ابهام خبره شوه چې پۀ حکومت کښې پۀ يوه مهمه څوکۍ ناست سړے داسې غېر ذمه دارانه خبره کوي او بيا پرې هم حکومت څۀ چې څوک هم غوږ نۀ ګروي . اوس سوال دا راپورته کېږي چې کۀ خداے مۀ کړه سبا بيا هغه شان حالات جوړ شي نو بيا به څۀ کېږي؟ چې د دومره قربانيو باجود هم د مخصوص خلکو لۀ خوا د خلکو پۀ ذهنونو کښې شکونه پېدا کولے شي نو ولې او څنګه به څوک بيا باور وکړي . داسې هم نۀ ده چې ګينې دا يو سړے ؤ چې داسې خبره ئې وکړه بلکې داسې خلک پۀ هره شعبه کښې شته . بايد رياست د داسې خلکو مخنيوے وکړي، پۀ ګوته ئې کړي او د دوي د خبرو سپيناوے وکړي . سوالونه ډېر دي خو د ترهګرۍ د لعنت ختمولو لپاره به مونږ لۀ تر ټولو اول د خپلو ذهنونو نه شک ويستل وي . د ترهګرۍ خاتمې لپاره به کوټلي او پاخۀ ګامونه پورته کول وي، داسې ګامونه چې پۀ نظر راشي او چې ثمرات ئې ښکاره وي . داسې ثمرات چې صرف ښکاره نۀ وي بلکې اولس ته هم ورسي . د ترهګرۍ خاتمې لپاره به پۀ رياستي، حکومتي او اولسي توګه اواز يو کول وي او د ترهګرۍ هر شکل ته به “نا” وئيل وي . وخت راغلے دے چې ښۀ پۀ ايماندارۍ سره د دې حالاتو د ذمه وارو پته ولګولے شي، حقيقتونه رابرڅېره او ښۀ او بد پۀ ګوته کړے شي . د قوم او ملک د دښمنانو او خېرخواهانو ترمنځه کرښه راښکلې شي، ټول حقائق دې قوم ته مخې ته کېښودے شي او د مستقبل لپاره دې يوه متفقه کړنلاره وټاکلې شي . د تورونو، غېر ذمه دارانه بيانونو او د قوم پۀ ذهنونو کښې د شکونو اچولو نه دې ډډه وکړے شي . ټول دې يو خولۀ شي، يو اواز شي او د “ښۀ” او “بد” ترمنځه توپير دې ختم کړے شي . بيا نو هېڅ لرې نۀ ده چې مونږ ډېر زر د يو روڼ مستقبل پۀ لور ګامزن شو . او خداے مۀ کړه کۀ داسې د حقائقو نه ناخبره خلک پاڅي او پۀ غېر ذمه دارانه بيانونو د خلکو زړونه ماتوي نو دا نۀ د قوم پۀ حق کښې ده او نۀ د ملک پۀ حق کښې.

    د سيمې امن ته يو ځل بيا خطره!

    د ګلونو ښار پېښور د دير کالونۍ پۀ يوه مدرسه کښې شوې بمي چاودنې چې څومره هم غندنه وشي نو کمه ده ځکه چې دغه بريد د سترګو پۀ رپ کښې يو شمېر د ګل پۀ شان ماشومان او ځوانان د مرګ خوراک کړل او دغه شان شلو نه زيات ژوبل شول . د دې نه څو ورځې وړاندې کوټه کښې عېن د پي ډي اېم جلسې پۀ ورځ دهماکه کښې د درې بې ګناه کسانو نه د ژوند حق تروړلے شوے ؤ . د دې حملو او بريدونو نه څرګندېږي چې امن دښمنه قوتونه يو ځل بيا د دې سيمې امن تباه کول غواړي . عوامي نېشنل ګوند د تېرو څو مياشتو راهسې چغې وهي چې ترهګر پۀ قبائلي ضلعو او پښتونخوا کښې بيا حرکت مومي خو لۀ بده مرغه د حکومت دې اړخ ته هډو څۀ پام نشته . پۀ اخبارونو او ميډيا کښې هم داسې خبرونه راځي چې د دير پۀ شان ځايونو کښې د ترهګرو لۀ خوا تعليمي ادارو ته خطونه غورځولے شي چې پکښې ماشومانو جينکو ته د تعليم سلسله بندولو ګواښ ښکاره وي . هم دغه شان کۀ د باجوړ پۀ شان سيمه کښې د ټارګټ کلنګ پېښې رامخې ته کېږي نو ورسره ترهګر سوات، دير، بونېر او باجوړ کښې دوباره فعالېږي او خلکو ته د پېسو لپاره خطونه رالېږي . بهر حال د کوټې او پېښور بريدونو پۀ معامله کښې تر ټولو مهم اړخ د رېلوے وفاقي وزير شېخ رشيد هغه بيان دے چې پکښې ئې ښۀ پۀ جار وئيلي وو چې د پي ډي اېم پۀ جلسو بريدونه کېدے شي . پۀ خپل بيان کښې ئې وئيلي وو چې پۀ کوټه او پېښور کښې لوئې پېښې رامخې ته کېدے شي او ورسره ئې د پخلي پۀ توګه دا هم وئيلي وو چې ترهګر ملک ته رادننه شوي او ټي ټي پي دوباره منظم شوے دے . خبره ډېره واضحه او څرګنده ده . سوال دا دے چې شېخ رشيد، چې دا مهال کوم وړوکے سړے نه بلکې وفاقي وزير دے، ته څنګه پته لګي چې بريدونه به کېږي او بيا داسې هم نۀ ده چې ګينې هسې د وېرې اظهار ئې کړے ؤ بلکې پۀ کوټه او پېښور دواړه ښارونو کښې هم هغه شان دهماکې وشوې چې پينځلس پورې بې ګناه کسان پکښې شهيد شول . ځکه خو عوامي نېشنل ګوند غوښتنه کړې ده چې د دې پېښو پۀ پلټنو کښې دې شېخ رشيد شامل کړے شي او تپوس دې ترې وکړے شي چې دۀ ته څنګه پته وه ؟ پۀ دې ملک کښې څوک هم د قانون او ائين نه بالاتر نشته . بايد د امن پۀ ځاے ساتلو او امنيت ته دوام ورکولو لپاره هر هغه سړي نه تپوس وشي څوک چې د دې ملک امن بربادوي او يا د بدامنۍ، شکونو او اړي ګړي سوب ګرځي . ورسره ورسره حکومت او رياست لۀ هم د امن پۀ ځاے ساتلو او ورانکاور، ترهګرو او امن دښمنه خلکو خلاف پاخۀ او کوټلي ګامونه پورته کول پکار دي . هم دغه شان د حکومت او رياست کار خلک صرف خبرول يا وېرول نۀ وي بلکې د يوې خطرې، ترهګر، ورانکاري او امن دښمنه تن پۀ ګوته کول، نيول او دغه شان د کومې بدې پېښې مخنيوي کول هم وي.

    د جمهوريت، پاکبازۍ او حق ګټه!

    د جسټس فائز عيسي کېس کښې سپريم کورټ د معزز جج جسټس فائز عيسي خلاف صدارتي رېفرنس لۀ منځه وړے . پۀ تفصيلي فېصله کښې دريځ خپل کړے شوے چې صدر پۀ خپلو ائيني ذمه وارو کښې ناکام پاتې شوے . فېصله کښې دا خبره هم پۀ ګوته کړے شوې چې د رېفرنس ټول عمل د قانون او ائين خلاف ؤ او دا هر څۀ پۀ بدنيتۍ او نااهلۍ اډاڼه وو . فېصله کښې دا هم برملا وئيلے شوي چې صرف پۀ اورېدلې خبرو رېفرنس نۀ شې دائر کېدے او زياته کړے شوې چې پۀ داسې معامله کښې کلک او غښتلي ثبوتونه پکار وي . د جسټس فائز عيسي کېس دا تفصيلي فېصله پۀ۲۲۴ پاڼو مشتمله ده . د دې کېس د مسترد کولو پۀ لړ کښې چې کومې خبرې پۀ تفصيلي فېصله کښې مخې ته راغلي هغه ډېرې مهمې او د پام وړ دي . هسې خو داسې نکتې ډېرې دي خو د بېلګې پۀ ډول ترې مونږ دلته درې نکتې راخلو. پۀ وړومبنۍ او مهمه نکته کښې وئيلے شوي چې د فائز عيسي خلاف د جائيداد او پنګې پۀ اړه پلټنو او تحقيقات لپاره د صدر او وزيراعظم نه اجازت نۀ دے اخستے شوے بلکې پۀ دې اړه تحقيقات د وزير قانون پۀ اجازت پۀ عمل کښې راوستے شوي . هم دغه شان پۀ دوېمه نکته کښې دا خبره پۀ ګوته کړے شوې چې د لندن جائيداد اخستو پۀ اړه د تورونو او الزامونو پۀ لړ کښې هېڅ قسمه کوم کلک ثبوتونه نۀ وو . بيا پۀ درېمه او ډېره مهمه نکته کښې دا خبره شوې چې د رېفرنس دائر کولو پۀ سلسله کښې صدر د وزير قانون بېرسټر فروغ نسيم او د هغه وخت د اټارني جنرل انور مقصود، چا چې دا رېفرنس جوړ کړے ؤ، رايه اخستے شوې خو ولې د قانوني اړخ د جائزې لپاره بل کوم فريق سره رابطه نۀ ده شوې . دا هم د يادولو وړ ده چې لۀ دې وړاندې د روان کال د جون پۀ نورلسمه د سپريم کورټ لۀ خوا دا رېفرنس کالعدم ګرځولے شوے ؤ او اېف بي ار ته د معزز جج د کورودانې سرينا د جائيداد پۀ اړه رپورټ د سپريم کورټ رجسټرار ته د سپارلو امر شوے ؤ . دې سره سره يعنې د صدارتي رېفرنس خارج کېدو نه پس فائز عيسي ته د سپريم جوډيشل کونسل لۀ خوا لېږلے شوے نوټس هم ختم کړے شوے ؤ . د دې فېصلې د راتلو سره سم پۀ ملک کښې پۀ لوستې طبقه او ورسره پۀ سوشل ميډيا هم يو بحث روان شو .خلکو د فېصلې راتلو وروستو پۀ سوشل ميډيا د صدر او وزير قانون نه د ګوښه کېدو غوښتنې وکړې . زياتره خلکو دا مقدمه جعلي او پۀ بدنيتۍ باندې بناء وګرځوله . هم دغه شان ځينې خلکو دا مقدمه د معزز جج د بدنامولو سره سره د عدليې سره د جنګ مشابه وګرځوله . سياسي خلقو هم دا فېصله وستائيله او دا پرېکړه ئې تاريخي او دجمهوري قوتونو ګټه ومنله . بهر حال فېصله راغله، چې کوم تورونه لګېدلي وو د هغې سپيناوے وشو او هر څۀ پۀ ډاګه شو . دا هم پته ولګېده چې نن هم بلکې پۀ “نوي پاکستان” کښې هم د عدليې خلاف نۀ صرف سازشونه کېږي بلکې بې بنياده تورونه هم لګي . دا هم پته ولګېده چې پۀ دې ملک کښې نااهلي څومره ده او غېر ذمه داري څومره ! دا هم څرګنده شوه چې يو نر جج صرف پۀ يو جراتمندانه دريځ پۀ نخښه کړے شوے ؤ . خلکو د استعفو غوښتنې وکړې خو چا پرې غوږ و نۀ ګرولو. خو دا واضحه شوه چې يو خوا کۀ پۀ لويو خلکو کښې د اخلاقي جرات کمے دے نو بلخوا عام خلک اوس پۀ هر څۀ پوهه دي او اوس هغه وخت تېر دے چې خلک به پۀ پروپېګنډو دوکه کيدل . بايد د دې فېصلې نه حکومت،د قانون سر غړوونکي او د دې ملک د قانون سره لوبې کوونکي ټول سبق واخلي . بايد نوره عدليه پۀ نخښه نۀ کړے شي بلکې پۀ ملک کښې د قانون بالادستۍ او سرلوړۍ لپاره داسې ګامونه واخستے شي چې بيا څوک هم د داسې قسمه کارونو سوچ هم و نۀ کړے شي.

    پاکستان د تېز نظر لاندې

    د اکتوبر مياشت کښې د فرانس سرښار پېرس کښې د اېف اے ټي اېف غونډه ترسره شوه چې پکښې د هغه ملکونو د کارکردګۍ جائزه واخستې شوه چې د تېرې څۀ مودې راهسې پۀ ګرے لسټ کښې شامل دي. پۀ دغه درې ورځني اجلاس کښې د پاکستان پۀ اړه د اېف اے ټي اېف چارواکو د ترهګرو د مالي مرستې او د مني لانډرنګ مخنيوي لپاره د پاکستان لۀ خوا د شوې قانون سازۍ ستائنه وکړه خو لۀ بده مرغه کارکردګي ئې د هيلو مطابق نۀ وه نو هم پۀ دغه ياد لسټ کښې د راروان کال د فرورۍ د مياشتې پورې يو ځل بيا وساتلے شو . پۀ دغه ياده غونډه کښې دا خبره مخې ته راغله چې پاکستان پۀ دې لړ کښې پۀ اوويشت نکتو کښې پۀ يويشت نکتو کار کړے دے خو شپږ داسې دي چې پۀ هغې د کار کولو لا هم ضرورت دے . هم دا وجه ده چې پاکستان د ياد لسټ څخه پۀ وتلو کښې کامياب نۀ شو او د اېف اے ټي اېف لۀ خوا پرې غږ وشو چې پۀ يادو نکتو دې کار کولو لپاره نور هم پاخۀ او کلک ګامونه پورته کړے شي او د دې غرض لپاره د راروان کال د فرورۍ پورې دغه نېټه وغځېده يعنې د فرورۍ مياشت کښې به يو ځل بيا د پاکستان د ګامونو او اقداماتو جائزه اخستے شي . مطلب دا دے چې خطره لا ختمه نۀ ده او حکومت لۀ به پۀ دغه شپږو نکتو کار کول وي . بلخوا وزيرخارجه شاه محمود قرېشي غبرګون ښکاره کړے چې ګاونډي هېواد هندوستان د پاکستان پۀ تور لسټ کښې راوستو لپاره هلې ځلې کوي او د اېف اے ټي اېف څخه ئې خواست کړے چې د پاکستان لۀ خوا اخستے شوي ګامونو پۀ رڼا کښې دې لږ ګنجائش ورکړے شي . بهر حال اوس شپږ نکتې او پۀ دې کار کول ډېر مهم بلکې د وخت اهم ترين ضرورت دے ځکه چې خداے مۀ کړه کۀ پۀ دغه نکتو د اېف اے ټي اېف د قانون او اصول مطابق کار و نۀ شو نو بيا د ملک لپاره پۀ نړيواله توګه خطره رامخې ته کېدې شي . دا امتحان ځکه هم لږ سخت او صبر ازما دے چې پاکستان دا ځل پۀ ګرے لسټ کښې شامل دے خو چې پۀ کومه کېټيګري کښې دے نو هغې ته “انهانسډ فالو اپ” وائي يعنې پۀ هغه فهرست کښې دے چي څارنه بۀ ئې ډېره پۀ ويښو سترګو کېږي او پاکستان لۀ به د ډېر احتياط څخه کار اخستل وي . ماهرين وائي چې پاکستان لۀ د دې فهرست نه ځان ويستلو لپاره هر ممکن اقدام کول پکار دي ځکه چې دا صرف يو لسټ نۀ دے بلکې پۀ دې کښې راتلو سره پۀ ملکونو يو شمېر اقتصادي او نړيوال بندېزونه او د قرضو پۀ لړ کښې مشکلات راتلے شي . ماهرين دا هم وائي کۀ يو خوا اقتصادي بندېزونه لګېدلے شي نو ورسره بيا د قرضو پۀ لاس ته راوړنو کښې هم خنډان ډېر زيات وي . هم دغه شان پۀ دې لسټ کښې د پرېوتو لۀ وجې بيا سرمايه کار هم وېرېږي او د سرمايه کارۍ کولو څخه ډډه کوي . هم دغه شان کۀ کوم سرمايه کار راځي هم او يا څوک قرضه ورکوي هم نو د يو شمېر شرطونو سره سره د سود شرح ئې هم ډېره زياته وي چې لۀ وجې ئې ملک پۀ معاشي توګه د ستونزو سره مخ کېږي . ځکه نو ماهرين وائي چې څومره زر کېدے شي نو پاکستان لۀ به د دې لسټ نه وتل وي . کۀ څۀ هم لۀ دې لسټه وتل اسان نۀ دي خو دومره ګران هم نۀ دي خو بس پۀ دې لړ کښې ورکړے شوي کار باندې به کوټلي ګامونه پورته کول وي . د لوستونکو د معلوماتو لپاره دلته دا هم وئيل ضروري ګڼو چې پاکستان د جون مياشت کال دوه زره اتلس کښې پۀ ګرے لسټ کښې شامل کړے شوے ؤ او د اکتوبر کال دوه زره اتلس پورې ورته د سپيناوي مهلت ورکړے شوے ؤ چې بيا وروستو پاکستان ته دغه موده وغځولې شوه او د پاکستان لۀ خوا هم دا باور ورکړے شو چې پۀ دې لړ کښې به د قانون سازۍ سره سره پاخۀ ګامونه او موثر نظام هم مخې ته راوړي . بيا د روان کال دوېمې مياشت پورې پاکستان پۀ اوويشت نکتو کښې پۀ ۱۴ باندې عمل کړے ؤ چې لۀ وجې ورته څلور مياشتې توسيع نوره هم ترلاسه شوه . دا هم د پام وړ ده چې دا مهال د نړۍ پۀ کچ پۀ ګرے لسټ کښې شپاړس ملکونه شامل دي چې پکښې ايران او شمالي کوريا هم شامل دي . د خبر ترمخه پۀ ډېرو مدونو کښې د پاکستان ستائنه شوې ده خو خطره بيا هم موجوده ده او ځکه به ئې د فرورۍ مياشت پورې څارنه کېږي او د تېز نظر لاندې به ساتلے شي . بايد زمونږ حکومت پۀ دې پوهه شي چې اوس وخت راغلے دے چې پۀ دغه نکتو پوره پوره عمل وشي تر څو ” تور لسټ ” ته د پرېوتو نه هم ځان وژغورلے شي او د دې ګرے لسټ نه هم غاړه وباسلې شي.

  • اداريه – اکتوبر2020ز

    اداريه – اکتوبر2020ز

    بېن الافغان مذاکرات، هيلې، خنډان او راتلونکے

    کله کله پۀ يو قام ځينې وختونه داسې راشي چې پۀ هر لور تيارې او ناامېدۍ خورې ښکاري. اکثر خو ځينې خلق د حالاتو نه مجبوره او دومره مايوسه شي چې د روغې جوړې هڅې هم پرېږدي. خو ځينې قامونه بيا داسې هم وي چې حالات کۀ هر څومره پېچلي ولې نۀ وي خو حوصله نۀ پرېږدي اود خپل مرام پۀ لور خپل تګ جاري ساتي. کۀ د افغانستان پۀ تېرو څلورو لسيزو نظر زغلوو نود حالاتو يو ډېر بدرنګ تصوير مخې ته راځي. هر چا ته پته ده چې د افغانستان پۀ خاوره کومې کومې کانې ؤ نۀ شوې خو بيا هم دغه خلق نۀ صرف ژوند کوي بلکې د ژوند مرام يعنې د امن پۀ تکل هم دي. د تېرو څلورو لسيزو راهسې روان جنګ لۀ وجې د هر افغان پۀ زړۀ کښې د امن يوه سپينه کونتره پۀ الوت ده او هر وګړے پۀ خپله خاوره امن غواړي. د دې امن راوستلو لۀ پاره پۀ تېرو بېلا بېل وختونو کښې کوششونه شوي دي خو چې کوم ارمان د دې خلقو ؤ هغه لا هاغه شان ارمان پاتې دے. اوس يو ځلې بيا افغانانو د امن خوب ليدلے دے چې پۀ دې پړاو کښې خبره د افغان دولت او طالبانو ترمېنځه ناستې ته رارسېدلې ده. د دې اوسني امن کوششونو تاريخ ډېر زوړ نۀ دے او د امن دا هڅې پۀ کال ۲۰۱۸ کښې هاغه مهال شورو شوې کله چې د قطر پۀ دارالخلافه دوحه کښې د طالبانو دفتر پرانستے شو. د امن دا کوششونه د امريکې او افغان طالبانو ترمېنځه شورو شوي وو اود امن دې پروسې ته “د افغان امن عمل” نامه ورکړے شوې وه. د دې خبرو پۀ نتيجه کښې روان کال د فرورۍ مياشت کښې د امريکې او طالبانو ترمېنځه ډيل ترسره شو. پۀ معلومو خبرو کښې امريکې ومنل چې خپل او د ناټو فوځونه به پۀ څوارلس مياشتو کښې لۀ افغانستان څخه وباسي او هم دغه شان طالبان دې خبرې ته تيار شول چې دوي به خپله خاوره القاعده او نورو ډلو ته استعمالېدو ته نۀ پرېږدي او دوېم شرط ئې دا ومنلو چې د افغان حکومت سره به خبرو اترو ته کښېني. دا يو لوے برېک تهرو ؤ چې طالبان به د افغان حکومت سره پۀ يو مېز کښېني ځکه چې د امريکې او طالبانو ترمېنځه د خبرو اترو نه افغان دولت بهر ؤ کوم چې پۀ دغه امن پروسې سوالونه پورته کول او هم دا وجه وه چې اول اول د افغان حکومت لۀ خوا دا لوظنامه رد کړے شوه خو د امريکې پۀ منځګړتيا ئې بيا دغه لوظنامه ومنله. د کوششونو او خبرو اترو پۀ ترڅ کښې طالبان د افغان حکومت سره خبرو ته تيارشول او د روان کال د مارچ مياشت کښې بېن الافغان مذاکرات شروع کېدونکي وو خو د څۀ وجوهاتو لۀ وجې د اوږد ځنډ ښکار شول. دې دوران کښې پۀ دې مذاکراتو کښې بلها کشالې مخې ته راغلې او کله کله خو به ئې د ناکامۍ وېره بېخي غالبه شوه. طالبانو خپل ګرفتار ملګري خوشي کول غوښتل او افغان حکومت به د جنګ بندۍ غوښتنه کوله کومې ته چې طالبان تيار نۀ وو نو ځکه افغان صدر يو ځلې د قېديانو خوشي کولو څخه انکار کړے ؤ خو بيا د امريکې پۀ وېنا او د امن پۀ خاطر دغه عمل سر ته ورسولے شو. اګر چې د سولې خبرو اترو دوران د طالبان لۀ خوا د حملو لړۍ لا هم تېزه شوې ده او ګراف ئې د تېر وختونو پۀ مقابله کښې لوړ شوے دے ځکه خو د طالبانو کاروايۍ کښې تېزوالي لۀ وجې د مۍ مياشت کښې ډاکټر اشرف غني د طالبان خلاف د سختو عملياتو امر کړے ؤ او يو ځلې بيا د امن پۀ خبرو تيارې خورې شوې وې. خو افغان حکومت بيا هم د امن پۀ خاطر خبرو اترو ته تيار ؤ. اګر چې اوس هم طالبان تور لګوي چې ټول قېديان ئې نۀ دي پرېښودے شوي خو افغان حکومت د طالبانو دغه دعوې رد کوي او دريځ لري چې طالبان قېديان ئې ټول خوشي کړي دي. کۀ يو خوا د طالبان او امريکې ترمېنځه د ډيل پۀ نتيجه کښې بېن الافغان مذاکرات پېل شو نو ورسره د د دې دواړو(امريکه او طالبان) لۀ خوا د يو بل خلاف حملو کښې هم کمے راغلے دے. خو مهمه نتيجه ئې د افغان حکومت او طالبان ترمېنځه ناسته ده. کۀ څۀ هم دا ناسته صرف د خبرو اترو د پېل د پاره ده يعنې دا خبرې لا د سر اصولو ټاکلو د پاره دي خو بيا هم د جنګ زپلي افغانستان اولس د دې مذاکراتو پۀ نتيجه کښې لاس ته راوړنو ته خوشاله دي. د افغان حکومت او طالبان ترمېنځه دا مذاکرات ځکه هم مهم دي چې دا د څلوېښت کلنۍ بدامنۍ د خاتمې د پاره د بېن الافغان مذاکراتو يوه رسمي پرانسته ده. کۀ څۀ هم حالات کړکېچن او پۀ زړونو کښې وېره ترهه ډېره ده خو د اولس د امن خوب هم زورور دے. د دواړه ډلو خپلمنځي ناستي نه پس اوس د افغانستان اولس پۀ هر صورت اوربند غواړي . هم دغه شان د افغان حکومت او طالبانو خپل خپل اهداف او ترجيحات دي. افغان حکومت پۀ هر صورت کښې جنګ بندي غواړي خو طالبان د خبرو پۀ دې پړاو کښې ښکاري داسې چې لا دې شرط ته اماده نۀ دي. د مذاکراتو پۀ وړومبنۍ ناسته کښې د طالبانو لۀ خوا پۀ نظام خبره شوې ده خو دا واضحه نۀ ده چې نظام به څنګه وي؟ دا هم سوال پورته کېږي چې کۀ طالبان د اسلامي نظام خبره کوي نو ايا افغانسان يو اسلامي ملک نۀ دے؟ هم دغه شان کۀ د اسلامي نظام راوستلو خبره کېږي نو نظام به څنګه وي لکه د ترکي نظام به وي، د سعودي او يا بيا د بل يو ملک نه متاثره نظام؟ د خبرې مطلب دا دے چې پۀ دې لړ کښې هم لا ډېر کار پاتې دے. د افغانانو بلکې د ټولو امن خوښو د پاره خو دا ډېره د خوشالۍ خبره ده چې حکومت او طالبان يو بل سره کښېناستل خو اوس سوال دا دے چې فشار به پۀ چا ډېر وي؟ يعنې د امن پۀ خاطر به اوږه څوک ښکته وړي او د اولس هيلې لۀ چا زياتې دي؟ کۀ پۀ عام نظر ګورو نو د کاميابۍ دارو مدار پۀ دواړه ډلو يعنې حکومت او طالبان دواړو دے خو کۀ پۀ منطقي سترګه ګورو نو پۀ دې لړ کښې به فشار پۀ حکومت زيات وي ځکه چې افغان اولس نور لۀ جنګه ستړے دے او پۀ هر حال کښې امن غواړي او سترګې ئې حکومت ته دي. طبعي خبره ده چې پۀ افغانستان کښې د جمهوريت، جمهوري اقدارو، د بيان د ازادۍ، د ښځو د حقونو، د تعليم، د ميډيا د ازادۍ او د نظامي قواوو پۀ ځاے ساتلو خبره حکومت کوي، نو هم حکومت به د دې هر څۀ د ژغورلو د پاره هڅې هم کوي او يوه داسې تګلاره به خپلوي چې د امن خبرې پۀ کاميابۍ سره سر ته هم ورسي او دغه ياد ارزښتونه هم پۀ ځاے پاتې شي . يعنې د خبرو اترو پۀ دې مرحلو کښې يو داسې ګام پورته نۀ کړے شي چې خداے مۀ کړه هډو ټول نظام لۀ منځه لاړ شي. مطلب دا چې زياتره ذمه واري د افغان حکومت ده چې جمهوريت پۀ ځاے هم وساتي، اساسي قانون هم لا مضبوط کړي او نظامي ځواکونه هم وساتلے شي. دغه شان چې د تېرو دوه لسيزو دوران پۀ کړکېچن ماحول کښې د بيان او ميډيا د ازادۍ، د زنانؤ د حقونو، د تعليم او جمهوري اقدارو پۀ مېدان کښې کومې لاس ته راوړنې شوې دي، هغه هم محفوظ وساتلے شي. بلخوا طالبانو لۀ هم پۀ دې خبره سوچ پکار دے چې کۀ يو خوا افغان اولس لۀ جنګه ستړے دے نو بلخوا اوس نړۍ هم د يويشتمې پېړۍ پۀ سېر کښۍ پاو رېشلے دے او د دنيا د ملکونو نظر او نظريې بدلېږي، نو ځکه دوي لۀ به هم داسې يوه تګلاره خپلول وي چې نۀ صرف قابل عمل وي بلکې بدلېدونکې نړۍ ته هم قابل قبول وي. پۀ پاے کښې دا خبره ضروري محسوسېږي چې دا خبره اوس بېخي پۀ ډاګه ده چې جنګ د يوې مسئلې حل نۀ دے او کۀ سل کاله جنګ وشي خو بيا ئې هم حل صرف او صرف خبرې اترې دي. نو ښۀ به دا وي چې هم دا موقع غنيمت وګڼلے شي او د افغانانو د امن خوب پوره کړے شي. ورسره ورسره ځينې خلکو لۀ به خپلې خولې هم تړل وي او د “طاقتين تمهاري هين” پۀ شان نعرو نه بۀ نوره ډډه کول وي.

    موجوده حالاتو کښې د اپوزيشن رول او د اولس هيلې!

    د ستمبر پۀ شلمه نېټه اسلام اباد کښې د حزب مخالف سياسي ګوندونو يوه مهمه، اوږده او لويه غونډه ترسره شوه. د اپوزيشن جماعتونو دا غونډه د پاکستان پيپلز پارټۍ پۀ کوربانۀ توب کښې وشوه. اول ځل نۀ ده چې داسې غونډه شوې خو دا غونډه پۀ يو داسې حال کښې وشوه چې کۀ يو خوا عام اولس د ګرانۍ، د حکومت نا اهلۍ او قسم قسم سختيو لۀ وجې پوزې لۀ راغلے دے نو بلخوا د اپوزيشن جماعتونو مشران هم د حکومت د غېر سنجيده رويې او د نېب بې ځايه “لاسوهنو” لۀ وجې نور بېخي پۀ ځان پورې اريان دي. پښتانۀ متل کوي چې ” سړے چې تنګ شي نو پۀ جنګ شي”. کۀ څۀ هم د ملک د سياسي حالاتو او د حکومت د رويې لۀ وجې د عام اولس سره سره سياسي قيادت هم د حالاتو د جبر لاندې دے او خبره پۀ معروفو معنو جنګ ته رسېدلې ده خو دا به د دې ملک خوشبختي وي چې سياسي مشرانو کښې اوس هم داسې خلق شته چې پۀ ملک کښې د جمهوري رواياتو، روادارۍ او ورورولۍ خبره کوي او هم پۀ دغه لاره د حالاتو مقابلې ته رواتي دي او يو بل لۀ ئې لاس ورکړے دے. د سياست طالبعلمان به پۀ دې خبره پوهه وي چې پۀ يو جمهوري ملک کښې د حکومت مثال د مور وي او د ذمه وار پۀ توګه د حالاتو د سمولو هر وخت کوششونه او هڅې کوي. خو لۀ بده مرغه موجوده د تحريک انصاف حکومت ښکاري داسې چې د حکومت سره سره د اپوزيشن رول هم لوبوي. کۀ داسې نۀ وه، نو دې حکومت به ضرور اپوزيشن ته دومره لار ورکړې وه چې هغوي ساه خو اخستې شوه! خو لۀ بده مرغه د عمران خان حکومت ښکاري داسې چې دا نيت کړے چې کۀ عوام د ولوږې مري خو اپوزيشن لۀ به ځاے نۀ ورکوي. نو هم دې حالاتو اپوزيشن ګوندونه مجبوره کړل چې سره کښېني، يو بل واوري، د اولس پۀ مسئلو غور وکړي او د ملک او سياست د راتلونکي پۀ اړه يوه کوټلې تګلاره وټاکي. د دې غرض د پاره اے پي سي وشوه چې پۀ کښې د ټولو سياسي ګوندونو مشرانو د خپلو خيالاتو اظهار وکړو. هم دغه شان بيا د حکومت مخالف تحريک د پاره پاکستان ډېموکرېټک مومنټ جوړ شو چې د سټېنډنګ کمېټۍ وړومبنۍ جلسه ئې پۀ کوټه کښې پۀ يوولسم اکتوبر وټاکلې شوه. اے پي سي کښې پۀ مهمو خبرو او تګلارو خبرې وشوې. تر ټولو زيات څرګند اړخ ئې د پخواني وزيراعظم نواز شريف ؤ چې پۀ خپل تقرير کښې ئې د موجوده حالاتو د ذمه وارو نومونه پۀ جار ووئيل او پۀ ډاګه ئې کړه چې مقابله ئې د عمران خان سره نۀ بلکې د هاغه چا سره ده، چا چې عمران خان راوستے دے. هم دغه شان دا هم پۀ ډاګه شوه چې کۀ څۀ هم د اے پي سي کوربه پاکستان پيپلز پارټي نيم پۀ نيمه نو بلخوا دا تاثر هم ورکړے شو چې نواز شريف او مولانا فضل الرحمن تحريک او راوتلو ته پوره پۀ پوره تيار دي. پۀ موجوده حالاتو کښې دا يو مثبت تصوير جوړېږي خو پۀ دې اے پي سي کښې صرف دغه ياد جماعتونه نۀ وو بلکې پۀ دې کښې عوامي نېشنل ګوند هم د يو مهم فريق پۀ شکل کښې موجود ؤ. د مرکزي صدر اسفنديار ولي خان پۀ نمائندګۍ د اے اېن پي مرکزي سينيئر نائب صدر حېدر هوتي پۀ دغه کل جماعتي غونډه کښې پۀ جار ووئيل چې مونږ د هر څۀ د پاره تيار يو خو بايد يوه داسې تګلاره وټاکو چې بيا پرې عمل هم وکړے شو. دا هم ووئيلے شول چې تر څو پورې استعفې ګانې نۀ وي وړاندې کړے شوې نو پۀ حکومت فشار نۀ شي جوړېدے. دا هم پۀ ډاګه ده چې تېر څو ځله داسې غونډې شوي خو د لويو جماعتونو پۀ يو بل د باور د کمي لۀ وجې لاس ته راوړنې نۀ خو د اولس د خواهشاتو مطابق وې او نۀ د سياست پۀ ګټه. هم دغه وجه ده چې صوبائي صدر اېمل ولي خان هم پۀ ډاګه کړې ده چې مونږ ښۀ پۀ کلکه د اپوزيشن سره ولاړ يو خو لائحه عمل به صفا ټاکل وي. دوي پۀ دې خبره هم زور راوړے چې د اپوزيشن کارکردګي تر دې دمه د ستائنې وړ نۀ ده نو ځکه مونږ لۀ به داسې يوه لاره خپلول وي چې پۀ کښې د خلکو د واک او د ائين د بالادستۍ خبره وي. موجوده حالاتو کښې کۀ څۀ هم د سياسي جماعتونو ترمېنځه د باور کمے برېښي خو دا هم يو حقيقت دے چې اپوزيشن سره بله کومه لار هم نشته. لکه څنګه چې مونږ وئيلي چې حکومت پۀ مثال د مور وي خو دلته حکومت د حالاتو د نزاکت نه يا خو بې خبره دے او يا ئې ځان شپېلے کړے دے نو ځکه خو د اپوزيشن د فېصلو سره سمې د نېب منډې هم زياتې شوې دي او ګرفتارۍ جاري دي، چې لۀ وجې ئې د سياسي حرارت درجه نوره هم سېوا کېدې شي . بهر حال، لۀ ښۀ يا بده مرغه، خو د اولس هيلې د حکومت نه، نه بلکې د اپوزيشن نه دي نو هم دوي لۀ به يو ذمه وارانه کردار لوبول وي ځکه چې غريب عوام نور د ګرانۍ او نااهلۍ د څپېړو زور او قوت نۀ لري.

    خورو، کۀ نۀ خورو!

    ځو، کۀ نۀ ځو! دا خبره اوس زړه شوه ځکه چې بي ار ټي پۀ ټپه ولاړ دے. اوس عوام سره دا غم دے چې خورو به څۀ؟ ځکه چې اوړۀ دي او کۀ چيني، تېل دي او کۀ بجلي، غوړي دي او کۀ بل د خوراک کوم توکے، د اخستلو وتي دي. دوايانې دومره ګرانې شوي چې ناروغان اريان دي چې خورو، کۀ نۀ خورو!

  • يويشتمه پېړۍ، خارجه پاليسي او پاکستان – اداريه

    يويشتمه پېړۍ، خارجه پاليسي او پاکستان – اداريه

    څنګه چې د يو ملک د چلولو او پرمختګ د پاره وسائل او قدرتي زېرمې ضروري او د خلکو وړتيا او صلاحيت لازمي وي هم دغه شان پۀ ګاونډ او د نړۍ نورو ملکونو پۀ قطار کښې پۀ غرور او فخر سره خپل سفر جاري ساتلو، خپل مرام ته رسېدلو، پۀ نړيوال کچ خپله خبره پۀ خپله خوښه او سمي کولو او د نړۍ د ملکونو سره تعلق ساتلو او يا نۀ ساتلو پرېکړې پۀ خپله کولو د پاره ازاده خارجه پاليسي ضروري وي. کۀ پۀ خپل ګاونډ او يا د نړۍ پۀ کچ وګورو نو زياتره پرمخ تللي هېوادونه پۀ خپل سمي او خوښه خپلې پرېکړي کوي او کۀ حالات هر څومره هم سنګين ولې نۀ وي خو کوي هغه چې پۀ کښې ئې د اولس خېر وي يعنې تکړه ملکونه خپلې خارجه پاليسۍ د وخت د ضرورت مطابق او د خپل اولس د ګټې پۀ بنياد جوړوي او پرمخ بيائي. کۀ خپل ملک ته د خارجه پاليسۍ پۀ مېدان کښې ګورو او پۀ دغه ګز ئې وهو نو لۀ بده مرغه خبره ورانه څۀ چې بېخي اپوټۀ روانه ده. دا ملک چې څنګه پۀ وجود کښې راغے نو دوه عالمي قوتونه يعنې امريکه او روس يو بل ته کۀ څۀ هم پۀ څرګنده توګه نۀ وو خو پۀ ګواښ وو او د خپلو خپلو مفاداتو د تحفظ د پاره ئې هلې ځلې کولې. د دوېم لوے جنګ او برصغير د تقسيم نه پس برطانيې دا سيمه پرېښوه خو امريکې سره د روس د غځېدو او کميونېزم د خورېدو وېره وه نو امريکې دلته لاس وهل شروع کړل. پاکستان چونکې پۀ يو مهم جيوسټرېټيجک پوزيشن ؤ نو روس او امريکې دواړو غوښتل چې ځان ته ئې راښکي. پۀ عقلي توګه خو ګاونډ سره اړيکې ښې پکار وي خو پاکستان پۀ زرګونه ميله لرې امريکې له لاس ورکړو او پۀ ګاونډ کښې ئې د روس پۀ شان لوے ملک نه ځان ونغاړلو او د هغه ورځ نه چې زمونږ د بهرنيو چارو پاليسي در پۀ ديکې ده نو لا نن هم ځاے لۀ نۀ ده راغلې. هم دغه وجه ده چې چرته هم پۀ نړيوال کچ څۀ معامله راځي نو زمونږ واکمنان او حکمرانان پۀ يو دوه کښې حېران وي چې څۀ وکړو؟ دا تذبذب او دا کشاله صرف پۀ دې ده چې مونږ د خپلې خارجه پاليسۍ سمت پۀ کلکه او څرګنده توګه نۀ دے ټاکلے بلکې کوشش مو دا وي چې د هوا د رخ سره لاړ شو! کۀ دا ووايو چې مونږ ټول عمر د مالداره ملکونو پۀ خوښه فېصلې کړي نو بې ځايه به نۀ وي. پۀ دې سيمه کښې چې د روس او مريکې ترمېنځه د سوړ جنګ نه پس خبره تود جنګ ته تله او د افغانستان پۀ خاوره د بارودو لوبې شروع کېدې نو هغه وخت هم مونږ هغه څۀ وکړل کوم چې مونږ د جوړېدو نه پس کړي وو. جنګ د امريکې او روس ؤ او مونږ پۀ کښې ورودانګل چې نتيجه ئې نن ټولې دنيا ته ښکاره ده. وخت تېرېدو سره خلک د خپلو غلطيو او ناکاميو نه زده کړې کوي خو نۀ پوهېږو چې مونږ ولې پۀ دې ډګر لۀ نورو وروستو يو. زمونږ نه وروستو ازاد شوي ملکونه لکه چين، سويلي کوريا او داسې نور چرته ورسېدل او مونږ چرته ولاړ پاتې شو. سوال پکار دے کنه! پوښتل پکار دي! وجه معلومول پکار دي! غلطۍ چرته شوي؟ مونږ کوم کوم ځاے خطا شوي يو؟ پۀ کوم کوم وخت کښې تېروتي او يا تېر باسلي شوي يو؟ لکه کۀ دا ملک سوراړا وے او څۀ نۀ وو نو ځه بيا به هم څۀ خبره وه خو دلته خو هر څۀ شته! کۀ اوبۀ شته نو غرونه او دښتې هم شته، سيندونه او مېدانونه هم شته، کۀ ګېس شته نو کوئله هم شته، کۀ زمرد شته نو سنګ مرمر هم شته، کۀ فصلونه کېږي نو پۀ رمو رمو څاروي هم شته، بندر نه بلکې بندرونه هم لرو، تذويراتي ځانګړتيا هم لرو، خلک هم شته، ځوانان هم لرو خو بيا هم د وخت تېرېدو سره مخ پۀ ښکته روان يو! اخر ولې؟ د دې ولې خو ډېر جوابونه کېدے شي خو زياتره پوهان نظر لري چې ترڅو پورې مونږ پۀ خپله خارجه پاليسۍ کښې خپلواکي نۀ وي ترلاسه کړې نو تر هغې مونږ د پرمختګ پۀ سړک خپل ګاډے نۀ شو زغلولے . خو مونږ خو تېر درې اويا کلونو کښې لا دې طرف ته سوچ هم نۀ دے کړے . لکه دا څومره د افسوس خبره ده چې تېر حکومت کښې پۀ دې مهم محاذ زمونږ وفاقي وزير هم نۀ ؤ او د يو ضعيف مشير پۀ شکل کښې دا خانه ډکه کړے شوې وه . هغې نه پس اوسني وزيراعظم عمران خان خلکو ته خوبونه خو ډېر ښودلي وو خو لکه د نورو مدونو پۀ شان د خارجه پاليسۍ پۀ مېدان کښې هم ئې حکومت پړمخے پروت دے . څنګه به د کپتان پۀ حکومت کښې د ښۀ والي طمع ولرلې شي چې يو داسې تن ئې خارجه وزير کړے د چا نظر چې د کپتان پۀ حکومت کښې د پنجاب پۀ وزارت اعلي ؤ. شاه محمود قرېشي کۀ څۀ هم پۀ خارجه محاذ څۀ نا څۀ لاس رسے لري خو هغه خو دې د پاره تحريک انصاف ته نۀ ؤ راغلے، هغۀ خو د ټول پنجاب د واکمنۍ خوبونه ليدل خو د جهانګير ترين او عمران خان د سياست ښکار شو او پۀ نۀ زړۀ ئې د خارجه چارو شنډ وزارت ته غاړۀ کېښوه چې نتيجه ئې نن د ټولو د وړاندې ده . شاه محمود قرېشي پوهه انسان دے او پۀ دې ښۀ پوهېږي چې پۀ خپل وزارت کښې د هغۀ څومره وس رسي . او دا به هم خامخا زور ورکوي چې کله کله داسې برېښي چې وزير خارجه شاه محمود قرېشي نه بلکې عمران خان دے ځکه چې عمران خان هم پۀ هر څۀ پوهه دے او اکثر هغه کارونه کوي چې د هغۀ د کولو نۀ وي . هم د دې ناپوهتيا او د اختياراتو د جنګ نتيجه ده چې د سي پېک پۀ اړه کۀ چين خفه دے نو د يو غېر ضروري بيان لۀ وجې د سعودي هم سترګې بدلې بدلې ښکاري . اګر چې تېر کال ئې د سعودي عرب شهزاده محمد بن سلمان ډېر پۀ درناوي راغوښتے ؤ او د خوشالۍ ډولونه وهلي شوي وو خو د حېرانتيا او افسوس خبره دا ده چې هم هغه شهزاده چې عمران خان ئې ګاډے چلولو پۀ انډيا کښې د پاکستان پۀ مقابله کښې د پنځه چنده زياتې سرمايه کارۍ اعلان وکړو. هم دغه رنګ عمران خان تېر کال د متحده قامونو جنرل اسمبلۍ ته وېنا د پاره تلے خو د سعودي شهزاده پۀ جهاز کښې ؤ خو خبرې ئې د ترکي، ايران او ملائشيا سره د يو نوي اتحاد وکړې . نۀ پوهېږو چې تياري نۀ وه، د خطې د بدلېدونکي سياست سره نابلديتا وه، ناپوهتيا وه او کۀ نا اهلي چې امداد، قرض او تېل خو د سعودي نه اخستے کېږي خو خبرې د اتحاد نورو سره! هم دغه وه چې وزيراعظم عمران خان بيا هډو هغه اجلاس کښې ګډون هم ؤ نۀ کړو کوم چې تېر کال د دسمبر پۀ مياشت کښې پۀ کوالالامپور کښې شوے ؤ. وجه به ئې ټولو ته معلومه وي او کۀ نۀ وي نو دا ځکه چې سعودي عرب پرې خفه کېدو. بهر حال دا ټولې خبرې او دا ټولې ناکامۍ بس صرف پۀ دې وجه دي چې زمونږ خارجه پاليسي لا هغه شان نۀ ده څنګه چې د نورو هېوادونو وي. ګينې څۀ ضرورت ؤ چې عمران خان د امريکې او ايران ترمېنځه او بيا د سعودي او ايران ترمېنځه د ثالثۍ خبرې کولې . د کشمير پۀ مسئله زمونږ لاس ته راوړنې هم ټولې دنيا ته څرګندې دي . انډيا د مودي پۀ مشرۍ کښې د کشمير ائيني حېثيت ختم کړو خو مونږ صرف پۀ ودرېدو او کښېناستو ځانله زړۀ ښۀ کوو. اوس د اسرائيل پۀ اړه چې به څۀ کېږي، دا به وخت ثابتوي. هر څۀ چې وي دا يوه خبره ياد ساتل پکار دي بلکې ځان پرې پوهه کول پکار دي چې دا يويشتمه پېړۍ ده او پۀ دې کښې ملکونه د جزباتو، ډلو او پرو جنبو پۀ بنياد نه بلکې د زمکني حقيقتونو او د خپل اولس د ګټې پۀ بنياد فېصلې کوي . د اسرائيل پۀ اړه چې څۀ هم فېصله کېږي خو دا ياد ساتل پکار دي چې دا مذهبي نه بلکې سکوټه يوه سياسي او سفارتي معامله ده او هم پۀ دې نظر ورته کتل پکار دي . دې سره سره هغه نړيوالې معاملې او کشالې چې مونږ پۀ کښې ښکېل يو هغه د خپل منځي سياست ښکار کول نۀ دي پکار. دا هر څۀ هله ممکن کېدے شي چې زمونږ خارجه پاليسي پۀ بهرنۍ او دنننۍ دواړه کچه بېخي خودمختاره، ازاده، خپلواکه او د خپلې خوښې وي ګينې نو بس کله به چااو کله چا ته ګوته نيسو او ګيلو سره سره به مو مسئلې هم د ختمېدو نوم نۀ اخلي.

    د کپتان د دوو کلونو جائزه!

    عمران خان کال دوه زره اتلس کښې خپل د شېروانۍ اغوستو خوب ترسره کړو او هم پۀ دغه کال د اګست پۀ اتلسمه نېټه ئې د وزارت عظمي سوګند پورته کړو. عمران خان حکومت کښې د راتلو نه وړاندې د اولس سره بې شمېره لوظونه کړي وو او ورته ئې داسې داسې باغونه ښودلي وو چې خلکو پۀ خوب کښې هم نۀ وو ليدلي. تېره مياشت کښې کله چې د حکومت دوه کلونه پوره شو نو حکومت خپله کارکردګي اولس ته د يو پرېس بريفنګ پۀ شکل کښې کېښوده او د عادت ترمخه ئې پۀ خپلو “کاميابيو” ډولونه وغږول. دا ئې هم ډېر پۀ لوړ غږ ووئيل چې دا وړومبے حکومت دے چې خپله کارکردګي عوام ته وړاندې کوي. خو دا ئې څرګنده نۀ کړه چې کارکردګي ئې څۀ ده؟ البته د خپل ځان صفتونو نه ئې زيات پۀ سابقه حکومتونو پسې خبرې وکړې. کۀ دوي پۀ رښتيا څۀ کړې وې او پۀ رښتيا ئې کارکردګي وه نو کۀ يو کروړ نۀ وې نو ځه خېر يو لس لاکهه نوکرۍ به ئې ښودلې وې، کۀ پنځوس لاکهه نۀ وې نو خېر دے پۀ دغه ورځ دې يو لس زره د کورونو چابيانې پۀ خلکو کښې وېشلې وې، اے ځه يو لس ډېمونه دې ښودلې وې! نوکريانو لۀ به بهر نه خلک راتلل يا نه خو پۀ ملک کښې بې روزګاري دومره زياته شوه چې د خلکو چغې ووتې او د دوي د غلطو پاليسيو لۀ وجې پۀ سعودي او عرب اماراتو کښې د خلکو مزدورۍ او کارونه پۀ خطره کښې پرېوتل. حکومت کښې راتلو نه مخکښې به ئې خپل صفت کم او د سابقه حکومتونو سپکې زياتې وئيلې. وئيل به ئې چې تېل پۀ څلوېښت روپۍ لېټر پکار دي . وئيل به ئې چې د بجلۍ يو يونټ د دوه روپۍ نه زيات ظلم دے، وئيل به ئې چې روزانه دولس اربه روپۍ کرپشن کېږي، وئيل به ئې چې کپتان ټيک وي نو ټول ټيم ټيک وي، وئيل به ئې چې ائي اېم اېف نه به قرضې نۀ اخلو او داسې ورپسې ځئ . خو بيا خلکو وليدل چې د نوکرو د وعدې نه پۀ خپله پۀ شا شو او وې وئيل چې د حکومت کار نوکرۍ ورکول نۀ دي. د ډالر قيمت چې وزرې وکړې او بېخي پۀ بره لاړو نو منطق ئې وړاندې کړو چې پخواني حکومتونو پۀ مصنوعي توګه ډالر ښکته ساتلے ؤ. ائي اېم اېف سره ئې ډېر لاندې باندې وکړو خو اخر ئې هم هغه وکړل څۀ چې ائي اېم اېف غوښتل. هم دغه شان د الېکشن نه مخکښې به ئې وئيل چې تر شپږو مياشتو به دورې نۀ کوم خو بيا ئې صبر ؤ نۀ کړے شو او پۀ درې مياشتو کښې دننه دننه دورې پسې پۀ دوره روان شو. وئيل به ئې چې پروټوکول بۀ نۀ اخلم خو اوس ترې هغه خبره هېره ده. وئيل به ئې چې جهاز به نۀ استعمالوم خو لکه دغه خبره ترې هم بېخي هېره ده . وئيل به ئې چې هر کار به پۀ مېرټ کېږي او دا دې کابينه کښې ئې بېخي پۀ “مېرټ” خلک ناست دي، نورې بدلۍ او سرکاري کارونه ئې لا نۀ يادوو. وئيل به ئې چې عوام ته به جواب ده وي خو خلکو وليدل چې پارلېمان ته راتګ نه داسې ځان ساتي لکه سړے چې قرضداري نه ډډه کوي. وئيل به ئې چې کابينه به ئې وړه او محدوده وي خو نن ورسره کابينه کښې د پنځوس نه زيات وزيران، مشيران او مرستيالان موجود دي. وئيل به ئې چې قانون سازي به کوو خو حال دا دے چې ټول ملک پۀ ارډيننسونو روان دے او تر اوسه ۳۸ ارډيننسونه راوړے شوي دي. د ادارو پۀ نجکارۍ باندې به ئې پۀ تېرو حکومتونو هغه ټکونه کول چې خلکو به غوږونو له ګوتې وړلې خو اوس د دې عمل صفتونه کوي. هم دغه شان وئيل به ئې چې قيمتونه به کموي او ارزاني به راولي خو نن هر څۀ د خلکو وړاندې دي. د کپتان پۀ حکومت کښې چيني د کلو پۀ سر د څلورپنځوس نه يو سل لس روپۍ ته، د اوړو تروړه د اووۀ سوه نه دولس نيم سوه ته، د سود شرح رېکارډ، ټيکسونه رېکارډ، جي ډي پي پۀ تاريخ کښې پۀ وړومبي ځل صفر نه هم ښکته او د بجلۍ بلونه د خلکو د وس نه بهر شول. عمران خان خپله او وزيران مشيران ئې د خپل حکومت د دوه کاله کارکردګۍ پۀ صفتونو نۀ مړېږي خو حال دا دے چې “اېشيئن ډولپمنټ اؤټ لک” پۀ خپله يوه تجزيه کښې پاکستان د څۀ د پاسه يوولس فيصده ګرانۍ سره د سوېلي اېشيا پۀ ټولو ملکونو کښې پۀ اول نمبر ښودلے دے. کارکردګي ئې دغه ده خو بيا هم وزيران ئې پته نۀ لګي ولې د هاتي پۀ غوږ کښې اودۀ دي او د غلطيو د احساس پۀ ځاے ډېر پۀ کلکو سترګو وائي چې کۀ کورونا نۀ وے نو ترقي به نوره هم زياته وه. خپله به ئې د کرپشن چغې وهلې او ناسور به ئې بللو خو د اوړو او چينو پۀ شکل کښې ئې ګېر چاپېر خلکو د کرپشن مخکي وروستي ټول رېکارډونه مات کړل او د” هېوې لوډ کرپشن” اوازې اورو. عمران خان به وئيل چې کپتان روغ وي نو د ټيم کارکردګي خپله سمه وي. اوس چې مونږ د حکومت دوه کاله کارکردګۍ تو ګورو نو سوچ کوو چې کۀ کپتان ټيک وئيل نو ولې اوس دا حالات داسې دي . بهر حال دغه د حکومت کارکردګي ده چې پرې پوره کتاب ليکلے کېدے شي. خو لا درې کلونه پاتې دي نو خداے دې مخکښې خېر راپېښ کړي.

  • اداريه – اګست 2020

    اداريه – اګست 2020

    د بابړې پرهر لا تازه دے!

    د بابړې پېښه د پښتنو د تاريخ هغه توره، ويرژنه، پۀ غم لړلې او سرتوره پېښه ده چې پۀ عالمي تاريخ کښې ئې هم مثالونه ډېر کم پۀ نظر راځي. روان کال د دې بوږنوونکې پېښې دوه اويا کلونه پوره شو. دا پېښه او دا ورځ کۀ پښتنو د پېرنګي پۀ استعمار کښې ليدلې وه نو بيا به هم لا څۀ خبره وه ځکه چې هغوي هسې هم د ظلمونو، زورونو، وژنو، لوټلو او زياتو بازار ګرم کړے ؤ او د قيصه خوانۍ، ټکر، هاتي خېلو او نورو يو شمېر پېښو پۀ بدرنګ شکل کښې ئې د خپلو مکارو او شنو سترګو چل ول ښۀ پۀ کار راوستے ؤ او هغوي به کوله هم داسې ځکه چې هغوي د خداے پۀ نامه نا بلکې د دې سيمې او د سرو زرو د مرغۍ پۀ دولت لوټلو پسې پۀ سمندرونو راپورې وتي وو او هره روا ناروا ئې ځان ته روا کړې وه . خو د بابړې پېښه خو پۀ هغه ملک او هغه حکومت کښې وشوه چې د مسلمانانو لپاره جوړ کړے شوے ؤ او پۀ لکهونو خلقو د دې ازادۍ لپاره نۀ صرف جېلونه تېر کړي وو بلکې د خپلو ژوندونو نه ئې لاسونه هم وينځلي وو، کۀ مسلمان تقسيم شوے ؤ نو د صنعت، حرفت، تعليم او مال دولت قربانۍ ئې هم ورکړې وې، دا هر څۀ د يو خوب لپاره وو او هغه خوب هاغه حقونه وو چې دوي غوښتل لکه ازادي، اسانتياوې، تعليم، مساوات، برابر حقونه، خپل واک او د خبرې ازادي وغېره . هم پۀ دې نارو دا ملک جوړ کړے شوے ؤ او د خلقو مالونه، جائېدادونه او عزتونه لوټ شوي وو. خلقو ته د يووالي او انصاف خبرې شوې وې او ورته وئيلي شوي وو چې پۀ دې ملک کښې به ستاسو حکومت وي او تاسو چې هر څوک يئ نو د هر څۀ ازادي به درته ترلاسه وي . خو خلق هغه وخت حېران شو چې دغه وعدې لس کلونه پس نه بلکې لا د دې ملک د جوړېدو اولنے کال هم نۀ ؤ پوره شوے چې پۀ دولسم اګست کال نولس سوه اتۀ څلوېښت کښې پۀ چارسده کښې د بابړې پۀ مقام پۀ خدائي خدمتګارو ګولۍ وورولې شوې او د ظلم يو داسې داستان جوړ شو چې نړۍ ئې د “کربلائے ثاني” پۀ نوم يادوي . دا هر څۀ پېرنګي نه بلکې د دې ملک قيوم خان وکړل . څۀ شپږ نيم يا اووۀ سوه بې ګناه کسان شهيد کړے شو چې پکښې د ضعيف، ماشوم، زنانه او مشر کشر تميز هم ؤ نۀ ساتلے شو. ظلم د پاسه ظلم دا وشو چې پۀ دې خلقو د غدارۍ تورونه پورې کړے شو او پۀ هسپتالونو کښې ئې پۀ علاج هم بندېز ولګېدو. ګولۍ قيوم خان وورولې خو د غدارۍ تور پۀ خدائي خدمتګارو پورې کړے شو، وينې د خدائي خدمتګارو توې شوې خو د مرميو پېسې هم د دوي نه بودې شوې يعنې مړۀ هم خدائي خدمتګار شول او پړۀ ئې هم دوي کړل . نۀ صرف دا بلکې د پېښې نه پس د خدائي خدمتګارو پۀ کورونو چاپې هم پرېوتې، بيعزتۍ هم وشوې او نظر پرې هم ساتلے کېدو. ګناه د دې خلقو بس دومره وه چې خپل حق ئې غوښتو ځکه چې دوي سره خو دا لوظ شوے ؤ چې دوي به ازاد وي او د خپل حق غوښتو به ورته ازادي وي خو کله چې دوي خپل حق وغوښتو نو سرونه ئې ورله وشيندل، د ګل پۀ شان ځوانان ووژلے شول، مېندې بورې او پېغلې کونډې شوې، بچي يتيمانان او د بې وسه او غريبه پلارانو او خدائي خدمتګارو ملاګانې ماتې کړې شوې . د دوي ګناه بس دومره وه چې د خپل منتخب او ائيني حکومت پۀ غېر ائيني طريقه باندې ختمولو خلاف راوتي وو او انصاف ئې غوښتو. کۀ څۀ هم دغه دسيسه ساز پۀ ډاکټر خان صاحب او د هغۀ پۀ کابينه تورونه لګوي خو دوي سره پۀ دې بابله هېڅ قسمه ثبوت نشته او اصل خبره دا ده چې پۀ صوبه کښې کله خدائي خدمتګارو سيټونه وګټل او خپل حکومت جوړ شو نو ورسره اصلاحات هم شروع شو او يو عوامي خدمت هم خلقو ته پۀ نظر راتلل شروع شو. خو مفادپرستو دا هر څۀ کله برداشت کولے شو نو بس سازشونه ئې پېل کړل او د تورونو بازار ګرام شو او ورسره رابطې هم د يو بل سره تېزې شوې او دغه شان د ملک جوړېدو لا هفته هم نۀ وه پوره شوې چې د ډاکټر خان صاحب حکومت پۀ يوه غېر ائيني بلکې انتهائي پۀ شخو سترګو ختم کړے شو. خو باچا خان، خدائي خدمتګارو ته د خپل حق غوښتو لار ښودلې وه او داسې روزنه ئې ورله کړې وه چې چرته هم ظلم کېږي نو د هغې خلاف به راپاڅي او د عدم تشدد پۀ وسله به د ظلم مخې ته ودرېږي او خپل حق به غواړي . پۀ دغه ورځ خدائي خدمتګارو هم د دغه خپل حق غوښتنه کوله او ډېر پۀ پر امنه طريقه راټول شوي وو او د هېڅ قسمه وراني خو هډو څۀ سوال نۀ جوړېدو ځکه چې دا د باچا خان ملګري وو او باچا خان ټول عمر سختې ګاللې وې خو چرته ئې هم قانون کۀ هغه د چا هم ؤ، نۀ ؤ مات کړے، خو بيا هم د قيوم خانۍ لۀ خوا د دوي لارې ونيوې شوې، دوي ته خنډان جوړ کړے شو او د خپل حق غوښتو نه ئې د منع کولو کوششونه وشو. يعنې لا کال نۀ ؤ پوره چې د وعدې کوونکو نه خپلې وعدې هېرې شوې او پۀ ظلم ئې لاس پورې کړو. دا هر څۀ داسې ناڅاپۀ هم نۀ وو شوي بلکې څنګه چې د پاکستان جوړېدو نه مخکښې مخکښې د ډاکټر خان صاحب د حکومت خلاف سازشونه شروع شوي وو هم دغه شان دلته هم مفاد پرستو او قيوم خان لۀ خوا د خدائي خدمتګارو خلاف سازشونه روان وو او چې کله ورله موقع پۀ لاس ورغله نو داسې کانې ئې پرې وکړې چې پۀ اورېدو ئې سړے بوږنېږي . يو خوا کۀ د ډاکټر خان صاحب يو ائيني او منتخب حکومت پۀ يوه انتهائي غېر ائيني، غېر جمهوري، غېر قانوني او غېر اخلاقي طريقه لۀ مېنځه وړلے شوے ؤ نو هم داسې د قيوم خان لۀ خوا هم داسې ظلم وشو چې مثال ئې نشته . د ډاکټر خان صاحب حکومت ختمولو نه پس د مرکز سره درې لارې وې چې پکښې ګورنر راج قائمول، د نګران حکومت جوړولو سره د نوو انتخاباتو اعلان کول او يا پۀ هاوس کښې دننه يو داسې وزارت جوړول چې د منتخبې اسمبلۍ اعتماد ورته حاصل وے، خو پۀ يادو لارو کښې پۀ يوه هم عمل ؤ نۀ شو او هغه قيوم خان راوستے شو چا ته چې د اسمبلۍ څۀ چې د خپل ګوند مسلم ليګ اعتماد هم نۀ ؤ حاصل . وخت ضائع نۀ کړے شو او قيوم خان پۀ سمدستي توګه د ډاکټر خان صاحب د حکومت ختمېدو نه يوه ورځ پس يعنې د اګست پۀ درويشتمه د صوبې د نوي وزير اعلي پۀ حېث سوګند پورته کړو او هم دغه شان د بابړې د خونړۍ پېښې بنياد کښېښودے شو. د کانګرس د دوه غړو د وزارت قبلولو باوجود هم پۀ اسمبلۍ کښې د کانګرس اکثريت ؤ او د دې اکثريت ختمولو لپاره اووۀ خدائي خدمتګار غړي هم ګرفتار کړے شول . نور بيا تاريخ دے چې څنګه د يو نوي ملک د جوړېدو نه پس کال کښې دننه دننه دلته د هارس ټرېډنګ، زور، ظلم او غېر ائيني کارونو اغاز کېږي . کۀ پۀ وخت د دغه قسم غېر ائيني کارونو مخنيوے شوے ؤ، د قيوم خان ملاتړ او مرسته نۀ وه شوې، د ډاکټر خان صاحب ائيني حکومت پۀ غېر اخلاقي او غېر قانوني طريقه نۀ ؤ ختم کړے شوے نو نن به مونږ د بابړې نوحه نۀ کوله، نن به مونږ د بابړې شهيدان نۀ ژړل، نن به مونږ د بابړې پۀ وينو سور څلي ته نۀ وو ناست او نۀ به مو ګيلې ته خلۀ جوړېده . خو لۀ بده مرغه داسې وشول او د ظلم يو تور داستان د ټول عمر لپاره پۀ وير اخته پاتې شو. دې کښې يو خوا کۀ د قيوم خان وېره او خود غرضي پۀ نظر راځي نو بلخوا د نوي پاکستان حکمرانان هم ټول پۀ خوب اودۀ ښکاري . لکه دا څومره د ظلم بلکې د سترګو پټولو خبره ده چې پۀ رڼا ورځ پۀ داسې خلقو ګولۍ وورېږي څوک چې خالي لاسونه د خپل حق غوښتو لپاره راجمع شوي دي خو بيا د ندامت پۀ ځاے پۀ هم دغه خلقو نۀ صرف د غدارۍ تورونه لګي بلکې حکومت ميډيا هم پۀ خپلو لاسونو کښې اخلي او د پېښې د اصل تصوير پټولو ناکامه هڅه هم کوي . پکار خو دا وه چې حکومت خپله غلطي منلې وه او د بابړې د بې ګناه شهيدانو پۀ پرهرونو ئې د ملهم ايښودو کوشش کړے ؤ خو هغه هم د يو حکومت لۀ خوا ؤ نۀ شوه او نن هم بابړه پۀ وينو سره خپل څلي ته ناسته د انصاف غوښتنه کوي . ژوندي قامونه هله ترقي او پرمختګ کوي چې صرف پۀ خپلو مړانو وياړ نۀ کوي بلکې د خپلو غلطيو منلو هم حوصله لري . نن دوه اويا کلونه تېر شول خو چا هم د بابړې پۀ پرهرونو د ملهم ايښودلو زحمت قدرې ؤ نۀ کړو. کۀ څۀ هم د هغه وخت حکومت او رياست د دې پېښې د وژلو او د وخت پۀ ګردونو کښې د پټولو کوشش کړے دے خو حق کله هم نۀ پټېږي او هم دغه وجه ده چې نن هم عوامي نېشنل ګوند، خدائي خدمتګار او هر باشعوره پښتون دغه ورځ نۀ صرف يادوي بلکې پۀ ډېر وياړ او هسک سر ئې وياړي هم . دا پېښه د ظلم او جبر خلاف د ودرېدو او د خپل حق غوښتلو لپاره داسې يو مثال دے چې مثالونه ئې کم دي . نن هم د بابړې مغرور پرهر تازه دے او نن هم د خدائي خدمتګارو قربانۍ ژوندۍ دي ۔

    او ډبرين بودها بيا زخمي کړے شو!!!

    د ګندهارا تهذيب زړۀ او مرکز مردان کۀ څۀ هم پۀ سياسي، زراعتي او د ژوند نورو اړخونو لۀ وجې يو شهرت لري خو نړيواله پېژندګلوي ئې د سوونو او زرګونو کاله زړو د بدهـ مت اثار له وجې ده . د مردان ضلعې تخت بائۍ، شهباز ګړهه، جمال ګړۍ او داسې يو شمېر نور ځايونه دي چې د ګندهارا تهذيب د زرګونو کاله زړو اثارو نه ډک دي . دلته خبره مونږ د دې اثارو پۀ تاريخ نۀ کوو بلکې د يوې داسې پېښې پۀ اړه خپل نظر شريکول زمونږ مقصد دے کومې چې زمونږ د ذهن او ټولنې عکاسي يو وارې بيا کړې ده . د جولائۍ پۀ مياشت کښې پۀ ټولنيزو رسنيو څۀ ويډيوز مخې ته راغلل چې پکښې څو تنه لګيا دي او پۀ خوب اودۀ يو بودها وژني . بيا وروستو پته لګي چې دا پېښه د مردان نه اتۀ نهه کلوميټره شمال اړخ ته پروت کلي سري بهلول کښې رامخې ته شوې ده . دا هم پته لګي چې د بودها دا مجسمه اوولس سوه کاله زړه ده او قد ئې پينځ نيم نه تر شپږ فټه دے او ماهرينو دا هم څرګنده کړه چې دا مجسمه ډېره پۀ سالم شکل کښې وه يعنې کۀ څۀ هم د سوونو کلونو راهېسې پۀ زمکه ښخه وه خو خرابه شوې نۀ وه . د سري بهلول کلي پۀ اړه دلته دا هم وئيل ضروري ګڼو چې دا د تخت بائۍ نه صرف يو کلوميټر جنوب مغرب اړخ ته پروت دے او کۀ د تخت بائۍ کهنډرات د هغه وخت د راهبانو، اشرافيه او پوهانو مرکز ؤ نو سري بهلول د عام خلقو د اوسېدو ځاے ؤ او دلته خواو شا کلي د ګندهارا تهذيب د نخښو نښانو نه برجت دي او وخت نا وخت پۀ کليو کښې د ودانيو او يا بيا پۀ پټو کښې د کر کيلې دوران دلته د بودها لوئې وړې مجسمې، کالي پتري، سيکې، لوښي لرګي او دغه شان د هغه وخت د خلقو د استعمال څيزونه پۀ لاس راځي او اورو چې دغلته ځينې خلقو د دې پوره روزګار هم جوړ کړے دے او داسې پۀ لاس راغلي شيان بيا خرڅوي. مطلب دا دے چې دا يو منلے او مهم ځاے دے خو خلقو پرې کلي او کورونه جوړ کړي دي او دغه شان يو لوے تاريخ د خاورو لاندې پروت دے. پۀ دغه ورځ هم د يو کور جوړولو لپاره کله چې بنيادونه کنستے کېدو نو د بودها مجسمه پکښې راښکاره شوه . د بودها پۀ ليدو پۀ خلقو پته نۀ لګي چې څۀ وشول او د يو مشر پۀ وېنا ئې دغه اوولس سوه کاله زړه او تاريخي مجمسه د پلکونو پۀ ګوزارونو چوري چوري کړه. وروستو بيا انتظاميه حرکت کښې راغله او څلور کسان ئې ونيول خو کوم نقصان چې کېدو هغه شوے ؤ او اوس پۀ نيولو او پرېښودلو به څۀ وشي . بهر حال د بودها يوه ډېره قيمتي او سالمه مجسمه د ناپوهۍ ښکار شوه او د مينې او امن پۀ مجسمې د وسپنو درانۀ درانۀ ګزارونه وشول . دغه خو ځه عام خلک يا مزدوران وو او هغوي د بودها د اهميت نه، نۀ وو خبر. خو زمونږ د اثار قديمه دا محکمه څۀ کوي؟ ايا دوي ګينې نۀ دي خبر چې دغلته څومره ډېر اثار دي؟ دوي ته ګينې دا پته نشته چې دا ځاے څومره مهم دے؟ دوي ګينې پۀ دې نۀ دي پوهه چې دلته به څومره اثار وي؟ ولې نه، د هر څۀ به ورته پته وي او د هر څۀ نه به خبر وي ځکه چې د دوي هم دا کار دے خو بيا هم نۀ صرف دغه شان پېښې مخې ته راځي بلکې د دې ځايونو د محفوظ کولو هم نۀ څۀ پلان شته او نۀ څۀ اراده! ضروري خو دا وه چې دا ټول ځاے ورثه ګرځولے شوے ؤ او دلته نورې هم کيندنې شوې وې تر څو نور اثار هم معلوم کړے شوي وو خو ځه ؤ به منو چې پۀ هغې خرچه راځي او زمونږ حکومتونو سره د داسې کارونو لپاره وخت وي او نۀ پېسه، نو خېر دے يوه کميټي دې ئې جوړه کړې وې پۀ مهالي کچ چې داسې څۀ پۀ لاس راځي نو چې ضائع کېږي نه بلکې د هغې خيال ساتلے شي او متعلقه محکمې ته سپارلے شي . خو هغه د چا خبره چې چا ته ئې وائې! مونږ به هله داسې کول چې پۀ خپل تاريخ مو فخر کولو او يا د خپل تاريخ نه خبر وو. اول خو خبر نۀ يو او کۀ شو هم نو بيا لانجې، مسئلې، کشالې، تنګ نظرۍ او ناپوهۍ مو ګېر کړي او دغه شان د هېڅ هم پاتې نۀ شو. د نړۍ ټول قامونه د خپلو اثارو نۀ صرف خيال ساتي بلکې وياړ پرې هم کوي . راځئ چې د مينې او امن دې علامت ته ځاے ورکړو ګينې ټولنه به مو د نفرت او کرکې پۀ لار روانه شي ۔