فکشن (افسانوي ادب) د ديومالائي ادب نه پس د انسان پۀ ذهني ارتقائي سفر دلالت کوي چې څنګه دغه متجسس او مافوق الفطرت (ديومالائي) تصورات بدل شو او هغه صورت ئې اختيار کړو چې پکښې د انساني ژوند ژواک رښتونې خاکې راښکلے کيږي۔ ډاکټر سهېل بخاري پۀ خپل کتاب “اردو داستان کا فنی تجزیہ” کښې د دغه تصوراتو پۀ حواله ليکي: “دغه داستاني ادبيات پۀ حقيقت کښې د کائنات د تشريح کوششونه وو1”۔ لرغوني انسان به څنګه سوچ کوو، کار به ئې څنګه کوو او د ځان لپاره به ئې د ژوند نوې لارې چارې څنګه لټولې، دغه داستاني ادب ئې پۀ ښۀ شان عکاسي کوي۔ پۀ انساني ژوند باندې

د خدايي خدمتګار تسلسل اؤ د تحريک پېداوار د خان عبدالغفار خان (باچاخان) او د هغوي د ملګرو په کرامت په پښتنه سيمه سر راپورته کړے ؤ . دا تسلسل خوږ هم ؤ اؤ تريخ اؤ ترسکون هم . دا تحريک په دې مقصد جوړ شوے ؤ چې د پېرنګي خلاف ئې د ازادۍ پرچار کوو د پښتون قام وجود يې د پيرنګي د غلامۍ نه شوکول غوښتل . په پښتنه خاوره ئې  تعليم عام کولو اؤ د جهل ښکرو ته ئې ماتې ورکوله . د پښتون قام خورې ورې او تس نس تپې اؤ قبېلې په يو مزي کښې راټولولې په دې چې د نفاق بندونه خپل مېنځي وشلوي

په کال 2115ء کښې به انسانان نه وي۔ او کۀ وي هم نو ډېر لږ به وي، او کېدیشي د افریقا په لرې پرتو دښتو کښې یو نیم وموندل شي۔ خو وړاندې له دې چې مونږ په دې حېرانوونکي دعوه د پوهېدو هڅه وکړو، اړینه ده چې مونږ باید لومړې ځان په دې پوهه کړو چې “ټرانس هیومن اِزم” څۀ شے دے؟۔ ولې د ټرانس هیومن ازم نه هم وړاندې مونږ په یوه بله اصطلاح “ټرانس جینک” پوهه شو۔ ټرانس جینک د جینونو[1] خپل منځې تبادلې ته اشاره کوي، یعنې د جینونو دا رنګه ادلون بدلون چې لیبارټرۍ کښې وکړې شي.  د داسې دوؤ ډولو انواعو تر منځ نزدې اړیکې

په ټوله دنيا او خصوصاً په پوښتنه معاشره کښې سوال کول شاید تر ټولو ناوړے، شرمنده او سپک عمل دے چې د وخت  تېرېدو سره په ټوله نړۍ کښې د يوې مضبوطې ډلې پۀ شکل خورېږي دا د پېسو ګټلو تر ټولو ذلیله لاره ده چې خلک ئې د روزګار او نوکري په ځايے ترجيح کوي- د ايشيا د انساني حقونو کمېشن (AHRC) مطابق پۀ پاکستان کښې د 5 نه  تر 25 ميلينه سوالګري موجود دي چې د ټولې آبادۍ 11 فيصده حصه جوړېږي او هم دغه شان 12 لاکهه ماشومان په سړکونو ژوند کوي، چی په پېښور کښې تقريباً 5000 پورې ښودلې کېږي د فايننشل  ټريبيون تبريز 2015 د

د پښتنو تاريخ په خاص طور ټولنيز تاريخ ته د يوې ژورې کتنې نه وروستو سړے دې نتيجې ته رسي چې د دوي د دې ورستنيو ستونزو په غټو لاملونو کې يو ډېر ستر لامل د دوي مدني او ښاري ژوند ته د راتګ تر ډېره وخته ځنډېدل دي که دا ووئيل شي چې پښتنو په صحيح معنو کښې د شلمې پيړۍ پۀ ورستنيو لسيزو کښې ښاري ژوند خپل کړے او د مدني شرايطو لاندې ئې خپل اجتماعي چارې نظمول پېل کړي دي نو څۀ غټه تېر وتنه به نۀ وي ۔ دې اوږد قبايلي ژوند د پښتني ټولنې په سياسي سماجي او کلتوري پرمختګ ډېر بد اغېز پرې باسلے

”ناهم ګولډ مېن“ Nahum Goldmann کوم چې د کال 1936 نه واخله د 1195 پورې د نړیوال یهودي کانګریس چئرمېن وۀ هغه ته په یو ملاقات کښې د اسرائیل لومړي وزیر اعظم ”ډیوډ بین ګورئین“ وئیل که چرې زه فلسطینے وے نو زۀ به هیڅکله هم د اسرائیل سره خبرو اترو ته نه کښېناستم ځکه چې اسرائیل د فلسطینیانو په خاوره قبضه کړې ده۔  بین ګورئین بیا مخکې په دې ملاقات کښې وائي کۀ چرې یو یهودي دا دعوه کوي چې خداے پۀ تورات کښې د بني اسرائیلو سره دا دعوه کړې چې دا خاوره ستاسو ده نو دغه وعده خداے د فلسطینیانو سره کړې او نه فلسطینیان زمونږ خداے

د دير د خاورې غانټول ډېر خوندور وي ګل ئې د سپرلي خبر راوړي ۔ غانټول بيا پۀ ګل کېدو دي ۔۔۔۔۔۔۔ لېوني کلي له راشه ۔“ زۀ چې د کوم غانټول خبره کوم دا د باچاخان بابا د باغیچې غانټول وۀ او د بابا د باغیچې هر یو بوټے ډېر د خوند او د ښکلا ډک وي، چې کله ګل شي نو هغه خو به هم  څوک وي بیا کنه!!۔ دلته ذکر د ميا جمال شاه يوسفزي کوم څوک چې زمونږ نه پۀ بدني بېلتون بېل شوے دے۔ خو هغه چې کوم سوچ ئې خپلو کشرانو ته ورکړے هغه به تر قيامته ژوندے وي۔ د هغۀ سوچ کوم چې

يادګېرنه: د کامله شمسي د ناول [A God in every Stone] (“پۀ هر کاڼي کښې خداے” مترجم شعېب خټک)نه هغه اقتباسات رانقل شوي دي کوم چې د قيصه خوانۍ پېښې يو ورځ پس خلق پۀ خپلو مړو پسې ګرځېدل ۔   فوځ د فصيل ښار د پنائۍ پۀ دېوال پهره ورکوله، د غرونو پلو ئې کتل چرته به چې د دې خونړۍ پېښې (ټول وژنې) خبر تر قبائلي علاقو رسېدلے وي، د کانګرس شپږ کسان د ميونسېپل لائېبرېرۍ پۀ پاړکو کښې ولاړ وو، د هغوي څرمنې سرې وې، نمر د بنده نه سمه څرمنه ويستله – هغوي ئې دلته د سحر راهسې پۀ زوره ودرولي کله چې دوي هڅه کوله

س:- خپل تعارف راسره وکړئ ځ:- زما نوم شېخ ګل بادشاه دے او بنيادي تعلق مې د باجوړ ناوګۍ سره دے  د شهدو honey کاروبار کوو او تقریباً د اووۀ دېرش (37) کالو نه د دغه کاروبار سره وابسته یو س:- تاسو د شهدو کاروبار ته څنګه راغلئ؟ ځ:-  ما وړومبي شروعات د زدکړو beakpong ( مچو پالنې) نه وکړل پۀ کال 1985 کښې، پۀ هغه وخت کښې مو د مچو څو پېټۍ واخستې او خپل شروعات مو وکړل ۔ س:- دا محال پۀ څومره ملکونو کښې د شهدو کاروبار کېږي او ستاسو کاروبار د خپلې صوبې/ ملک پورې محدود دے کنه پۀ عالمي سطح هم کار کوئ؟ ځ:- کۀ

شتمنه پښتونخوا: پښتونخوا وطن د رحمت شاه سائل ددې شعر پۀ مصداق دے زما وطن د سرو او سپينو نه ډک،  زۀ مزدورو پسې بهر ګرځمه، دا کتاب د مولانا خانزيب هغه تحقيقي زيار او جرائت دے  چې د ]مفکوره[ له خوا پۀ کال 2024  کښې چاپ دے ۔ چې د پښتونخوا وطن څومره هم شتمنۍ دي هغه پۀ دې کتاب کښې ذکر دي هغۀ شتمنۍ چې تر اوسه د خلکو د نظرونو نه  پټې وې خو د یوې مخصوصي طبقې پۀ نظر کښې وې مولانا خانزيب دا جرائت وکړو او د عام اولس او ددې خطې اوسېدونکو پۀ مخکښې ئې دغه فېصله کېښوده اوس فېصله پۀ دې قام او

تورغر چې د  هزارې پۀ شمال باندې پرته يوه غرئيزه او  پسمانده ضلع ده ۔دا د کال 2011 نه وړاندې د مانسهرې برخه وه خو د حکومت عملدرامد پکښې نۀ ؤ او ددې سيمې ټول معاملات د جرګې د لاندې تر سره کېدل خو بيا هم ددې سیمې حثیت د پاټا وۀ۔پۀ کال 2011ء کښې چې دلته پۀ پښتونخوا کښې د عوامي نيشنل پارټۍ حکومت وۀ او ددې ځاے نه د عوامي نيشنل پارټۍ غړي نمروز خان اليکشن ګټلے وۀ د هغوي پۀ هلو ځلو او د هغه وخت وزير اعلی امير حېدر خان هوتي پۀ دلچسپۍ دې سيمې ته د ضلعې درجه ورکړې شوه چې پۀ صوبه کښې ئې

ساولډهېر د مردان ضلعې يو تاريخي علاقه ده چې پۀ وادي سدهوم کښې هم راځي ۔ دا چې اولس يې د مختلفو پېشو سره تړلے دے پۀ دې کښې د سرکاري نوکرۍ نه واخله تر مسافرۍ، زميدارۍ او کاروبار پورې خلق د مختلف کارونه کوي ۔ د ساولډهېر ټوله زمکه نهري ده پۀ دې وجه يې ګڼ شمېر خلق د زميدارۍ سره وابسته دي ۔ د دې سره سره دوه کاروبارونه  د د دې کلي سره پۀ خاصه توګه تړلي شوي چې يو پکښې د لرګو کاروبار دے دلته کښې د لرګو مشينان چې پۀ کښې  مختلف قسم سامانونه تياريږي لکه تختې، کړۍ، ډګي او ډاګې وغېره د پېښور او

مونږ کۀ چرته د پښتونخوا وطن د جغرافيې خبره وکړو نو د پښتونخوا وطن د جغرافيائي اهميت نه  انکار نۀ شي کېدلے ولې چې دا يو ځانګړے مقام او اهميت لري ځکه چې دنيا څلوېښت سلنه آبادي يو بل سره لنک کوي او د ختيځې نړے او د لويديځي نړۍ تر منځ د يوې پُولې کردار ادا کوي۔ پۀ تېرو دورونو کښې هم پښتونخوا د هندوستان د پاره د دروازې کردار ادا کړے دے او نن هم د سنټرايشيا او نورو مغربي هېوادونو سره د يو پُل يا يوې دروازې کردار ادا کوي۔ خو لۀ بده مرغه  ځيني سامراجې قوتونو د خپلو مقاصدو او مفادو پۀ ترڅ کښې د پښتونخوا

پښتانۀ  افغانان  د زمانو زمانو نه پۀ خپله قدرتي جغرافيه کښې دننه پۀ خپلو دنګو دنګو غرونو، هوارو مېدانونو، تودو صحراګانو، لويو لويو ښارونو کلو او بانډو کښې ژوند کوي۔ د دغه وطن پُولې يا بريدونه د امو درياب او اباسين دي ۔ د پښتنو افغانانو دا وطن د جنوبي اېشيا او مرکزي ايشيا تر منځ پۀ داسې ځای باندې پروت دے کوم چې د يو پُل حېثېت لري او هغه ځکه چې پۀ دې وطن کښې داسې لوي لوي تجارتي لارې او کنډاونه دي د کومو پۀ ذرېعه چې د جنوبي اېشيا لکه د هند ، بنګله دېش ، سريلنکا ، مالديپ ، بوټان او پاکستان نه د وچې

علاقه سدهوم يا د سدهوم وادي چې د سکرې غر د لمنو نه شروع کېږي دغه سکره غر د بونېر او د سدهوم تر مېنځه د پُولې حېثيت هم لري ۔ دغسې د کړمار غر پۀ بنياد د صوابۍ سره هم خپلې پُولې جنګوي ۔ دا تاريخي سيمه د ضلع مردان پۀ شمال کښې د شهبازګړهې نه پس شروع کېږي چې تقريبا دولس يونين کونسلونه او دوه پنځوست لويې او واړۀ کلي لري ۔ د ابادۍ پۀ لحاظ د سدهوم علاقه تقريباً دوه نيم لکهه ابادي لري ۔ دا علاقه د مخصوص اب و هوا پۀ لحاظ باندې زرخېزه ده ۔ يوخوا کۀ خوږه او غوره مالټه پېدا کوي نو

بنګ: د چا شعر دے چې: ما له مرۍ مۀ نيسئ ورشئ زۀ بنګ نۀ کرمه خلق پۀ ښار کښې د بارودو کارخانې وباسي ضلع خېبر چې پۀ ډېرو حوالو سره د اهميت وړ ده ۔ يو خوا کۀ د خېبر دغه تاريخي دره د مينځۍ او جنوبي اېشيا تر مينځه د زرګونو کلونو تاريخي تړون لري نو بلخوا پکښې د ځانګړې جغرافيې او اب و هوا له وجې ډېرې شتمنۍ موجودې دي ۔ پۀ دغه شتمنو کښې يوه شتمني د تيراه بنګ يو مشهور فصل دے چې پۀ عمومي توګه باندې د نشائي توکو سره تعلق لري ولې دغه فصل چې بنګ ترېنه تيارېږي د صدو صدو نه د

خېبر اولسوالي پۀ پښتونخوا وطن کښې تاريخي او جغرافيايي اهميت لرونکې يوه داسې  سيمه ده چې سينه ئې د شتمنيو ډکه ده خو پۀ لمن کې ئې بدبختي او محرومې دي ‌۔ پۀ انتظامي توګه خېبر اولسوالي د باړه ، جمرود او لنډي کوتل پۀ نوم  پۀ درې تحصيلونو کې وېشل شوې ده چې اپريدي ، شينواري ، ملاګوري او شلماني پکې ژوند کوي ۔ سرحدونه ئې د افغانستان پۀ شمول  د پېښور، مهمندو،  اورکزے او کرمې سره لګېدلې دي ۔ زياته حصه ئې مېداني او ګرمه ده خو پۀ باړه تحصيل کښې د تيراه پۀ نوم يوه داسې سيمه هم شته چرته چې پۀ اوړي کښې شنې نظارې او

ضلع شانګله چې د دنګو دنګو غرونو، ګڼو ځنګلونو، چتر چتر نخترونو، رڼو چينو، ابشارونو، ډنډونو، يخو هواګانو، ځنګلي مېوو او خوړونو کور دے، د پخواني رياست سوات برخه پاتې شوې ده او بيا د جولائي پۀ لسمه کال 1995 ورته د بيلې ضلعې حېثيت ورکړے شو۔ د شانګلې پۀ شمال کښې کوهستان، پۀ مشرق کښې بټګرام او تور غر، پۀ مغرب کښې سوات او پۀ جنوب کښې بونېر پراتۀ دي ۔ د ضلع شانګلې ټوله رقبه 1586 مربع کلوميټر ده او د کال 2023 د مردم شمارۍ مطابق د شانګلې ټوله ابادي 891252 ده۔  د شانګلې 41750 هيکټير زمکه يعنې د ټولې رقبې 417 مربع کلوميټر د کروندې قابله

د دوه زره درېويشت د سر شمېرنې پۀ اساس بونېر 1,016869 وګړي لري۔ د خواندګۍ شرحه ئې 43۔75 سلنه ده چې پۀ دې کښې 60۔61 سلنه د سړو او 27۔40 سلنه د ښځينه ده ۔ بونېر پۀ شپږو تحصيلونو او 27 يونين کونسلو کښې وېشلې ضلع ده چې شمال ته ئې د سوات جنوب ته صوابۍ نمر خاتۀ ته شانګله ,جنوب لوېديځ ته مردان او د لوېديځ يوې څنډې ته د ملاکنډ د بازدرې کلي پراتۀ  دي ۔ د پښتونخوا دا ضلع د نورو سيمو پۀ شان پۀ لوړو غرونو اډاڼه ده چې جوګيانو سر ,کور سر,سنګر ټاپ,دوه سرے ,لوے سر,شهيده سر ,شنګړه,مابڼ ,د ملندرۍ سر ملنګ بابا سکره او

پښتونخوا وطن خداے د قدرتي وسيلو نه مالامال پېدا کړے او هم دغه وجه ده د هر نړيوال سامراج مخه ئې دې طرف ته راړولې ده ۔ ولې چې مقدر قوتونه پۀ دې خبره پوهه دي چې د راروان دور پۀ سائنسي پرمختګ کښې چې به کوم اسباب پۀ کار راوستلے شي هغه ټول  د پښتونخوا پۀ غرونو او زيرمو کښې موجود دي۔ خو الميه دا ده چې پۀ دې وطن کښې مېشته اولسونه تر نن ورځې پورې د دې خزانو د اهميت نه ناخبره ساتلي شوي دي۔ د سوات تر وزيرستانه پورې ځوانان ټول پۀ ټوک ډوډۍ پسې در پۀ در کډه پۀ سر ګرځي۔ د قبايلي سيمو ځوانان

  خداے پاک پښتنو او پښتونخوا ته د ډېرو شتمنےو وراثت ورکړے دے۔ دا خاوره نه يواځي د زمکې لاندې ګېس, تېل, وسپنه, قېمتي کانړي, سره او سپن زر لري بلکې د زمکې د پاسه هم د ښکلا، قدرتي وسايلو، تاريخي آثارو او سېلګرۍ پۀ شکل کې بې شمېره خزاني لري۔ د دې خاورې يوه د لوي اهميت لرونکې سيمه “سوات” ده، چې نړۍ يې د “مشرقي سوئېټزرلېنډ” او “جنت” پۀ نوم پېژني۔ سوات تقريباً 5337 کيلو مېټر مربع رقبه لري، چې له دې څخه شاوخوا 37 نه تر 40 فيصده زمکه باندې ځنګل ولاړ دے۔ دا ځنګلونه د رانزړه، پېوچ، منګزئ، بنج، او نورو قيمتي ونو باندې مشتمل دې۔

  قدرتي وسايل د يو قام او وطن پۀ ترقۍ کښې بنيادي کردار لوبوي ۔ بعضې زمکې داسې وي چې د وسايلو پۀ اعتبار سره قدرت پۀ هغه زمکه باندې پۀ ځانګړي توګه مهربانه وي ۔ زه هم د زمکې يوې داسې ټوټې ګجر ګبرال خبره کوم ۔ د سوات ضلعې شمالي سيمه د غرونو غېږه کښې ګجر ګبرال د کالام نه تقريبآ د دېرشو کلوميټرو پۀ مسافت دغه درې ته قدرت د ښايست سره سره وسايل هم ورکړي۔ د سيندونو، خوړونو او ځنګلو سره سره معدني وسايل هم پۀ ګڼ شمېر لري۔ اوبه ورته خدايې دومره ورکړي چې هر کلوميټر دوه پس خوړ راوتلي وي يو اړخ ته که

په فطري ښائستونو مړه،شتمنه او زړۀ راکښونکې د سوات ګلورينه سيمه د سېل ګرۍ دپاره په ټوله نړۍ کښې یو ځانګړے شهرت لري. قدرت دا زرخیزه سیمه د ښکلا،زړۀ راکښون او ښائستونو په بې شمیره رنګونو سینګار کړې ده. ټولې قدرتي منظرې ئې زړۀ راکښونکې دي.د تکو شنو دنګو دنګو غرونو، د واورو ډکو دنګو څوکېو، د بې شمېره جړوبيو/ چړونو ،د چينارونو د ګورو ګورو  دنګو اونو، د نښترو،پېوچو او رنځړو د ګورو ځنګلونو، د د پاکو رڼو او خوږو اوبو د  چینو، د طلسماتي ډندونو، د سوات د زمرود رنګه اوبو د تاريخي سیند، د مختلفو مېوو د باغونو او د ګلونو او رنګونو د دې ګلورينې سيمې

چلغوزه چې انګرېزۍ کښې ورته (Pine nuts)  وئيلے شي، پۀ قدرتي توګه پۀ خاصو سيمو کښې د خاصې اب و هوا او جغرافيې له کبله پېدا کېږي ۔ چې مېوه يې د طبي ګټو د پاره او لرګے يې د فرنيچر د پاره استعمالېږي ۔ پۀ طبي توګه د زړۀ ناروغۍ، د وزن کنټرول ساتل، د شوګر کنټرول ساتل، د څرمنې او ويښتانو د رنځونو، د هډوکو او جنسي قوت زياتولو د پاره استعمالېږي ۔ پۀ نړۍ کښې پاکستان څلورم غټ او افغانستان پنځم غټ هېواد دے چې چلغوزه پېدا کوي او نورو ملکونو ته يې لېږي ۔ پاکستان هر کال 20 زره ميټرک ټنه چلغوزه بهر هېوادونو ته ليږي