Category: اداريه

“باچاخان اوونۍ” د روايت ترمخه سږ کال هم ښۀ پۀ مينه او جذبه ونمانځلې شوه. د فخر افغان باچاخان د څلوردېرشم او د رهبر تحريک خان عبدالولي خان د شپاړلسم تلين پۀ مناسبت د باچاخان ټرسټ د سېوري لاندې پۀ باچاخان مرکز، پېښور کښې کۀ د يو شمېر تقريباتو اهتمام شوے ؤ نو ورسره د ضلعو پۀ کچ هم د اوونۍ پۀ مناسبت سره غونډې ترسره شوې. کۀ د صوبې ګوټ ګوټ کښې فخرافغان او رهبر تحريک ته پېرزوئنې وړاندې کړے شوې نو ورسره جنوبي پښتونخوا کښې هم درنې غونډې ترسره شوې چې پۀ کښې د عوامي نېشنل ګوند مرکزي سينئير نائب صدر امير حېدر خان هوتي او مرکزي ستر سېکتر ميا افتخار حسېن ګډون درلود. هم دغه شان د اوونۍ پۀ مناسبت د نړۍ پۀ يو شمېر غربي ملکونو، امريکا، عربي هېوادونو او چرته چې هم پښتانۀ اوسېږي نو هلته د “باچاخان اوونۍ” پۀ مناسبت سره لوې وړې غونډې وشوې چې پۀ کښې د ازادۍ سرخېلانو هلو ځلو، مبارزې او جدوجهد ته د عقيدت پېرزوئنې پېش کړے شوې. د دې نمانځغونډو د پېل دستوره د جنورۍ پۀ شلمه نېټه د پښتنو شريک کور باچاخان مرکز کښې د صوبائي صدر اېمل ولي خان پۀ لاس ترسره شوه او دغه شان د بېلا بېل پروګرامونو دغه دوامداره لړۍ د جنورۍ پۀ شپږيشتمه د باچاخان پۀ کلي اتمانزيو کښې د يوې لوې جلسې پۀ شکل کښې پاې ته ورسېده. دا غونډې او جلسې پۀ يو داسې وخت کښې ترسره شوې چې ملک کښې د پي ټي ائي حکومت پۀ دې کوشش کښې دے چې هر اپوزيشن ګوند وځپي، د بډو رشوتونو د تورونو يو باران دے، د نېب د سياسي انتقام لپاره کارول اوس بېخي لکه د نمر روښانه دے. لۀ دې وړاندې هم پۀ امرانه دور کښې د اے اېن پي لۀ مېنځه د وړلو هڅې شوې دي خو دغه خيال د خلکو يو خوب ثابت شوے دے. نن د باچاخان اوونۍ پۀ موقع دنيا وکتل چې عوامي نېشنل ګوند نۀ يوازې پۀ مېدان موجود دے بلکې کۀ وغواړي نو پۀ يوه چغه داسې جلسې کولے شي چې نړۍ ورته ګوته پۀ خولۀ شي. خو لۀ بده مرغه پۀ دې ملک کښې دا يو بد رواج دے چې څوک هم د ملک، قام او ژبې خبره کوي نو پۀ هغوي د غدارۍ تورونه لګولے کېږي او چې کوم ګوند هم د اولس د وسيلو او مسئلو خبره کوي نو د هغوي د لارې د نيولو او هغوي ته د خنډانو ودرولو هڅې کېږي. عوامي نېشنل ګوند د خدائي خدمتګار تحريک تسلسل دے. باچاخان د نن نه سل کلونه وړاندې د خپل اولس د حق، ژبې، اختيار او وسيلو خبره کوله او عوامي نېشل ګوند نن سل کلونه پس هم هغه د لوے بابا پۀ نظريه روان دے او کۀ حالات هر څنګه وي، څوک بد ګڼي او کۀ د ګوند ووټونه تالا ترغه کېږي خو خبره هم هاغه د فخر افغان ده چې “خپله خاوره، خپل اختيار”. ګوندونه چې يوې مودې له د حکومت نه بهر پاتې شي نو بيا هلې ځلې کوي چې پۀ څۀ طريقه بېرته حکومت ته ورسي ځکه چې د ختمېدو خطر سره مخ کېږي خو عوامي نېشنل ګوند پۀ يو نېب دا دے پۀ نهم کال د حکومت نه بهر وساتلے شو خو د خلکو جذبه سړه نۀ شوه بلکې لا زياته شوه. دا ولې؟ دا ځکه چې اے اېن پي يوازې يو سياسي ګوند نۀ دے بلکې يوه نظريه، يو حقيقت او يو تاريخ دے. دا ګوند شپه پۀ شپه د چا پۀ ډرائنګ روم کښې پۀ وجود کښې نۀ دے راغلے بلکې د دې پۀ شا د يو ستر مبارز او د هغۀ د بې لوثه خدائي خدمتګارو بې مثله قربانۍ دي، يو داسې نظريه ده چې نن ئې سالمه نړۍ مني، يو داسې تحريک دے چې سل کاله ئې وشو خو لا دوامدار دے. د دې تحريک او ګوند جرړې د اولس پۀ زړونو کښې دي. دا ګوند د اولس ترجمان او د اولس د حقونو مبارز ګوند دے. پۀ ټول ملک کښې يوازې عوامي نېشنل ګوند دے چې د دې صوبې، د خپل اولس او قام د حق خبره ښۀ پۀ جار کوي او کله هم د خپل اصولي دريځ نه نۀ وروستو کېږي. د دې ګوند مشران بيا بيا وائي چې د ګوند موخه کله هم حکومت ته رسېدل نۀ دي بلکې د نظريې پۀ بنياد د خپل اولس د حق خبره کول دي. ځکه نو مونږ ګورو چې ډېر تحريکونه راولاړ شي، شور او غوغا جوړه شي خو څو کلونو کښې دننه دننه ئې د نوم او نښان پته هم نۀ لګي. خو بلخوا عوامي نېشنل ګوند چې سل کاله ئې وشول او دا دے داسې يو مقام ته رسېدلے چې نظريې ته ئې نړۍ لاس پۀ نامۀ ولاړه ده او هم دا وجه ده چې د بې درېغه هڅو باوجود نن عوامي نېشنل ګوند لکه د غر پۀ ځاے ولاړ دے.

شهزره

“خطرناک وزيراعظم” او د ټرانسپرنسي انټرنېشنل رپورټ

دا خبره کۀ بل يو عام کس کړې وه نو ځه خېر دے مونږ به څۀ نۀ وئيل ځکه چې انسان کمزورے دے او کله کله پۀ يوه نيمه خبره ئې زړۀ خفه او يا دماغ ګنګس شي او داسې څۀ خبره وکړي چې ښائي ورسره نه. خو عمران خان ځان ته د ملک وزيراعظم وائي او وزيراعظم کۀ هر څو د يوې پارټۍ نظريه پۀ شا لري خو چې کله د ملک د مشرۍ سوګند پورته کړي نو بيا لکه د مور خپلې خوښې او ناخوښې وروستو کړي او د بچو پۀ شان د قام خدمت ته ملا وتړي. عمران خان د بلها وعدو او دعوو سره پۀ حکومت کښې راغلے دے او دغه وعدې او دعوې ټولو خلقو ته يو پۀ يو يادې دي نو مونږ پرې دلته د خپلو لوستونکيو وخت نۀ خرابوو. راځو د عمران خان کارکردګۍ پله چې پۀ خپل درې نيم کاله حکومت کښې ئې څۀ وکړل او څۀ ئې ونۀ کړل! کۀ دعوو او وعدو ته ئې ګورو او ورسره پۀ مخالفينو تورونو ته ګورو نو بايد چې اوس خو دا ملک پۀ هوا روان وے خو لۀ بده مرغه د دومره لويو لويو وعدو نه وروستو عمران خان دې ځاے ته ورسېدو چې پۀ اخر کښې اولس ته ووائي چې ګورې کۀ زۀ سړکونو ته راووتم نو ډېر زيات به خطرناک شم. پۀ کار خو دا وه چې د دومره بربادۍ وروستو ئې ځان احتساب ته وړاندې کړے ؤ خو الټه ئې ګوته وړقوله چې څۀ هم ونۀ وايئ ګنې خطرناک به شم. اول به ئې د احتساب نعرې وهلې او اوس چې ئې د خپل احتساب وخت راغے نو دړکې ورکوي. پۀ داسې حالاتو کښې يو پۀ قام مئين مشر او رښتينے ليډر د ځان د خول نه ووځي او د قام او ملک سوچ کوي خو دلته چې کله پۀ ملک او قام راغله نو عمران خان سره خپل غم شو او ځکه ئې دړکو ته لاس واچول. پۀ نازک حالاتو کښې حکمرانان داسې فېصلې کوي چې اولس ورسره اوږه پۀ اوږه ۀ ودرېږي او مسئلې هوارې کړي خو عمران خان سرچپه روان دے. پۀ قول او فعل کښې ئې هغۀ تضاد دے چي تضاد ترې هم شرمېږي. يو خوا وائي چې پاکستان د نړۍ ارزان ترين ملک دے او بلخوا وائي چې د ګرانۍ لۀ وجې د شپې خوب نۀ راځي. يو خوا ټرانسپرنسي انټرنېشل وائي چې پاکستان د کرپشن پۀ انډېکس کښې شپاړس درجې پورته ختلے دے نو بلخوا “خطرناک خان” وائي چې د کرپشن ختمولو وعده مې پۀ وړومبيو نوي ورځو کښې ترسره کړې وه. يو خوا دا وائي او بلخوا وائي چې د ملک د نظام لۀ وجې مو د “غلو” نه پېسې برامد نۀ کړے شوې. لکه د تضاد هم يو حد وي. بهر حال عمران خان او ډله ئې د کرپشن د مونډ ويستلو پۀ لوې او مقبوله نعره پۀ حکومت کښې راغلي وو خو درې نيم کاله پس ئې حشر دا دے چې ملک يوه دوه نه بلکې پوره شپاړس درجې پۀ کرپشن کښې ټوپ ووهلو چې پۀ تېر لس کلونو کښې د ملک پۀ کچ يو رېکارډ دے. دا هغه عمران خان دے چې سحر ماښام به ئې پۀ خپل تقرير کښې وئيل چې قوم ته به پۀ هر حال کښې رښتيا وايم خو اوس چې ترې د کرپشن پوښتنه کېږي نو هغه ټي ائي رپورټ دروغ ګڼي چې هم دۀ به ئې مخکښې مثالونه ورکول. نړۍ مخکښې مزل کوي پۀ شا نه، خلک د وخت سره هوښيارېږي او هم دغه شان سياست هم پۀ مخه روان دے. اوس څوک د چا پۀ دروغو تر ډېره وخته نۀ تېروځي. نن پۀ سياست کښې کۀ کوم شے د کاميابۍ ضمانت دے نو هغه رښتيا وئيل او د جرات مظاهره ده. عمران خان به د رښتيا وئيلو طرفداري او د جرات مظاهره پۀ کنټېنر ډېره پۀ لوړ غږ کوله خو کله چې د اقتدار پۀ اس سور شو نو دغه دواړه خبرو ته ئې شا کړه. سياست صرف د خبرو او دعوو کولو نوم نۀ دے بلکې د حالاتو پۀ نبض د لاس کېښودلو يو سائينس دے. سياست کښې چې څوک پوهه تن خبره کوي نو اول پرې سوچ کوي خو د عمران خان کېس کښې مونږ وکتل چې بس خبرې، خبرې او خبرې. او نن هم د حالاتو نه د نتيجو اخستو او زدکړې پۀ ځاے صرف او صرف پۀ خبرو کار روان دے. د حکومت ناکامي، نااهلي او نالائقي پټولو لپاره عجيبه عجيبه شوشاګانې پرېښودې شي. ملک د ائي اېم اېف پۀ جولۍ کښې واچولے شو، سټېټ بېنک لاړو، قرضې اسمان ته وختلې، ګراني بې مثاله، حالات نازک خو د “هوښيارانو” ټول فوکس صدارتي نظام باندې خبرو او شوشې پله دے. لکه سړے سر ونيسي چې دا څۀ روان دي. د ملک حالات د څۀ تقاضا کوي او پروپېګنډې د څۀ لپاره کولې شي. مونږ به څۀ ووايو خو واقعي چې سړے “خطرناک” دے.

خان عبدالغفار خان باچا خان له الله پاک داسې يو سنجيده خوي ورکړے ؤ چې پۀ هېڅ يو محفل کښې به ترې څۀ غېر سنجيده حرکت نۀ کېدو. کله به ئې هم ډېر خندل. خو کله کله به چې پۀ ډېر سُر کښې راغلو نو داسې خبرې به ئې وکړې چې د لطيفو نه به کمې نۀ وې خو پۀ هغې کښې به هم د قام د اصلاح غرض ډېر ښکاره وه.

دلته مونږ د باچا خان بابا دغسې لطيفې ګرانو لوستونکو ته وړاندې کوو:

باچا خان بابا خپله فرمائي چې کله پۀ 1937 کښې زۀ د شپږ کاله نظربندۍ او جلاوطنۍ نه پس وطن ته راغلم نو نور خو پرېږده اکثر خدائي خدمتګار به هم راتلل او ما نه به ئې تپوسونه کول. يوه ورځ يو تن راغے او ما نه ئې تپوس وکړو

“چې بابا دا رښتيا دي چې تاسو غوا نۀ حلالوئ؟ نو ما ورته ووې چې او. وې چې ولې؟ ما ورته جواب ورکړو ځکه چې زما پلار قصاب نۀ ؤ”.

باچا خان حج کړے ؤ. يوه ورځ ورته يو دوست پۀ خبرو خبرو کښې ووې چې تاسو خو حج ادا کړے دے نو بيا د خپل نوم سره حاجي ولې نۀ ليکئ؟ نو باچا خان جواب ورکړو چې الله پاک پۀ ما حج فرض کړے دے څنګه چې ئې راباندې مونځ او روژه فرض کړي دي نو بيا دې خوښه نۀ ده چې د نوم سره مونځ ګوزار او روژه دار ليکل هم شروع کړم”.

دغه ورځو کښې خواجه ناظم الدين چې د نوم سره به ئې باقاعده الحاج ليکلو. د خپلې عهدې نه لرې کړے شو او اخبارونو د هغۀ د نوم سره الحاج ليکل پرېښودل. نو باچا خان هغې دوست ته ووې و دې ليدو د خپل الحاج حشر. اوس غريب تش خواجه ناظم الدين پاتې شو او کېدے شي څو ورځې پس ترې دا خواجګي هم واخلي.

باچا خان د خپلې يوې ګرفتارۍ خبره کوي چې د اټک د پُل نه پورې وتم او د پنجاب پوليس پۀ حراست کښې واخستم نو ما د يوې ونې لاندې بستره واچوله او کښېناستم. پۀ دې کښې يو سيکهـ کانسټېبل راغے او راته ئې ووې چې زۀ ډېر خوش نصيب يم چې ستاسو ديدن مې وکړو. نو ما ورته ووې چې سردار صېب زۀ هم خپل ځان څۀ کم خوش قسمته نۀ ګڼم.

باچا خان يو بل ځاے وائي چې کله پۀ سرحد کښې د کانګرس وزارت جوړ شو نو يو خدائي خدمتګار به راغے او وې به ئې چې زما وظيفه ونۀ شوه. بل به راغے وې به ئې زۀ خو ئې د سړک جمعدار جوړ نۀ کړم. نو ما به ورته ووې چې کۀ تۀ د سړک جمعدار جوړ نۀ کړے شوې نو ولې زۀ ئې جمعدار کړے يم څۀ؟

يو ځل ئې د تقرير پۀ دوران کښې دا خبره هم کړې وه چې ځنې خلق د دې د پاره جېل ته ځي چې راشه دوه درې کاله به تېر کړو نو د قامي خدمت او قربانۍ سند به راته حاصل شي او چې دا سند راسره وي نو سبا به د ډسټرکټ بورډ، ميونسپلټۍ، اسمبلۍ يا نورو ادارو ممبرۍ ته د ودرېدو جوګه يو.

باچا خان بابا پۀ خپل کتاب کښې يو ځاے ليکي چې زۀ پۀ جومات کښې يوې کوټڼۍ کښې چېله شوم، تش مانځۀ اوداسۀ او قضائے حاجت ته به راوتلم، هغه به مې هم مخ پټ ؤ، نور به مې پۀ کوټڼۍ کښې وظيفه کوله، تزکيه نفس به مې کوله. ما د شېخ الهند محمود الحسن صاحب نه لاس نيوه هم کړې وه، زما د چېلې پۀ دې خلقو ډېر لوے اثر وشو، د هغوى دا خيال ؤ، چې زۀ ګوندې زبرګ يم، راتلل به دم، دعا او تعويذونه به ئې رانه غوښتل. يوه ورځې يوه ښځه راغله، زوے ئې پۀ غېږ کښې ؤ، وئيل ئې چې زما دې زوي ته دعا وکړه چې خداے ئې د تي نه زړۀ صبر کړي. د درې کالو شو او تے نۀ پرېږدي چې تے نۀ ورکوم ژاړي، بده ورځ جوړه کړي. ما ورته ووې چې سُور مرچکے ښۀ مېده کړه او د تي پۀ غوټۍ ئې پورې کړه، امېد دے چې زوے به دې تے پرېږدي. ښځه لاړه او دا چل ئې کړے ؤ، سبا له راغله ډېره خوشحاله وه، د شاتو نه ډک کنډول ئې پۀ لاس کښې ؤ، راته ئې ووې چې ستا دعا خداے قبوله کړه. زوي مې تے پرېښودۀ، زۀ اوس پۀ زور تے ورکوم دے ئې نۀ اخلي، هلک به څنګه تے اخستے وے چې ورپورې مرچکے ؤ، د هغه خُلۀ ئې ترخه کړې وه.

دوى دا زما کرامت ګڼلو حال دا چې کرامت نۀ ؤ خو پښتانۀ ډېر خوش اعتقاده خلق دي او خلقو ورته دا څيزونه پۀ ذهن کښې کښېنولي دي. بس د خلقو تګ را تګ ماته زيات شو. دغسې چې دوي ته هر چا خلقه يا جونګه جاړه پۀ سر اچولې ده دوى ورته راغونډ شوي دي. شکرانې ئې ورکړې دي، خدمتونه ئې ورله کړي دي، منډې ئې ورله وهلې دي، خو باباګانو خپل مطلب پۀ دوي کړے دے. دوى له ئې څۀ نۀ دي کړي د دوي غم ئې نۀ دے کړے.

با چا خان بابا ليکي يو سړي کره سمسره عادت شوې وه، د دوي پۍ به ئې څښل. ښځې دۀ ته ووې چې دې سمسرې خو ډېر ورانے راخستے دے څۀ ورسره وکړم؟ دے پۀ خپله سمسرې وېرولے ؤ، ورته ئې ووئيل چې ښځې دا خو زبرګه ده، هېڅ ورته مۀ وايه. ښځه پۀ پيو مئينه وي. يوه ورځ دې سمسرې پۍ پۀ کټوۍ کښې څښل، د ښځې صبر ونۀ شو پۀ سوباړي ئې ووهله او مړه شوه. دې ښځې فکر وکړو چې دا خو مې د خاوند زبرګه وه اوس به ما سره څۀ کوي؟ چې خاوند ئې راغے نو ورته ئې ووې چې زما د لاسه نن ډېره غلطي شوې ده ستا نه د هغې معافي غواړم، خاوند ورته ووې چې ووايه، دې ورته ووې چې هغه زبرګه زما د لاسه مړه شوې ده، وې کوم ده؟

دې ورته وښودله. دۀ پرې راباندې کړل. مړه سمسره ئې ټوټې ټوتې کړه او ښځې ته ئې ووې چې زبرګه مرګه نۀ وه خو زۀ ترې وېرېدم.

يوه ورځ زۀ پۀ حجره کښې ناست وم چې زمونږ د امام صاحب زوے راغے. ما ته ئې ووې چې زۀ وادۀ کوم ما سره څۀ امداد وکړه. ما ورته ووې زۀ همېشه وينم چې د مړي پۀ سخات کښې تۀ د ډېر مال مالک شې کۀ تا ته ضرورت وي نو بل ته ئې ولې بخښې؟ هغۀ راته پۀ جواب کښې ووې چې دومره مال هېڅوک د زړۀ نه نۀ بخښي، مونږ ئې لۀ وېرې يو بل ته بخښو او بله دا چې زمونږ يقين وي چې مونږ ته ئې څوک نۀ راکوي. راکول خو پرېږده وبه مو وهي. ما ورته ووې چې وهل هم پۀ کښې نۀ وي او مال هم ستا شي نو بيا؟ دۀ راته ووئيل نو بيا خو به ئې زۀ هېچا ته ور نۀ کړم، ما وې رښتيا وائې تۀ تيار يې؟ هغۀ ووې چې بالکل رښتيا وايم او بالکل تيار يم، نو ما ورته ووئيل چې نن زما د ترۀ لور مړه ده، ډېر سخات ئې دے، ستا وادۀ پرې ښۀ کېږي، پۀ دائره کښې کښېنه چې ستا وار شي او سخات دې ځان ته قبول کړې نو بل ته ئې مۀ بخښه، ووايه چي زما ضرورت دے بل ته ئې نۀ شم بخښلے. دۀ ووې دا خو به زۀ وکړم ماته به ئې څوک راکړي؟ د شموزو خان دے هسې نه چې بې عزته مې کړي. ما ورته ووې چې زۀ به دې شاته ولاړ يم، څوک دې بې عزته کولے نۀ شي. وې چې ستا امداد راسره وي نو بيا خو زۀ د چا پروا نۀ کوم. زما او د دۀ پۀ هم دې فېصله وشوه، چې روانېدو ما ورته ووې چې پام کوه دا خبره دې چا ته له خُلې نه ونۀ وځي. چې جنازه وشوه او سخات ته ملايان پۀ دائره کښې کښېناستل، دۀ اخوا دېخوا وکتل چې زۀ ئې وليدم نو لاړو پۀ دائره کښې کښېناست. کله چې د سخات بخښنه اخستنه شروع شوه. زۀ ورو غوندې راغلم د دۀ شا ته ودرېدم، چې څۀ وخت دۀ ته سخات وبخښلے شو او دۀ واخست نو د دۀ رنګ تک زيړ شو او ماته ئې وروستو وکتل او وې وئيل چې ماته د دې مال ضرورت دے، زۀ ئې بل چا ته نۀ بخښم. د ملايانو د هلې ګولې څۀ اراده وه خو زۀ ور مخکښې شوم او د هغوي نه مې تپوس وکړو چې ملايانو صاحبانو شريعت پۀ دې باره کښې څۀ وائي؟ دوى ووئيل چې شريعت دۀ ته حق ورکوي چې بل ته ئې بخښي او کۀ پۀ خپله ئې اخلي. نو ما هغۀ ته اشاره وکړه چې(( مولانا اوچتوه يې)) د ګوړو د بوجو د پاسه نغدې روپۍ پرتې وې هغه مې را واخستې او ور مې کړې او ما وې دا ګوړه هم اوچته کړه. ګوړه ئې هم اوچته کړه، قران شريفونه او پټکي پاتې شو. هغه ملايانو تالا کړل، ملايان هک پک پاتې شول، وروستو ئې بيا د مړي خاوند ته وئيل چې د مړي سره احسان ونۀ شو. هغه ملا چې بله ورځ ګوړه منډهۍ ته وړې ده چې خرڅه ئې کړي د شموزوخان صاحب ورپسې ورغلے دے او ګوړه ئې پۀ زور ورنه بېرته اخستې ده.

باچا خان پۀ خپل کتاب کښې ليکي چې:

بابا به مې د چايو يوه عجيبه قصه راته کوله چې مدرسې ته يو افسر راغلے ؤ، شاه بازخان (زمونږ د کلي لوے خان ؤ) چائے راوړه يوه پياله ئې ماته هم راکړه. هغه وخت شنې چاے رواج وې، پۀ بلغمي پيالو کښې به څښلې شوې. ما سره مير افضل خان (زمونږ يو مېرنے ترۀ ؤ) ناست ؤ، ما خپله پياله هغۀ له ورکړه، ورته مې ووئيل چې توده ده، هغه زما پۀ خبره پوه نۀ شو يو ځل ئې پۀ سر واړوله ټوله خُلۀ ئې وسوزېده ولې چې هغه وخت چا چاے نۀ پېژنده او رواج ئې ډېر لږ ؤ.

باچا خان ليکي چې ما ته مې خپل پلار چې د سوات صاحب مريد ؤ، قصه کوله چې د سوات صاحب يو شېخ وئيل چې يوه شپه راته دا سودا را پېدا شوه چې دا د لنګر خرڅ به لۀ کومه ځايه پوره کېږي؟ سحر چې له خوبه پاڅېدم سوات صاحب پاڅېدلے ؤ، اوداسۀ ته ئې ځان جوړولو چې اودس ماتي ته روان شو، زۀ هم ورسره روان شوم. ماته ئې ووئيل د اودس وچولو د پاره لُوټه راواخله ما چې لُوټه راواخسته هغه (سنګ پارس) ؤ. بله مې راواخسته هغه هم (سنګ پارس) ؤ. بله مې را واخسته هغه هم سنګ پارس ؤ، اخر پوه شوم چې دا زما د بېګانۍ خبرې جواب دے. نو د صاحب پۀ پښو پرېوتم او عفوه مې ورنه وغوښته. زما د پلار هم پۀ دې پوره باور ؤ چې دا خبره رښتيا ده او ماته به ئې وئيل د اولياؤ کرامت حق دے. دغسې مې د پير پيران کرامات هم اورېدلي وو چې د دولسو کالو ډوبه بېړۍ ئې راوښکلې وه چې نۀ د خداے له قوله سره سمون خوري او نۀ د رسول صلى الله عليه وسلم د قول سره او ملايانو کښې دومره جرات نۀ ؤ چې خلق پۀ دې پوه کړې چې دا هسې خبرې دي. زما د دې قسم قيصو سره اتفاق نۀ ؤ، خپل پلار ته به مې وئيل سوات صاحب چې دومره کرامت لري بيا د خلقو نه شکرانې ولې اخلي؟ او ملکانې ولې ټولوي؟

دغسې يو ځاے پۀ خپل کتاب کښې ليکي چې زمونږ د کلي د خپلې کورنۍ يو مشر د خپل ورارۀ د لاسه د خپل کلي پۀ جومات کښې د مانځۀ د پاسه پۀ سجده قتل کړے شوے ؤ. تفتيش له پوليس راغے، پوليس کپتان پېرنګے ؤ، هغه جومات ته بوټانو سره ننوتو، هلته ولاړ يو سړي ورته ووئيل ((صاحب! بوټان وباسه، جومات دے)) پېرنګي ورته ووې چې ستاسو پۀ زړۀ کښې د خداے د کور صرف دومره احترام دے چې پېزار سره پۀ کښې نۀ ګرځئ او د هغه خداے پېدا کړے مخلوق پۀ کښې هم د هغۀ د وړاندې پۀ سجده کښې پروت وژنئ؟ دا ستاسو عجيبه مذهب دے او عجيبه تعليم دے.

باچا خان “زما ژوند او جدوجهد” کښې ليکي چې زما د جېلخانې استاذ ؤ او يو لوے وکيل ؤ، ماسټر ګورودت مل نومېدۀ او هر وخت به ئې سياسي کتابونه لوستل، ډېر عالم او پوهه سړے ؤ لېکن چې يو ځل به کوم پېرنګي ورسره ښې خبرې وکړې نو بيا به پرې دے پتنګ ؤ. هغۀ يوه ورځ ما ته د خپل قېد د لائلپور د جېلخانې قيصه کوله چې زۀ به ئې پۀ اورېدو باندې حېران شوم، ما به پۀ زړۀ کښې وې چې د هندوستان څومره ښۀ خلق دي او د دوى د پېرنګيانو سره څومره ښۀ محبت دے، د هغوي زور او ظلم او بد سلوک ورته هډو مخې ته ودرېږي نه او نۀ ئې محسوسوي. هغه غريب، بې ګناه ډپټي کمشنر دوه کاله قېد کړے ؤ لېکن بيا هم دے د هغۀ نه خوشحاله ؤ. د هغۀ برخلاف ئې پۀ زړۀ کښې څۀ نۀ وو بلکې همېشه به ئې ماته د هغۀ صفت کولو چې هغه بېچاره ډېر ښۀ سړے دے او د دې ښۀ سړيتوب وجه دا وه چې څۀ وخت ئې دے قېد کړو نو هغه يوه ورځ جېلخانې ته راغلے ؤ او د دۀ پوښتنه ئې کړې وه او د دۀ پۀ مخکښې ئې دومره وئيلي وو چې د وکيل صاحب چکۍ مو سپينه کړې ولې نۀ ده؟ پۀ دې دومره خبره دے خوشحاله ؤ بلکې د هغۀ احسان مند ؤ او چې څومره دۀ سره ظلم او زياتے شوے ؤ، هغه ترې هېر ؤ. هغۀ به کله نا کله پۀ فخر دا قصه ماته کوله چې ډپټي کمشنر جېلخانې له راغے نو زما پوښتنه ئې وکړه چې هغه کوم ځاے دے؟ بيا ما له راغے جېل واله ته ئې ووئيل چې د دۀ چکۍ مو سپينه کړي نۀ ده؟ دا سپينه کړئ. ما به ورته وئيل چې ماسټر صاحب تۀ ئې بې ګناه دوه کاله قېد کړے يې او د ډېره غازي خان غوندې ګنده جېل ته ئې رالېږلے يې او مالي نقصان پرې علاوه، دې ته فکر نۀ کوې او چکۍ سپينول درته ياد دي.

زمونږ پۀ علاقه کښې ملايانو، ډولکے او سُرنا بند کړي وو. د ډمانو يو مشر ؤ هغۀ خپلو کشرانو ته وئيلي وو چې بچو! دا ډول ډبلي د کوټې پۀ تير کښې کېږدئ. اخر به خداے مسلماني راولي. نو ډمانو ته مو ووئيل چې هغه خپل ډول ډبلي راواخلئ، هغوى ډېر خوشحاله شول. هغوي هم مونږ سره خدائي خدمتګار شول.

باچا خان يو ځل د کانګرس د ورکنګ کمېټۍ د اجلاس نه واپس راروان ؤ چې د لاهور پۀ سټېشن ترې يو څو پنجابيانو تپوس وکړو چې زمونږ د قسمت مو څۀ فېصله وکړه؟ نو باچا خان ورته ووې چې هر قسم فېصله کول خو ستاسو پۀ لاس کښې دي. بل پوښتنه وکړه چې ستاسو د ګاندهي جي سره دومره دوستانه ده نو د مسلمانانو د پاره ترې ګارنټي ولې نۀ اخلئ؟ باچا خان جواب ورکړو د څۀ ګارنټي او د چا نه ئې واخلم؟ هندوان، مسلمانان او سکهـان ټول د انګرېزانو غلامان دي، وړومبے ازادي حاصلول پکار دي او کۀ بيا هندوانو د رښتياو نه مخ واړولو نو بيا به د خپل حق د پاره هغوي سره جنګېږو. ګارنټي غوښتل زما اصول نۀ دي. زۀ خو د خپل حق د پاره جدوجهد کوم.

د کانګرس د ورکنګ کمېټۍ د يو ميټنګ پۀ دوران کښې د يو قرارداد متعلق بحث اخبارونو ته ورسېدو. نو ټول ډېر فکرمند شو چې دا خبر اخبار ته څنګه ورسېدو؟ باچا خان سمدستي ووې چې عجيبه خبره ده د ديارلسو تنو کمېټي يو راز هم د ځان سره نۀ شي ساتلے کۀ سبا ازاد شُو او ملک راکړے شي نو بيا به څۀ کوو. هغه وخت خو به ډېرو ضروري خبرو باندې بحثونه کولے شي.

باچا خان بابا پۀ خپل کتاب کښې يو ځاے ليکي چې ما پۀ يوه جلسه کښې پښتنو ته ووې چې اے پښتنو وروڼو! تاسو باندې د هغه زمري ټوقه شوې ده چې کوم پۀ ګډو کښې لوے شوے ؤ او د ګډو عادتونه ئې اخستي وو. قصه داسې وه چې يو زمرے د مور پۀ ګېډه ؤ چې مور ئې د ګډو پۀ يو کنډک حمله وکړه د ورټوپ کولوسره ئې بچے پېدا شو او مور ئې مړه شوه او بچے ترې پاتې شو. دا بچے ګډو سره لوے شو او څۀ وخت چې لوے شو نو دۀ کښې اکثر عادتونه د ګډو وو. يوه ورځ يو زمرے پۀ دې ګډو را پېښ شو، د دۀ پۀ ليدو ګډې د دې خپل زمرکټي سره تس نس شوې او يو خوا بل خوا وتښتېدې. د ځنګلي زمري پۀ دې زمري نظر شو چې د دۀ پۀ ليدو لکه څنګه چې دا ګډې تښتي او بېن بېن کوي، دغه شان د دې زمري بېن بېن کول او تښتېدل ورته ډېر عجيبه ښکاره شو. دۀ ګډې پرېښودې او ځان ئې دغه زمري ته ورسولو او هغه ئې راونيولو او ځان سره ئې هلته يو نزدې د اوبو تالاب ته راوستو. د تالاب پۀ غاړه ئې ودروو، چې پۀ هغې کښې خپل شکل وويني او خپل ځان وپېژني، چې تۀ هم زما پۀ شان زمرے يې، بېن بېن مۀ کوه او وغړمبېږه! زمري چې خپل شکل وليدو نو ورته معلومه شوه چې زۀ خو زمرے يم او هغه وخت ئې د بېن بېن پۀ ځاے غړمبېدل شروع کړل. نو ما دې پښتنو ته ووې اے پښتنو وروڼو! تاسو هم زمري يئ، نور بېن بېن مۀ کوئ، وغړمبېږئ، د غلامۍ دا زنځير وشلوئ، پاڅئ، ملا وتړئ او خپل ملک او قوم د غېر د غلامۍ نه ازاد کړئ! .

باچا خان پۀ خپل کتاب کښې يو ځاے د بلوچستان د دورې خبره کوي ليکي چې جلسه شروع شوه نو د بلوڅو يو رئيس راغے، د جلسې پۀ خوا کښې تېر شو او جلسې ته ئې ښۀ وکتل، د هغۀ نه لږ ساعت پس د بلوڅو يو ټولے تبرونه پۀ لاس جلسې ته را ګډ شول او بغېر د تپوس نه ئې پۀ خلقو راباندې کړل چې سړي ته به ئې درز ورکولو د علي علي چغې به ئې ورسره وهلې ډېر ناترسه وو. بې د سر نه ئې پۀ بل ځاے ګوزار نۀ کوو، پۀ يو ساعت کښې مېدان خالي شو. زما يوې خوا ته ډاکټر چت رام او بلې خوا ته محمد امين کوسو پۀ کرسو ناست وو، څۀ وخت چې د جلسې ټول خلق وتښتېدل، زۀ يواځې پاتې شوم نو زما نه چاپېره شول، سره ورځ ئې راباندې جوړه کړه او دا کوشش ئې کولو چې زۀ هم وتښتم خو زۀ ونۀ تښتېدم. پۀ هغه ورځ ما خپل سر خرئيلے ؤ او پۀ کرسۍ سرتور سر ناست وم، زۀ پوهه وم چې ښۀ ګوزار به اخلي خو تښتېدم نه، کتل مې چې دوي څۀ کوي. زما نه ښي طرف ته محمد امين کوسو ؤ هغه ئې پۀ سر ووهلو او بې هوشه شو او د کرسۍ نه راپرېوت، بل طرف ته ډاکټر چت رام ؤ پۀ هغۀ ئې هم سر مات کړے ؤ هغه هم د کرسۍ نه پۀ خاورو کښې را پرېوتے ؤ، زما نه چاپېره ډېر وګرځېدل چې دے به هم د نورو خلقو پۀ شان وتښتي، پوهـه شُو، چې دے نۀ تښتي او مونږ خپل کار وکړو نو پۀ خپله وتښتېدل، زۀ پاڅېدم چې ومې کتل نو د کوسو او ډاکټر د سر نه وينو دارې وهلې بل څوک نۀ وو.

نوټ: دا ليکنه څو کلونه وړاندې ارواښاد مشتاق مجروح صېب “پښتون” لپاره برابر کړې وه چې مونږ ئې يو ځل بيا ستاسو پۀ خدمت کښې پېش کوو.

پۀ جلال اباد کښې د باچاخان د تدفين پۀ وخت د افغان صدر ډاکټر نجيب الله شهيد وېنا د يو لوے تاريخي اهميت وړ ده، کومه چې خپلو ګرانو لوستونکيو ته وړاندې کول غواړو. کۀ يو اړخ ته د بابا د شخصيت پۀ بابله د پښتني جذباتو او د ورورۍ مظهر ده نو بل اړخ ته د تاريخ د طالب علمانو لپاره د تېرې پېړۍ د سياست يوه مختصره تاريخي نسخه هم ده.

نوټ: دا ليکنه يو ځل مخکښې هم “پښتون” کښې د ملګري سنګين خان پۀ مننه خپره شوې وه چې يو ځل ئې مونږ بيا خپلو درنو لوستونکيو ته د موقعې پۀ مناسبت سره وړاندې کوو.

بسم الله الرحمن الرحيم

ملګرو، دوستانو، پښتنو وروڼو! مونږ پۀ دې ستر او ملا ماتوونکي غم لۀ خدائي خدمتګارو سره، دا د سامراج او تجاوز پۀ  ضد له  نه پخلاکېدونکي مبارزانو سره، د باچاخان د  لارې د ملګرو سره، د باچاخان د درنې کورنۍ او د دۀ له خلف السېف زوي خان عبدالولي خان سره  خپله ملي، افغاني همدردي ملګرے کوو. مونږ هغه ټولو وروڼو ته چې د ازادۍ پۀ جګړه کښې له  پښتنو سره د ورورۍ ژورې اړيکې لري او د هغوي سره يو سنګر او يوه لاره پالي د باچاخان د ځاے لۀ کبله د ورورولۍ او همدردۍ تسليت وايو. مونږ د خپلې سيمې وجدان لرونکيو او پۀ ازادۍ مئينو خلکو ته چې د سولې ازادۍ او پرمختګ لېوال دي ډاډ ورکوو چې د سولې، ازادۍ او ترقۍ لپاره به د خدائي خدمتګار بېرغ کوم چې باچاخان د استعمار پۀ  ضد پورته کړے ؤ، راښکته نۀ شي، بلکې د افغانستان او پښتونخوا او د ټولې سيمې د ملي ضد امپېريلسټي نهضت پۀ وجود کښې به لا لوړو څوکو ته وخېژول شي.

ګمان مه بر که به پايان رسيد کار مغان

هزار باده نا خورده در رګ تاق است

پۀ دې عظيمه شېبه کښې چې د افغانستان او لرې پښتونخوا اولسونه د ازادۍ لۀ لارې لۀ ستر قافله سالار خان عبدالغفار خان سره خداے پۀ اماني کوي، خپله وظيفه ګڼو. د هند اولس ته، د هغوي حکومت ته، مشرانو او شخصاً د هندوستان صدراعظم ښاغلي راجيو ګاندهي ته د ناروغتيا پۀ وخت د باچاخان د پاللو او دۀ ته د ژورې پاملرنې پۀ وجه او د باچاخان جنازې ته د احترام د ادا کولو پۀ خاطر پېښور ته د ورتګ پۀ وجه او د تدفين پۀ مراسمو کښې د هند دولتي او پارلېماني عالي رتبه هئيت د ګډون پۀ وجه خپل قلبي ورور ګلويز سپاس وړاندې کوو. راشئ د ازادۍ او عدالت د نمانځلو پۀ مقصد او مبارز انسانيت ته چې پۀ ځمکه کښې د غلامۍ، اسارت، تبعيض، ظلم او تېري پۀ ضد ټينګار کوي. د باچاخان د ځاے تسليت ووايو.

کله چې د باچاخان پۀ باره کښې خبرې کوو، زمونږ سترګو ته هغه لوے انسان ودرېږي چې د سلهاؤ مليونونو انسانانو پۀ زړونو کښې ئې د سړيتوب د عالي مدارجو خاطره پرېښې ده. فخر افغان د هند د ستر مشر مهاتما ګاندهي او د شرق لوے سياسي شخصيت جواهر لال نهرو سره يو ځاے د هند د نيمې وچې د اولسونو د ازادۍ او نېکمرغۍ لپاره، د پښتنو پرګنو د ازادۍ او سوکالۍ لپاره او له استعمار نه د ښکېل شوو اولسونو د خلاصون لپاره  خپل ټول ژوند، خپل ټول امکانات، هوسونه او ذاتي غوښتنې قربان کړلې. هغه نزدې څلوېښت کاله عمر د انګرېزانو د استعماري استبداد او د پاکستان د ډيکټېټرانو پۀ زندانونو کښې تېر کړل. هغۀ د انجمن اصلاح الافاغنه، د خدائي خدمتګار تحريک او ال انډيا کانګرېس لۀ پلېټ فارم څخه پۀ خپله مبارزه کښې خپل ټول عقل، ايمان او پښتو د هېڅ  زوراور، جابر او مقتدر د تورې ځلا او د طلاوو شړنګار ته تسليم نۀ کړ. د هغۀ پښتۍ د استبداد تر ګوزارونو لاندې ماتې شوې، لېکن ارادې ئې ماتې نۀ شوې. د افغانانو او پښتنو تاريخ تل د وطن پرستانو او قهرمانانو تاريخ ؤ او دے. لېکن د باچاخان د وطن پالنې او انسان دوستۍ حدود دومره پراخ دي چې پۀ هغې کښې د پښتني وطن او ټول انسانيت پولې سره ګډې شوې دي. پۀ دې حدودو کښې د تور او سپين، افغان او نۀ افغان، هندو او مسلمان ترمېنځ مانع دېوالونه نۀ دي درول شوي، بلکې هلته د ظالم او مظلوم د ازادۍ او اسارت، د سولې او جنګ او د رڼايۍ او  تيارې ترمېنځ پولې راښکل شوې دي. باچاخان برتري غوښتونکے نۀ ؤ. د برترۍ د پرزولو د لارې مبارز ؤ او لۀ ازادۍ سره ئې مينه کوله. دۀ زمونږ د ملي او ډيموکراټيک انقلاب نه را وروسته دلته زمونږ پۀ هېواد کښې پۀ خپلو سترګو وليدل چې هم هغه د ازادۍ بېن المللي او منطقوي دښمنان، کوم چې د هند د خلکو د بېدارۍ او ازادۍ پۀ ضد جنګېدل د افغانستان د خلکو د نېکمرغۍ او ترقۍ پۀ ضد هم جنګېږي. دے پۀ دې ډېر زورېدۀ چې د زاړۀ استعمار اخلاق افغان د افغان پۀ لاس وژني او کوربانۀ ئې د خپل کور ورانولو ته راپاڅولي دي. دۀ غوښتل چې له خارج  څخه د تعميل شوي جنګ د مخنيوي لپاره د افغانستان پۀ ټولو خلکو وګرځي، لېکن د ناروغتيا پۀ شرايطو کښې پۀ غرونو او درو ګرځېدل او پۀ لوړو ژورو باندې تلل راتلل  دۀ ته ګران وو او مونږ هم نۀ شوه کولے چې د دۀ د ناروغتيا پۀ وجه د باچاخان د داسې سخت سفر او کمپاين سره موافقه وکړو. زمونږ جمهوري دولت او د افغانستان د خلق ډيموکراټيک ګوند ترپايه پورې د افغانستان د انقلاب پۀ  مسائلو باندې د باچاخان سره نزدې تفاهم او مشاوره لرله. باچاخان د افغانستان انقلاب ته لوے اميد کړے ؤ. دے د دې انقلاب پۀ عادلانه ازادي بخښونکي خصوصياتو باندې باوري ؤ. هغۀ چې ټول عمر د تربګنيو، دښمنيو او غچ اخستلو مخالف او د عدم تشدد علمبردار ؤ، د افغانانو او پښتنو پۀ کور کښې ئې اور نۀ شو ليدے او د دغه اور مړکولو لپاره ئې غږ پورته کړو. د افغانستان د جمهوريت د ملي روغې جوړې سياست د فخر افغان خان عبدالغفار خان د بشپړ تائيد او ملاتړ څخه برخورداره ؤ، ځکه چې هغه ډاډه ؤ چې ملي روغه جوړه د ورور وژنې پۀ اور اوبۀ اچوي. مرور وروڼه سره پخلا کوي او د تباهۍ مخه نيسي. پۀ وطن او سيمه کښې سوله او ارامي راولي او د هېواد د سمسورولو او ابادولو لپاره لار پرانيزي. دۀ پۀ انقلاب کښې له يو شي څخه کرکه کوله، هغه د ورور وژنې جنګ جګړه وه چې د امريکا د امپيريلزم او د هغۀ د انډيوالانو له لوري د افغانستان پۀ خلکو تپل شوې ده. باچاخان پوهېدو چې د دنيا زاړۀ قابضان، دا د وينو تږي استعماري او امپيريلستي لېوان لۀ افغانانو د انقلاب سره دښمني کوي. امپيريلزم نۀ شي زغملے چې دلته د دې باتورو او ننګياليو افغانانو پۀ وطن کښې داسې څراغ ولګېږي چې د پېړيو ورکه لار لا  روښانه کړي او زيار ايستونکے او پۀ وطن مئين انسان د اسارت له تيارو نه د حقيقي خپلواکۍ، ازادۍ او نېکمرغۍ ارمان ته ورسوي.

امپيريلزم مونږ ته بد مرغي، ځان ته نېکمرغي، مونږ ته اسارت، ځان ته ازادي، مونږ ته فقر، ځان ته شتمني، مونږ ته تباهي، ځان ته ابادي، مونږ ته ذلت او ځان ته عزت غواړي. مونږ دغه وېش نۀ منو او دغه تله بدلول غواړو… امپيريلستي محاقل پۀ خپل تبليغي جنګ کښې د اسلام لۀ نوم څخه ناوړه استفاده کوي او غواړي چې زمونږ سياست د اسلام سره مغاير وکړي. پۀ داسې حال کښې چې د اسلام سپېڅلے دين د خوندي ساتلو ضمانت پۀ خپله د پاک خداے له لوري شوے دے او مونږ ټول پۀ هغې ايمان لرو. بله دا چې زمونږ سياست د اسلام د سپېڅلي دين له تعليماتو سره پوره سمون خوري. حق خوښوونکي ديني عالمانو پۀ خپلو جرګو او فتواګانو کښې د دې پوره ګواهي ورکړې ده او له دې څخه بله لويه خبره څۀ کېدے شي چې زمونږ پۀ اساسي قانون يعنې ائين کښې دا خبره پۀ ډاګه ضمانت شوې ده چې د افغانستان دين د اسلام سپېڅلے دين دے. البته هر عاقل پۀ دې خبره پوهېږي چې پۀ افغانستان باندې جنګي او سياسي تجاوز د ديني مقصدونو لپاره نۀ دے، بلکې د ازادۍ او ترقۍ پۀ ضد دے چې د انقلاب د دښمنانو له لوري ئې انتظام شوے دے. دا چاړۀ چې اوس د افغانستان د ملي ډيموکراټيک ګوند مقابلې ته راايستل شوې ده، هم هغه چاړۀ ده چې پۀ ١٩٢٩ کال کښې اميرامان الله خان غازي ته او پۀ ١٩٤٨ کال کښې د بابړې پۀ مېدان سرخ پوشانو ته له تېکې راويستل شوې وه. زمونږ پۀ ازاد هېواد کښې د بهرني مداخلت باوجود د اقتصادي، اجتماعي ترقۍ کاروان پۀ مخ دے. د افغانستان د جمهوريت لۀ لوري د ملي روغې جوړې طرحه شوے سياست يو کمپلېکسي طرحه ده چې ملي او بېن المللي، سياسي او اقتصادي اړخونه لري. د پاکستان او نورو هېوادو څخه د افغاني مهاجرينو راستنېدل او د هغوي ځاے پۀ ځاے کېدل، د هېواد د سرحدونو کنټرول، پۀ ټول افغانستان کښې د بشپړ امنيت تعميل، د ايتلافي حکومت جوړول، د پارلېماني انتخاباتو ترسره کول، د سياسي ګوندونو د فعاليت ازادۍ، د سياسي ژوند د بېلابېلو اړخونو ډيموکريټايز کول، د دهقانانو لپاره د اوبو او ځمکې تعميل او د زراعتي پرابلمونو حل، د صنايعو او تجارت د انکشاف  لپاره د بهرني پانګې جلبول او نور د ملي روغې جوړې د سياست ترکيبي اړخونه جوړوي. يو ځل بيا د دې عظيمې غونډې پۀ مخ کښې اعلانوم چې لۀ افغانستان څخه د شوروي اتحاد د محدودو پوځي قطعاتو د ستنېدو پۀ باب مونږ د جلېب د خبرو برياليتوب ته منتظر يو چې وروسته لۀ هغه به ١٩٨٨ کال پۀ چوکاټ کښې دغه کار عملي شي. هم دا اوس د افغانستان پۀ ديارلس ولايتونو کښې د شوروي اتحاد پوځيان نشته. کۀ چرې امپيريلستي قوتونه او د سيمې ارتجاعي قوتونه د افغاني انقلاب ضد کسانو ته د وسلو او مهماتو لېږل بند کړي او زمونږ پۀ کورنيو چارو کښې د نۀ لاس وهنې تضمين ورکړي، د دغې قطعاتو ستنېدل کېدے شي چټک شي.

هم دلته د هم دې لوے ورځې او د دې سترې ټولنې پۀ وړاندې چې مونږ خپل پلار، د ازادۍ او سولې لوے معلم، فخر افغان خاورو ته سپارو، تاسو ټولو حاضرينو افغانانو، پښتنو، بلوڅو، هنديانو او پاکستانيانو ته پۀ لوړ اواز وايو چې مونږ د جنګ د مخنيوي او د سولې د ټينګولو پۀ خاطر لويو قربانيو ته اقدام کړے دے. مونږ پۀ يو اړخيزه توګه متارکه اعلان کړې، مونږ زيات امتيازات مخالفانو ته منلي دي. لېکن مونږ به هېڅ کله د خپلو خلکو پۀ ازادۍ او ملي حقوقو، د خاورې پۀ تماميت، استقلال او ملي حاکميت باندې معامله ونۀ کړو. مونږ د خداے پۀ فضل دا توان پۀ ځان کښې وينو چې دا د ازادۍ او عزت ځاله، دا د قهرمانو پلرونو سنګر ګران افغانستان وساتو، اباد ئې کړو او د انسانيت، عدالت، ورورولۍ او برابرۍ زانګو او ټاټوبے ئې وګرځوو. هم دا ؤ د لوے باچاخان ارمان. هغه چې دۀ خپله ځواني، سپين ږيرتوب، خپل عقل، وجدان او ټول ملکات د دې لپاره وقف کړي وو. مونږ وياړو چې باچاخان خپله ابدي ارامګاه د جلال اباد پۀ ښار کښې غوره کړه. پۀ هغه ښار کښې چې د افغانستان د ترقۍ او پۀ وطن مئين باچا غازي امان الله خان ابدي ارامګاه واقع ده. باچاخان ووئيل چې ما پۀ ازاده خاوره کښې ښخ کړئ، ما پۀ جلال اباد کښې ښخ کړئ. پۀ داسې خاوره کښې چې د عدالت لپاره راپاڅېدلې ده، پۀ داسې خاوره کښې چې هلته د ملي مصالحي  چې د عدم تشدد سره اړيکې لري او د سولې او امن او ورورولۍ اواز پۀ غرونو او رغو، ښارونو او بانډو پۀ زړونو او وجدانونو خپور شوے دے.

ډېرومحترمو حاضرينو! تاسو ته خطاب کوم.  پۀ ياد ولرئ چې وخت او ائنده به د باچاخان د دې وروستي خلاق او ستر تاريخ تصميم برکت او عظمت زمونږ د ټولو پۀ قام او وطن مئينو خلکو پۀ ګټه وخېژي. د باچاخان لوے او دوربيني پۀ دې کښې پرته ده…

 “باش تا افتاب سر بکشد- اين هنوز از نتايج سحر است“

لۀ پېښور څخه تر جلال اباد پورې لاره يو ځل بيا د تاريخ پۀ بهير کښې پۀ دې نازېږي چې د هند د نيمې وچې د ستر ضد استعماري او ضد امپيريالستي شخصيت د جنازې د پرتمينو او پرګنيزو مراسمو شاهده وه. پرېږده چې دا  لاره، د خېبر دره، د باچاخان د جادې پۀ نامه ياده کړو. زمونږ پۀ وطن کښې ئې باچاخان د فخر افغان او د ازادۍ د پلار پۀ نامه يادوۀ.

د افغانستان د جمهوريت رهبري پرېکړه وکړه چې د ازادۍ لمر نشان، د ازادۍ پلار ته تفويض کړي. زۀ نوموړے نشان د باچاخان زوي د هغوي د لارې ستر ادامه ورکوونکي، د ملي ډيموکراټيک مبارزې لارښوونکي او د افغان اولس ستر ملګري خان عبدالولي خان ته تفويضوم.

پۀ باچاخان او ولي خان ډېر زيات کار شوے دے، ډېر پرې روان دے کېږي او چې تر څو چرته هم د انسانيت، جمهوريت، برداشت، مينې، ورورولۍ، پښتونولۍ، مشرولۍ او عدم تشدد خبره کېږي نو دا دواړه سترې نامې به د خلکو پۀ خولۀ وي. باچاخان او ولي خان چې د خپل پښتون قام لپاره کومه مبارزه کړې ده نو هغه اوس د تاريخ برخه ده او څوک ئې هم د تاريخ لۀ پاڼو څخه نۀ شي ورانولے. هسې خو پۀ پښتنو مئينو د دې دواړو هستيو زيار او هڅې داسې دي چې د يو حساس پښتون نه پۀ يو حالت کښې هم نۀ هېرېږي او هر وخت ورته نېغي يادې ولاړې وي خو کله چې د دې کوچيدلې هستيو د تلين ورځې رانزدې شي نو د شعور خاوندانو پۀ زړونو کښې د باباګانو يادونه پۀ ټوپونو شي. چرته هم چې پۀ چا بې وزله، بې وسه او بې کسه قام زور زياتے کېږي نو هلته د باچاخان ياد راټوکېږي او کمے ئې محسوسېږي. چرته هم چې د جمهوريت پۀ مرۍ چاړۀ راښکلې شي، چرته هم چې څوک جمهوري اقدار د پښو لاندې کوي او چرته هم چې څوک د اولس غږ بندوي نو هلته د رهبر تحريک خان عبدالولي خان ښکلے مخ نېغ د انسان پۀ سترګو تصوير کېږي. خدائي خدمتګاران، د عوامي نېشنل ګوند کارکنان، پۀ عدم تشدد يقين لرونکي او د باباګانو مئينان هر کال د جنورۍ پۀ مياشت کښې د باباګانو تلين کوي او دا لوظ کوي چې تل به د عدم تشدد پۀ لار ځي او تل به د اولس سرلوړۍ او د جمهوريت د بقا لپاره خپلې هڅې تاندې او جاري ساتي. هر کال چې د جنورۍ پۀ مياشت کښې د باچاخان بابا او ولي خان بابا تلين کولے شي نو دا صرف د دې لپاره نه چې پۀ دغه ورځ دغه لوے مشران ياد کړے شي بلکې د دې لپاره چې د دوي پۀ خبرو، افکارو، زيار، مبارزه او هڅو سوچ وکړے شي چې دوي دا دومره لوے زيار ولې باسلے دے، ولې ئې جېلونه خوړلي دي، ولې ئې جائيدادونه ليلام کړے شوي دي، ولې ئې خپلې ځوانۍ د تورو تمبو شا ته تېرې کړې دي، ولې ئې رنګ رنګ تورونه زغملي دي او ولې ئې د وخت هر جابر ته تن نيولے دے. خپل ګرېوان کښې کتل پکار دي، ځان نه سوال کول پکار دي، او ځان پوهه کول پۀ کار دي چې دوي څۀ وکړل او مونږ څۀ کوو؟ او ځان څخه پوښتل پکار دي چې اوس لۀ دوي وروستو زمونږ څۀ ذمه واري ده او ايا مونږ خپله قامي ذمه واري ترسره کوو کۀ نه. ايا مونږ د ظلم خلاف اواز پورته کوو؟ ايا مونږ د مظلوم او محکوم ملګرتيا کوو؟ ايا مونږ د حق اواز پورته کوو؟ ايا مونږ د جمهوريت لپاره ودرېږو؟ ايا مونږ د اولس د حق تپوس کوو؟ ايا مونږ د جمهوري اقدارو لپاره غږ پورته کوو؟ ايا مونږ د رايه د ازادۍ خبره کوو؟ ايا مونږ د عدم تشدد، مينې، ورورولۍ او پښتونولۍ خبرو کوو؟

د فخر افغان باچاخان او رهبر تحريک خان عبدالولي خان ژوند، ستړې، هلې ځلې او جد و جهد ټول د عدم تشدد، پارلېماني اصولو، جمهوري اقدارو او قربانيو نمونې دي. مونږ کۀ ځان ته خدائي خدمتګار وايو، مونږ کۀ ځان ته بابا د پېروکار وايو، مونږ کۀ ځان ته د رهبر تحريک مئينان وايو نو بيا به مونږ له د هغوي پۀ لار تګ کول وي. مونږ به ځان کښې عدم تشدد، صبر، مينه او ورورولي راولو.

نن د باچاخان د څلور دېرشمې او د رهبر تحريک ولي خان د شپاړسمې کليزې پۀ موقعه بايد مونږ ځان سره ژمنه وکړو چې د دغه کوچېدلي مشرانو پۀ لار به خپل سفر پۀ هر حالت کښې جاري ساتو. د دوي د فکر شمع به پۀ هر حال کښې روښانه ساتو او د دوي افکار به هر چا ته رسوو. ځان به هم پوهه کوو، بل به هم پوهه کوو او خپل راروان نسل ته به هم د خپلو لويو باباګانو وېناوې او مفکورې رسوو.

مونږ بايد نور بېخي پوهه شو چې پښتون قام سره د عدم تشدد او جمهوري اقدارو نه علاوه بله کومه لار نشته. مونږ نور بايد پوهه شو چې د پښتون بقا، د پښتون د پرمختګ او د پښتون د سوکالۍ زېرے او راز صرف او صرف د باچاخان پۀ لار تګ او د ولي خان پۀ شان پۀ اصولو ودرېدولو کښې دے.

 دې دواړو مشرانو پۀ یو حال کښې هم نۀ خو خپل اصول پرېښي او نۀ خرڅ شوي دي. دغه وجه ده چې نن پس د مرګه هم پۀ ښو نومونو یادولے شي. مونږ لۀ به ځان کښې برداشت او اصول راوستل وي. مونږ له به ځان داسې جوړول وي چې څوک مو پۀ نعرو او دعوو دوکه نۀ کړي. کۀ مونږ کښې استقامت او اصول وي نو د دنيا يو طاقت هم پښتون نۀ شي زېر کولے.

شهزره

پښتونخوا کښې بلدياتي ټاکنې

تېر کال د دسمبر پۀ نورلسمه نېټه د پښتونخوا پۀ اوولس ضلعو کښې بلدياتي ټاکنې ترسره شوې چې پۀ کښې جے يو ائي (ف) تر ټولو زيات نشستونه ترلاسه کولو کښې کامياب شو. بلخوا حکمران جماعت پي ټي ائي د بدترين شکست سره مخ شو او پۀ څلور شپېتۀ تحصيلونو کښې ئې صرف ۱۵ سيټونه ترلاسه کړل. نۀ صرف دا چې حکمران جماعت د غاښ ماتي شکست سره مخ شو بلکې پۀ پېښور، مردان او چارسده کښې ئې يو سيټ هم ونۀ ګټلو. دغه شان يو د مئير سيټ ئې هم ترلاسه نۀ کړے شو. عوامي نېشنل ګوند اووۀ تحصيلونه وګټل او د پېښور مئير باندې ئې جوخته مقابله وکړه. ازاد امېدواران هم د روايت مطابق ښۀ زيات کامياب شول. مونږ د بلدياتي ټاکنو د انعقاد هرکلے کوو ځکه چې پۀ جمهوريتونو کښې بلدياتي يا د  ښاروالۍ ټاکنې د ملا د تير حېثيت لري. مونږ دا هم ګڼو چې د جمهوريت د مضبوطېدو لپاره بلدياتي ټاکنو ته دوام بخښل د وخت ضرورت دے. مونږ دا هم ګڼو بلکې دا يو مسلمه حقيقت دے چې پۀ اصل کښې اولس ته واک سپارل هم دا بلدياتي ټاکنې دي. خو لۀ بده مرغه پۀ ملک کښې چرې هم بلدياتي ټاکنې اولس ته د واک سپارلو پۀ مقصد نۀ دي شوې. يا خو پۀ کښې يو امر خپله بقا ليدلې او يا بيا يو حکومت د عدالت پۀ حکم کړي دي او د خپلې مرۍ خلاصولو کوشش ئې کړے دے. او ځکه هم مونږ کۀ وګورو نو د اولس د واک دا اهمې ټاکنې کله هم پۀ خپل وخت نۀ دي شوې بلکې هر ځل د اوږد ځنډ سره مخ کېږي. بيا کۀ د اختيار خبره وي نو هم صوبائي حکومتونه ورله ډېره توجه نۀ ورکوي او د اولس نمائندګان د مسئلو او ستونزو ښکار وي. تحريک انصاف ډېر زيات کوشش وکړو چې تېر بلدياتي ووټونه ونۀ شي خو اخر هم د سپريم کورټ پۀ حکم ئې وکړل، لکه يو قسم د مجبورۍ پۀ حالت کښې ئې وکړل. وخت هم بيا کم ؤ او د جماعتونو تياري هم نۀ وه خو بيا هم ښۀ خبره دا ده چې دغه مرحله ترسره شوه. کۀ څۀ هم د الېکشن کمېشن اف پاکستان زيار د ستائنې وړ دے خو بيا هم داسې کړمې پۀ ګوته شوې لۀ وجې ئې اولس د کشالو ښکار ؤ او بايد راتلونکې مرحله چې د مارچ پۀ اوويشتمه پۀ باقي پاتې اتلس ضلعو کښې کېدونکې ده، کښې دغه کړمې لرې کړې شي.

کۀ د جے يو ائي کارکردګۍ تو ګورو نو سيټونه ئې لامحاله زيات اخستي خو دا هم پۀ نظر راغلل چې پۀ ښکاره جاره د پېسو او اسلام سپېځلې نامه د سياسي مقصد او خپلو اهدافو لپاره استعمال کړې شوه. پۀ خطبو او جنازو کښې تبليغات وشول او د “کتاب” پۀ نامه ساده باده اولس تېرباسلے شو. اسلام يو سپېځلے او مقدس دين دے، بايد پۀ سياست کښې د خپلو مفاداتو لپاره استعمال نۀ کړے شي. کۀ يو ګوند سياست کوي نو بايد پۀ خلاص مټ سياست وکړي، د خپلې نظريې او خدمت پۀ زور سياست وکړي او بايد چې د اسلام مقدس نوم څوک استعمال نۀ کړي. د عوامي نېشل ګوند کارکردګي د ستائنې وړ ده ځکه چې کۀ يو خوا د پېسې او اسلام سپېځلې نامه استعمال کړې شوه نو بلخوا حکومتي مشينري هم ښۀ پۀ ازاد مټ “فنکشنل” وه. خو بيا هم اے اېن پي بلها ووټ اخستے دے. کۀ تحصيل چئيرمېنان ئې ګټلي دي نو د سلګونو پۀ حساب ئې وېلج کونسلران هم ګټلي بلکې پۀ دغه مېدان پۀ صوبه کښې د بل هر جماعت نه عوامي نېشنل ګوند مخکښې دے او پوهان پوهېږي چې اصل ووټ هم دغه وي. تاريخ ګواه دے چې اے اېن پي تل د نظريې د تقدس خيال ساتلے او کله ئې هم د پېسې “غليظ” استعمال نۀ دے کړے. پۀ دې لحا‌ظ د عوامي نېشنل ګوند کارکردګي د ستائڼې وړ ده خو بيا هم بايد د هرې ضلعې تنظيم خپلې هڅې تاندې وساتي، کۀ ګېلې مانې وي چې هغه لرې کړي او کۀ چرته کومه تنظيمي کمزوري وي چې هغه هم لرې کړې شي ځکه چې دا د يو فرد خبره نۀ ده بلکې د يوې نظريې او مفکورې خبره ده، د يو قام د مستقبل خبره ده او د يو تحريک د تسلسل خبره ده.

کۀ د پي ټي ائي شکست ته ګورو نو دا خو تړلې بللې وه بلکې مونږ به دا ووايو چې دا پنځلس سيټونه ئې څنګه اخستي دي ځکه چې کۀ کارکردګي شي نو صفر، کۀ سياسي اقدار شي نو برباد، کۀ خدمت شي نو صفر بټه صفر او کۀ ګراني شي نو توبه خدايه توبه. خو عجيبه دا وشوه چې عمران خان د شکست پړه پۀ غاړه وانۀ خسته بلکې تنظيمونه ئې تحليل کړل کومه چې پۀ سياسي توګه يوه کمزورې فېصله ده. پکار خو دا وه چې عمران خان پړه اخستې وه او خپله ئې کرسۍ پرېښې وه خو چا ته ئې وايې.

پۀ دې کښې هېڅ شک و شبه نشته چې پۀ کومه ټولنه او ملک کښې انصاف وي نو هلته د ژوند هر يو اړخ روان، متحرک او سوکاله وي او کوم ځاے کښې چې انصاف نۀ وي نو هلته د ژوند هر اړخ بې طرفه او ځپلے وي. دا يو قدرتي امر دے چې چرته انصاف کېږي نو هلته سياست، معيشت، سماجي اړخونه، تعليم، بشري حقونه، د رايه د اظهار ازادي او مساوات وي او چې چرته انصاف نۀ کېږي نو هلته سياست، معيشت، تعليم، سماجي ژوند، بشري حقونه او د رايه د اظهار ازادي نۀ وي. کۀ وګورو نو انصاف نۀ صرف د يو انسان او فرد لپاره ضروري دے بلکې د ټولنې د چلند لپاره هم مهم دے، هم دغه شان انصاف نۀ صرف د انسان د ترقۍ لپاره مهم دے بلکې د يو ملک او قام د اجتماعي هوار ژوند، پرمختګ او سوکالۍ لپاره هم اړين دے. اوس کۀ پۀ دې تناظر کښې پاکستان ته وګورو نو لۀ بده مرغه دلته به يو انسان هر څۀ وويني خو انصاف به تر سترګو نۀ کړي. ناروا کارونه پۀ زرګونو، ظلمونه بې شمېره، بې انصافۍ لۀ شمېره وتې، د بشري حقونو څخه سرغړونې لا زياتې، سياسي، سماجي او معاشي ټګۍ برګۍ لۀ حده وتې، د اولس حقونه د پښو لاندې، حکومتي او رياستي جبر پۀ زياتېدو، د دروغو دعوې تر اسمانه، د کونډو چغې او د يتيمانو کوکې اسمان شلوي، د غريب اه و زاري زړۀ څيرے کوي، ګراني، دوېم نمبري، منافقت، چل ول، سرکاري ادارو کښې بډې رشوتونه، د مېرټ قتل عام، د محکمو نااهلي، د بابوګانو او افسرانو بدمعاشي، د ټېکسونو باران او د سود انتهائي شرح او داسې نور ډېر د ظلم، جبر، بې حسۍ او بې شرمې کارونه پۀ دې ملک کښې لۀ شمېره وتلي دي او بچے بچے ترې متاثره دے خو يو شے کوم چې پۀ نظر نۀ راځي هغه انصاف دے. د انصاف پۀ نامه لويه اداره ولاړه ده، ججان صېبان دي، عدالتونه دي، ائين دے، دفعات دي، قوانين دي، شقونه دي، وکيلان دي، تاريخونه دي، پېشۍ دي، ژړاګانې او فريادونه دي، کېسونه دي، فائلونه دي او د عوام خوارې ورځې دي. هر څۀ شته خو انصاف نشته. پۀ دې ملک کښې د انصاف د لوې ادارې، پۀ سلګونو عدالتونو، بېنچونو، ججانو صېبانو او وکيلانو باجود پۀ لکهونو کېسونه د سماعت او انصاف لارې څاري. انصاف به څنګه ترلاسه شي چې د انصاف دعوي ګير خپله دنده پرېږدي او سياست کښې لاس وهل شروع کړي، انصاف به څنګه پۀ لاس راشي چې د انصاف بابا خپله کرسۍ پرېږدي او پۀ هسپتالونو چاپې وهي، انصاف به څنګه پۀ نظر راشي چې بابائے انصاف غريب اولس او د دوي مسئلو او کېسونو ته شا کړي او د غټانو غټ کېسونو ته مخه کړي. انصاف به څنګه څوک وويني چې د انصاف پۀ لويه کرسۍ ناست دغه لوے سړے د انصاف د تقاضو پۀ ځاے پټې پټې مشورې کوي او د يو څو کسانو پۀ نخښه کولو او هغوي ته د ناجائزه سزا ورکولو لپاره لارې چارې لټوي. داسې ټولنو کښې انصاف ملاوېدل نه بلکې د انصاف قتل عام کېږي او ښۀ سرعام کېږي. خو د ظلم يوه پېمانه وي او چې لۀ هغې واوړي نو بيا د قدرت لاس پۀ حرکت کښې راځي او انصاف پۀ خپله د خپلې بې انصافۍ بدل اخلي. د کال دوه زره اتلس عام ټاکڼې چې پۀ نتيجه کښې ئې عمران خان وزيراعظم جوړ کړے شوے او پۀ ملک د تحريک انصاف حکومت مسلط کړے شوے دے، ټولو ته پته وه چې دا حکومت چا او څنګه راوستے. کړۍ ورو ورو پرانستې کېږي. د دې خبرو ځنې خلکو ته څو کلونه وړاندي نه پته وه خو پۀ ملک کښې د کرپشن، نېب او عالمګير دعوو پۀ شکل کښې داسې يوه هوا جوړه کړې شوې وه چې څوک د چا خبرې اورېدو ته تيار نۀ وو. بس سحر ماښام به کپتان، وزيرانو صېبانو، سرکاري مشيرانو، د حکومت چمچه صحافيانو دا ورد کولو چې تېر حکومتونه غلۀ وو، ملک ئې لوټ کړے دے وغېره وغېره. ميډيا هم د تابعدار خان تابع وه او چا هم د کلمه حق وئيلو جرات نۀ کولو ځکه چې چا رښتيا وئيل نو هغوي يا خو د چېنل او اخبار نه شړلے شول او يا پۀ دړکه او وهلو ټکولو خاموشه کېدل. د دې سره بلخوا حکومت هم د وخت سره سره پۀ ناکامه کېدو ؤ ځکه چې معيشت ډوبېدو، روزګارونه کښېناستل، کارخانې بندېدې او غربت پۀ زياتېدو ؤ. ورو ورو خلکو د سوشل ميډيا لۀ لارې غږونه پورته کړل او اوس دا حال دے چې پۀ بلدياتي ټاکنو کښې د حکمران جماعت پۀ انتخابي نخښه څوک د جنرل کونسلرۍ سيټ ته ودرېدو ته تيار نۀ دي. د دې سره سره چې کومه لويه پېښه رامخې ته شوه چې د ملک سياست سره سره ئې د ملک د انصاف نظام هم وجړقولو هغه د پخواني چيف جسټس ثاقب نثار يو مبينه اډيو ده چې د “فېکټ فوکس” لۀ خوا جارې کړې شوې ده. پۀ دې اډيو کښې ټول ملک واورېدل چې څنګه د انصاف پۀ لويه کرسۍ ناست يو لوے سړے يو بل سړي ته هدايات ورکوي چې څنګه پۀ هر حال نواز شريف او د هغۀ لور ته سزا اورول دي او هغوي پابند سلاسل ساتل دي. کۀ څۀ هم پخواني چيف جسټس دا اډيو رد کړې ده او اول ئې وئيلي وو چې دا زما غږ نۀ دے خو بيا وروستو ئې ومنل چې غږ د دۀ دے خو د يو ځاے بل ځاے تقريرونو نه راغونډ کړے شوے دے. هر څۀ چې وي دې يوې پېښې بلها مهم سوالونه پورته کړي دي. اول خو مهمه دا ده چې پخوانے چيف جسټس اول اول بېخي انکاري ؤ چې دا د دۀ اواز نۀ دے خو بيا وروستو ئې ومنل چې اواز د دۀ دے خو جوړ کړے شوے دے. د ملک د يو پخواني قاضي القضاه پۀ خبرو کښې دومره تضاد ولې دے، دا خو څۀ عام يا وړوکے سړے نۀ دے بلکې د دې ملک د يوې لويې ادارې چيف پاتې شوے دے. بله دا چې کۀ اډيو غلطه وي، ټيک نۀ وي يا د حکومت او پخواني چيف جسټس پۀ وېنا “ډاکټرډ” شوې وي نو دوي عدالت ته ولې نۀ ځي، کېس ولې نۀ کوي، د عزت د سپکاوي دعوي ولې نۀ کوي؟ د دې اډيو راتلو سره يوه لويه غوغا جوړه ده؛ ټولې نورې خبرې وروستو پاتې دي. هر ځاے هم دا خبرې کېږي چې اډيو ټيک ده کۀ غلطه بلکې زياتره دا چې دا پۀ دې ملک کښې څۀ روان دي او د دې نه هم اهم او لوے سوال دا دے چې لا نور به څۀ څۀ شوے وي، څۀ څۀ بي کېږي او لا نور به څۀ څۀ ډرامې مخې ته راځي. بهر حال اوس ضرورت د دې خبرې دے چې د دې معاملې سپيناوے وشي. لۀ بده مرغه څوک هم يعنې يو فريق هم مخې ته راتلو او عدالت ته تللو ته تيار نۀ دے. دومره لويه اډيو راغله او پخواني چيف جستس بس پۀ دې وئيلو اکتفا وکړه چې دا دروغ دي. بلخوا د حېرانۍ خبره دا ده چې د تحريک انصاف حکومت پۀ کښې پۀ زور ځان فريق کړو او د پخواني چيف جسټس ترجماني کوي خو بيا هم دا حکومت د کوټلي حقيقتونو معلومولو لپاره دا معامله عدالت ته نۀ وړي. دغه شان اپوزيشن يعنې پي ډي اېم پرې شخوند وهي خو تر عدالته د تګ کوشش نۀ کوي. د ټولو نه مهمه او چې کوم فريق ته ئې ظاهري ګټه رسېږي يعنې ن ليګ هغوي هم تشې خبرې کوي او صرف ميډيا او د عوام پۀ مېنځ کښې دې خبرې ته د هوا ورکولو پۀ کوشش کښې دي. يعنې يوه عجيبه لوبه روانه ده. هر سړے خبره کول غواړي خو خبره سپينېدو ته د ورتللو نه ډډه کوي، هر فريق غواړي چې څۀ ووائي خو دا ئې کوشش دے چې بل څوک ئې ووائي. اصل کښې کۀ دا اډيو ټيک وي نو دا صرف د يوې ادارې، حکومت، اپوزيشن، يو ګوند يا يو فرد خبره نۀ ده بلکې پۀ بادي النظر کښې د دې خبرې پۀ شا د ټول قام او ملک مستقبل ولاړ دے ځکه چې کۀ دا خبره صحيح ومنو نو دا خو د دوه زره اتلس پۀ ټاکنو کښې د ټول ملک پۀ حق ډاکه ده. ځکه نو ضرورت پۀ دې وخت کښې د دې خبرې دے چې دا معامله د وخت پۀ جولۍ کښې زړېدو ته پرې نۀ ښودے شي، پۀ دې خبره دې دوړې وا نۀ چولې شي، دا خبره دې د سياست ښکار نۀ کړے شي. بلکې وړومبے خو اعلي عدالت له پۀ کار ده چې د دې نوټس واخلي، پلټنې وکړي، فريقېن راوغواړي، کېس وچلوي او تور او سپين او دروغ رښتيا رامعلوم کړي. او چې د چا ګناه وي نو بايد هغه پۀ ګوته هم کړے شي او سزا هم ورکړې شي. ځکه چې مونږ څنګه مخکښې ووئيل چې دا اوس د يو ګوند، حکومت، فرد يا اپوزيشن خبره نۀ ده بلکې دا اوس د ټول قام د حق خبره ده. بيا دا خبره د يو عام سړي يا سياستدان نۀ ده بلکې نېغ پۀ نېغ تور او الزام پۀ يو داسې تن دے څوک چې د سپريم کورټ اف پاکستان پخوانے چيف جسټس پاتې شوے دے. اوس نو کۀ د دې باوجود هم دا خبره داسې پرېښودې شي او عدالت پرې هم څۀ ونۀ وائي نو دا به د انصاف د انصاف سره ډېر لوے زياتے او بې انصافي وي. مونږ دا هم اورو چې د قانون او انصاف لپاره لوے وړوکے، مالدار او غريب، سرکاري او غېر سرکاري، تور او سپين ټول يو برابر وي؛ کۀ هم داسې وي نو پۀ ملک کښې د انصاف د لوے کور مخې ته د انصاف لوے سوال پروت دے. بايد انصاف وکړے شي.

شهزره

پۀ ميا افتخار حسېن ګواښ ولې؟ پلټنې دې وکړې شي!

ميا افتخار حسېن د عوامي نېشنل ګوند مرکزي جنرل سېکرتړي دے. د دې صوبې د اطلاعاتو وزير پاتې شوے دے. د طالبعلمۍ د وخت نه پۀ سياست کښې دے او د باچاخان بابا د لارې يو سپېځلے، منلے، بللے خدائي خدمتګار دے. ميا افتخار حسېن پۀ پښتنو او پښتون وطن مئين دے. کله چې يو وخت کښې پۀ دې صوبه کښې د ترهه ګرۍ ناسور پۀ جوبن کښې ؤ نو ميا صېب د اطلاعاتو وزير ؤ او د حق، اولس او خپل قام خبره به ئې ښۀ پۀ نره او کلکه کوله او هر ځاے ته به ئې ځان رسولو. خپل سياست ئې هم کولو او د خپل اولس خدمت هم. پۀ دې خاوره، پۀ دې قام او خپل سياست دومره مئين دے چې د بدن نه تر روح پورې صرف او صرف سياستدان دے او د سياست لۀ لارې د خپل قام او ملک خدمت ته لکه د غر ولاړ دے. د حق خبره ئې هر ځاے او هر وخت پۀ جار کړې ده او لۀ چا هم ډارېدلے نۀ دے. هم د دې خپل اولس پۀ خدمت کښې او حق خبره کولو لۀ وجې ترې ايکي يو او د ګل پۀ شان زوے هم ترهګرو تروړلے او خپل راشد حسېن ئې د قام د سره قربان کړے دے خو بيا هم د خپل منشور، د خپلې عدم تشدد نظريې، د خپل سياست او د خپلې خدائي خدمتګارۍ د لارې نه اوړېدلے نۀ دے او نن هم د خپل اولس لپاره د لوے بابا فخر افغان باچاخان پۀ لار د پښتنو کوڅې کوڅې او کور کور ته ځان رسوي او د خدائي خدمتګارۍ او عوامي نېشنل ګوند غږ او اواز رسوي. د پارټۍ د هداياتو پۀ رڼا کښې د تېرو څو مياشتو راهسې ميا صېب د ملاکنډ ډويژن پۀ تنظيمي دوره او د خپلو پښتنو وروڼو سره پۀ جرګه دے. ميا صېب ذاتي توګه انتهائي خوږ، پوست ژبے او نرم خو انسان دے او لکه بېخي د بابا د عدم تشدد نظريې يو ژوندے تصوير دے. کۀ يو خوا د سياست لۀ لارې د پښتنو خدمت کوي نو بل خوا د دنيا لپاره د عزم، صبر او عدم تشدد هم يو لوے مثال دے. ميا صېب چې کله هم خبره کوي نو داسې ښکاري چې يا خو د خپل اولس سره پۀ جرګه دے او يا د خپل اولس پۀ سياسي او معروضي حالاتو د پوهه کولو کوشش کوي. داسې ښکاري چې ميا صېب د قام غم او فکر پېدائشي د ځان سره راوړے دے. کوم غم دے چې ميا صېب ونۀ ليدلو او کوم درد دے چې ميا صېب ئې ونۀ دردولو خو دا د بابا رښتينے ترجمان نن هم پۀ مېدان لکه د غر کلک ولاړ دے. داسې خلک د يوې سيمې يا قام لپاره نه بلکې د ټولې نړۍ لپاره يو مثال وي خو لۀ بده مرغه مونږ پۀ قامي او ملکي دواړه سطحو د داسې لويو خلکو هډو قدر نۀ کوو. کۀ اولس ورسره مينه کوي هم خو د حکومت او انتظاميې لۀ خوا تل د داسې عظيم خلکو سره د سرد مهرۍ رويه ساتلې شي. اشاره مو د ميا صېب سره پۀ سخاکوټ کښې د يوې غونډې دوران رامخې ته شوې پېښې پله ده چې څنګه يو مجذوب هلک پۀ غونډه کښې د ميا افتخار حسېن د تقرير دوران پاڅېدو او د طمانچې پۀ زور ئې د ميا صېب خاموشه کولو هڅه وکړه. د خداے ډېر زيات شکرونه چې خېر شو او د ګوند کارمندانو او د ميا صېب سېکيورټي عملې دغه ځوان قابو کړو او انتظاميې ته ئې حواله کړو. کۀ څۀ هم سوالونه ډېر ګڼ دي او کۀ دا ومنو چې دغه ځوان مجذوب دے خو بيا هم سوال دا دے چې دا چا راوستلو، دۀ له طمانچه چا ورکړله، دۀ صرف پۀ ميا صېب پسې ګواښ ولې وکړو او داسې نور خو لکه د ګيلې او خفګان خبره دا ده چې پۀ يو دومره لوے سياستدان، پخواني وزير او هغه انسان چې ايکي يو زوے ئې ترهګرۍ شوکولے، د هغۀ پۀ دومره حساس کېس کښې هم انتظاميه د ليت و لعل نه کار اخلي، کله يو څۀ او کله بل څۀ وائي. بلکې د ميا صېب د دعوې ترمخه انتظاميه دا هم يو بل ته وائي چې دا هلک مجذوب ؤ او خبرې له دې هوا ورنۀ کړے شي. محترمو، خبره د هوا ورکولو نۀ ده، خبره ستاسو د ډيوټۍ ده، خبره ستاسو ميا صېب ته د تحفظ ورکولو ده. کۀ خداے مۀ کړه پۀ ميا صېب څۀ شوي وو نو بيا به څۀ وو؟ څوک به ذمه وار وو؟ د وخت او حالاتو غوښتنه ده چې د دې کېس دې پوره پوره پلټنې وکړې شي. د دې نه د چا مقصد څۀ ؤ؟ د دې پۀ شا د چا لاس ؤ او څوک پۀ دې مذموم فعل کښې ککړ دي. کۀ داسې ونۀ شي نو دا به پۀ سياست او يو جمهوري غږ نېغ پۀ نېغ يو ترهګر بريد وي.

شهزره

ملک د ائي اېم اېف پۀ جولۍ کښې

کۀ دا ووايو چې وزيراعظم عمران خان ملک د ائي اېم اېف جولۍ ته غورځولے دے نو غلط به نۀ وي ځکه چې اوس به پۀ ملک کښې د يو شمېر بنيادي څيزونو د نرخونو فېصلې هم د ائي اېم اېف پۀ خوښه او وېنا کېږي. يعنې حکومت خو د پي ټي ائي او عمران خان دے خو د حکومت واګې اوس د ائي اېم اېف پۀ لاس کښې دي. څومره د حېرانۍ او ورسره د فکر خبره ده چې يوا خو هغه عمران خان ؤ چې وئيل به ئې چې خودکشي به وکړم خو ائي اېم اېف ته به لاړ نۀ شم او يا اوس هغه عمران خان دے چې عوام ته اوس د ائي اېم اېف د قرضونو برکات شمېري خو افسوس چې قوم ته د ائي اېم اېف شرطونه نۀ بيانوي. يا خو هغه کپتان ؤ چې تېر حکومتونه به ئې پۀ دې لتاړول چې د ائي اېم اېف نه قرضې اخلي او يا اوس هغه عمران خان دے چې د وزيرانو ئې سحر ماښام دا ډيوټي لګيدلې وي چې قوم ته دا ووائي چې ائي اېم اېف سره نشست وشو، ائي اېم اېف رضا شو، ائي اېم اېف دا ووئيل او ائي اېم اېف هغه ووئيل. يا خو هغه عمران خان ؤ چې وئيل به ئې چې ورسره د دوه سوه سقراطانو ټيم دے او يا هغه عمران خان دے چې تپوس ترې کوې نو بس صرف دغه ورد کوي چې ملک پخوانيو حکمرانانو لوټ کړے دے او کۀ دا تپوس ترې کوې چې ستاسو خو هم څلورم کال دے څۀ مو وکړل نو بيا وائي اواز پخ پخے دے. دا کومه لوبه روانه ده، خلک حېران او پرېشان دي. کۀ هم د ائي اېم اېف پۀ دې ناروا شرطونو ملک چلول وو او ملک داسې وېړيا د ائي اېم اېف جولۍ ته غورځول وو نو بيا ئې د عوام سره دا دومره وعدې ولې کړې وې، دومره دعوې ئې ولې کړې وې، دومره شنۀ باغونه ئې ورته ولې ښودلي وو. نن عوام نۀ د يو کروړ نوکريانو تپوس کوي، نۀ د پنځوس لکه کورونو تپوس کوي او نۀ د دوه سوه اربه ډالرو ملک ته د راوړو خبره کوي خو دا ضرور تپوس کوي چې اخر کومه داسې کړمه او مجبوري شوه چې کپتان صېب د ائي اېم اېف ټول شرطونه ومنل او ملک ئې ورته جولۍ کښې پېش کړو. کۀ يو خوا د ائي اېم اېف ړنده قيصه ده او حکومت ړوند کوڼ دے نو بلخوا دومره اور اوبۀ راخستے دے چې پۀ يوه ورځ د پارلېمان مشترکه اجلاس کښې پۀ چل ول درې دېرش قوانين او اېکټونه پاس کوي چې پۀ کښې د سټېټ بېنک، اوورسيز پاکستانيانو ته د ووټ ورکولو حق او الېکټرانک ووټنګ مشين (اي وي اېم) تراميم او اېکټس ډېر زيات معني خېز دي. سوال دا پېدا کېږي چې اخر ولې پۀ دې قوانين راوړلو کښې دومره تادي وشوه. بيا اوورسيز لپاره دا حکومت دومره لېواله ولې دے. اوورسيز منو چې د دې ملک لپاره ډېر زيات اهم خلک دي، زرمبادله رالېږي خو شکر دے هغوي ژوند هم هلته کوي او ووټ هم هلته استعمالوي نو بيا د هغوي دلته د ووټ تک څۀ جوړېږي. څۀ به ووايو خو د کپتان کاتې دي او د دې ملک د غريب اولس پرې سر دے. پۀ اوورسيز او اي وي اېم باندې ئې شپه او ورځ يوه کړې وه خو دې ته نۀ ګوري چې د کپتان پۀ حکومت کښې اوړۀ، چيني، غوړي، ګېس او د ضرورت هر شے د غريب د وس نه بهر شوے دے. مخکښې به تېل مياشت پۀ مياشت ګرانيدل خو اوس هره هفته ګرانېږي. مخکښې د ګېس شپاړس کلو کېن چې ډېر به ګران شو نو اتلس سوه ته به رسېدلو خو اوس پۀ ګرمۍ کښې درې زره ته رسېدلے ؤ او اوس چې به يخنۍ کښې چرته رسي. مخکښې به د ګېس قلت هډو ؤ نه خو اوس د انصاف صداکاران وائي چې ګېس به د کور د استعمال لپاره پۀ ټوله ورځ کښې صرف درې وخته ملاوېږي. خو د دې خبرو د کپتان سره هېڅ فکر نشته ځکه چې د هغۀ مقصد ووټ دے او ووټ لپاره اوورسيز او اي اوي اېم هغۀ ته فائده رسوي. بيا دا څنګه د انصاف حکومت دے چې سعد رضوي سره خبرې هم کېږي، د هغۀ د کارکنانو د لاسه د اتۀ پوليس اهکارو شهادت هم شا ته غورځولے شي خو بل خوا علي وزير پته نۀ لګي چې کومه داسې ګناه کړې چې د جېل د تورو تمبو شا ته پروت دے. کپتان صېب! انصاف داسې نۀ وي، جمهوري نظام هم داسې نۀ وي؛ کۀ هم داسې ملک چلول وي نو دا خو هر سړے ستا نه ښۀ کولے شي. کۀ نور څۀ کوې کۀ نه خو قوم ته دومره ووايه چې ملک دې ائي اېم اېف ته پۀ کومو شرطونو حواله کړے دے.

اداريه

د تاريخ او حقيقت وژلو هڅه

اکتوبر 2021

د پاکستان وزيراعظم عمران خان د ملګري ملتونو يوې غونډې ته پۀ خپله وېنا کښې دعوه کړې چې پښتنو د طالبانو ملګرتيا او ډله پره د مذهب پۀ بنياد نه بلکې د قاميت پۀ بنياد کړې ده. د وزيراعظم پۀ دې خبره سنجيده خلکو خپل د تشويش اظهار کړے دے او عوامي نېشنل ګوند د عمران خان دا بيان پۀ سختو ټکو کښې غندلے دے. د عوامي نېشنل ګوند د مشرانو پۀ دې اړه کلک، څرګند او ځمکني دريځ باندې به خبرې کوو خو لۀ دې اول د دې بيان پۀ دوه اړخونو خبرې مهمې دي. وړومبۍ مهمه خبره دا ده چې دا خبره کوم يو عام تن نه بلکې د يو ملک وزيراعظم کړې ده، هغه چا کړې ده چې د يو پوره ملک واګې ئې پۀ لاسو کښې دي. دوېم مهم اړخ د دې خبرې دا دے چې دا خبره عمران خان چرته پۀ خپل ډرائنګ روم يا کارنر ميټنګ کښې نۀ ده کړې بلکې د ملګري ملتونو يوې مهمې غونډې ته ئې د خپلې وېنا پۀ موقع کړې ده. اوس کۀ د دې دواړو اړخونو جاج واخلو نو خبره ډېره سنګينه او زوروره ښکاري. کۀ عمران خان هر څنګه دے خو پۀ دغه فورم هغۀ د يو ملک د وزيراعظم پۀ حېث د خپل ملک نمئاندګي کوله او ظاهره ده چې نوره نړۍ ئې خبرو ته غوږ نيسي. اوس کۀ پۀ دې تناظر کښې د عمران خان دعوې ته ګورو نو ضروري ده چې د نړۍ د ملکونو پۀ ذهنونو کښې به د پښتنو پۀ اړه يو تصوير جوړېږي او دا تصوير به ارو مرو د ترهګر وي. اوس کۀ دا خبره لږه نوره شاربو نو پۀ دې خبره رسو چې د عمران خان دا خبره نېغ پۀ نېغه پۀ پښتون قام يوه بربنډه حمله ده ځکه چې د ټولې نړۍ پۀ مخکښې د يو ملک وزيراعظم ښۀ پۀ جار وئيلي چې پښتنو د قاميت پۀ بنياد د طالبانو ملګرتيا کړې ده. نۀ پوهېږو چې عمران خان ولې داسې بې بنياده، بې تکه بلکې د مذاق مترادف خبرې کوي. کۀ دا خبره ئې پۀ يو عام تناظر کښې کړې وه نو بيا هم قابل قبول نۀ وه خو دلته خو ئې نېغ پۀ نېغه د پښتون قام نامه اخستې ده او تور ئې لګولے چې پښتنو د طالبانو ملاتړ د پښتونولۍ پۀ بنياد کړے دے. اوس دا هم نۀ پوهېږو چې دا خبره ئې ښۀ پۀ وس کړې ده او کۀ نه هسې پۀ ترنګ کښې راغلے دے او بس دغه ګلونه ئې دوړولي دي. کۀ د عمران خان دعوو او نورو داسې خبرو ته ګورو نو سنجيده ئې اخستل نۀ دي پکار ځکه چې کوم سړے د جاپان او جرمني پولې يو بل سره لګوي، کوم سړے چې پۀ يو ملک کښې د دولس ملکونو خبره کوي او کوم سړے چې د طالبانو حقاني شبکې ته يوه پښتنه قبيله وائي، د هغۀ به ولې څوک خبره سنجيده واخلي. خو دغه خبرې نورې دي او تناظر ئې هم بدل دے، دلته خو د يو قام د مستقبل او د نړيوالې پېژندګلو خبره ده. دا خو ټولو ټولو ته معلومه ده چې امريکې د تېر درې لسيزو راهسې د ترهګرۍ پۀ نامه ټوله نړۍ پۀ سر راخستې او افغانستان، عراق، لېبيا او نور ملکونه ئې برباد کړل؛ نو کۀ هم دا ټاپه پۀ پښتنو ولګي نو د نتائج سوچ ئې هم بوږنوونکے دے. ايا زمونږ “هوښيار” وزيراعظم هډو دا سوچ نۀ دے کړے چې زما د دې خبرې به اثرات څۀ وي، نړۍ به ترې مقصد څۀ اخلي او پۀ خصوصي توګه د پښتون قام جذبات به څومره پرهر کېږي. خو لۀ بده مرغه عمران خان دې اړخ ته د فکر کولو هډو جوګه نۀ دے او چې څۀ ئې ووې جو بس وې وئيل. بيا لۀ بده مرغه د عمران خان پۀ دردناک بيان د کپتان “پښتنو” وزيرانو هم خاموشي غوره وګڼله او هډو دا ضرورت ئې محسوس نۀ کړو چې څۀ سپيانوے وکړي ( د سپيناوي ټکے مو ځکه راوړو چې د کپتان پۀ ټائيګرز کښې هېڅ دا جرات نشته چې د کپتان پۀ وړاندې خولۀ پرانيزي). خېر د دوي نه څۀ ګيله خو اپوزيشن هم د وزيراعظم پۀ دې غېر حقيقي بيان هډو څۀ غندنه ونۀ کړه. خو شکر چې پښتانۀ خپل عوامي نېشنل ګوند لري او چې کله هم چرته څوک د پښتون قام سپکه وائي يا ئې د تذويراتي ژوروالي پۀ نامه بې لارې کوي نو دا ګوند د هرې دسيسې او پلان مخې ته ودرېږي، جواب هم کوي او د خپل قام راهنمائي هم کوي. ځکه نو کۀ نور خلک ټول چپ وو خو عوامي نېشنل ګوند د عمران خان دا بيان نۀ صرف پۀ سختو ټکو کښې وغندلو بلکې دا ئې د تاريخ او حقيقت وژنه وګرځوله. عوامي نېشنل ګوند دا بيان د پښتنو د ترهګرۍ خلاف جنګ کښې د قربانيو مذاق او د متاثره کورنيو پۀ زخمونو د مالګې دوړولو مترادف وګرځولو. عوامي نېشنل ګوند ښۀ پۀ جار ووئيل چې وزيراعظم د تاريخ مسخ کولو کوشش کړے دے. صوبائي صدر اېمل ولي خان ښۀ پۀ څرګنده ټکو کښې ووئيل چې پښتنو کله هم د طالبان ملاتړ او ملګرتيا نۀ ده کړې او زياته ئې کړه چې پښتانۀ خو د ترهګرۍ لمبو تر هر چا زيات ځپلي دي. کۀ وګورو نو د يو سازش لاندې چې څنګه دا جنګ پۀ پښتنو مسلط کړے شوے دے هم دغه شان پرې اوس د يو سازش لاندې دا ټاپه هم لګولې شي چې پښتانۀ د طالبانو ملګري او ملاتړ دي. بايد پښتانۀ نور پوهه شي او د چا پۀ لالچ او دسيسو کښې رانۀ شي ځکه چې وخت موقع ډېرې کمې لاس ته راوړي.

شهزره

د عدم تشدد نړيواله ورځ

عدم تشدد؛ داسې يوه اصطلاح چې پۀ هر امن خوښوونکي لکه د شکرې خوږه لګي. دا خوږه او بېش قيمته اصطلاح کۀ چا د پښتنو پۀ مېنځ کښې پۀ چل هنر ځاے کړې ده نو هغه صرف او صرف باچاخان دے. باچاخان هغه د پښتنو لوے محسن دے چې پښتانۀ ئې د عدم تشدد پۀ وسله نۀ صرف سمبال کړل بلکې دا ئې هم ورته وښودل چې دغه لار ده چې پښتنانۀ پرې خپل د سوکالۍ مرام ته رسېدے شي. دا د باچاخان د شخصيت او نظريې زور دے چې نن د نړۍ پۀ کوم ګوټ کښې څوک د باچاخان نامه اخلي نو عدم تشدد ورسره سم يادوي او کۀ څوک د عدم تشدد ذکر کوي نو د باچاخان نامه ورسره ضرور يادېږي. پۀ تاريخي توګه د عدم تشدد نړيواله ورځ د ګاندهي جي د زېږون د ورځ پۀ مناسبت سره نمانځلې شي. دا پرېکړه 2007 کښې د اقوام متحده د يو قرارداد پۀ رڼا کښې شوې وه. د دې ورځ د نمانځلو موخه او مرام د عدم تشدد تبليغات کول، مينه خورول او لۀ نفرت څخه کرکه کول دي. کۀ وګورو نو عدم تشدد پۀ اورېدو کښې د دوه ټکيو يو وړه مجموعه ده خو د معاني پۀ لحاظ دا دوه ټکي ډېر زورور او اغېزمن دي. عدم تشدد کۀ يو خوا د تشدد پرضد يو موثر غږ دے نو بلخوا د انسان تحفظ هم دے. مونږ ګورو او اورو چې جنګ نۀ د ګټې کار دے او نۀ پۀ کښې چا تر اوسه ګټه کړې ده خو بيا هم خلک جنګونه کوي ځکه چې خلک د عدم تشدد پۀ معنا يا خو پوهه نۀ دي او يا پرې عمل نۀ کوي. ګنې عدم تشدد لۀ جنګه ډېر زورور دے. ځکه خو فخر افغان باچاخان وائي چې “جنګ کښې ګټه نشته او عدم تشدد کښې شکست نشته”. عدم تشدد پۀ اصل کښې د صبر او زغم نامه ده. عدم تشدد پۀ اصل کښې د يوې اوږدې او مسلسل مبارزې نامه ده. عدم تشدد پۀ اصل کښې د عقل او دليل استعمال دے. کۀ وګورو نو د نړۍ پۀ نزدې تاريخ او زمونږ پۀ سيمه کښې څومره جنګونه وشول خو د جنګونو او برباديو نه پس بيا هم د امن خبرې کېږي ځکه چې جنګ د يوې مسئلې هم حل نۀ دے. ځکه باچاخان او خدائي خدمتګار تحريک تل په عدم تشدد زور راوړے او هم د دې نتيجه ده چې نه ټوله دنيا د باچاخان د عدم تشدد فلسفې سندرې وائي.

اے اېن پي د اولس غږ

ملک کښې د انصاف پۀ حکومت کښې د بې انصافۍ ټول حدونه مات شوي دي. هر خوا پۀ سماجي او ټولنيزه توګه د ظلم او ناانصافۍ نوې نوې رېکارډونه جوړېږي. حکومت چې د معاشي انصاف پۀ کومو دعوو سور راغلے ؤ هغه ټولې رېز مرېز پرتې دي. هره ورځ خلکو باندې د ګرانې بمونه غورځولے شي. اولس د ګرانۍ لۀ وجې پوزې له راغلے دے. يو خوا کۀ د حکومت بې حسي او نالائقي ده نو بلخوا اپوزيشن ګوندونه هم خاموش دي. د ځان لپاره خو د پي ډي اېم لوې لوې جلسې کوي خو د ګرانۍ خلاف څوک بهر قدم نۀ اخلي. پۀ دې ګوندونو کښې يوازې يو عوامي نېشنل ګوند دے چې د خپل اولس پۀ درد دردېږي او هم دغه وجه ده چې ګوند د ستمبر پۀ نورلسمه نېټه د ګرانۍ او حکومتي نااهلۍ خلاف د صوبې پۀ کچ احتجاج وکړو. پۀ دې احتجاجونو کښې کۀ يو خوا ګوند ګرانۍ طرف ته د حکومت توجه د مرکوز کولو کوشش وکړو نو بلخوا ئې د حکومت نااهلي، نالائقي، ناکامه بلکې ظالمانه معاشي پاليسۍ هم وغندلې. عوامي نېشنل ګوند اولس ته پۀ ګوته کړه چې د دې بوږنوونکې او بې مثله ګرانۍ پۀ شا بل هېڅ هم نه بلکې د حکومت نااهلي او نالائقي پرته ده. ګوند دا هم غږ وکړو چې حکومتي عملداري چېرته ده، د ګرانۍ د مخنيوي اتهارټېز څۀ کوي؟ ګوند دا هم پوښتنه وکړه چې د عوام سره دا ظالمانه سلوک اخر ولې کېږي.

کۀ دا خبره راغونډوو نو بس دا وئيلے شو چې حکومت حد درجه بې حسه او نااهله دے ځکه چې پۀ تاريخ کښې چېرته دومره ګراني اولس نۀ ده ليدلي.