ارمان! چې له ستړيوالې مړاوے شوے ؤ، د سترګو په پټۍ تړلو سره  ئې د څو ساعتونو سفر تېر کړے ؤ ۔ په دواړو خواو کښې ناستو دوو ناپېژندګلو سړو ته  ئې وکتل او په ستړي او اندېښمن غږ ئې ترېنه تپوس وکړو ۔ کله چې هلته ورسېږم، سترګې به مې خلاصې کړئ؟ دواړه غټ جسامتونه، غټې ګېډې او اوږدې ږیرې یې لرلې ۔ دواړو سپین قمیص پرتوګ اغوستې و۔ یو په سر پټکۍ ایښې ؤ، او د بل اوږده په تېلو غوړ شوي ویښتان ئې تر اوږو راځوړند و ۔ پټکي لرونکي اووئیل! ستا منزل نزدې دیے بس لږ نور انتظار وکړه ۔ ارمان په یو تور لینډ کروزر

څرګنده خزانه دَ محترم ساجد محمد شائق صاحب دَ نثر کتاب دے چې پۀ مختلفو موضوعاتو پۀ کښې ډېرې ګټورې خبرې شوې دی اؤ يقينًا چې دا کتاب پښتو ادب کښې يوه ډېره ګټوره اضافه ده ـ دا کتاب پۀ وړومبی ځل پۀ جون دوه زره پينځلسم (۲۰۱۵) اؤ دويم ځل پۀ اګست دوه زره نولّسم (۲۰۱۹) کښې چاپ شوے دے – دا کتاب پۀ نهۀ (۹) بابونو وېشلے شوے دے . وړومبے باب پښتو املا ، دويم باب رموز ، اوقاف ، ليک نخښې ، دريم باب علمِ قافيه ، څلورم باب شعری اصناف ، پينځم باب نثری اصناف ، شپږم باب فصاحت و بلاغت ، اووم باب تنقيد

نن د تېمور د کور مخې ته په لوے ډاګ کښې د خوشحالۍ جشن شروع و ۔ چاپېره  پرېرې لګېدلې وې ۔ او د هر غریب په مخ د رڼاګانو زرزرې پلوشې لکه د پېغلو په ګډېدو وې ۔ یو بل له مبارکۍ ورکولې شوې شېرینۍ هم وېشلې شوې پړق پړوق و دېګونه هم باندې و ۔ داسې ښکارېده چې په دې کلي کښې دا د غریب او درېدلي اولس وړومبےجشن وي ۔ او په پاړژنو شونډو د خنداګانو اولنے سپرلے وي ۔ دا ځکه چې د دې کلي اولس په اول ځل سیاسي ګټه کړې وه ۔ او تېمور د ضلعي کونسل ممبر جوړ شوے ؤ ۔ غټو خانانو

د پښتو ادب په ادبي تحريکونو کښې خوشحال خان خټک او د هغۀ کورنۍادبي تحريک د “زرين دور” په نوم ياد شوے دے ۔ دا هغه  دور دے چې پکې نۀ يواځې د پښتو ادب تکميل وموندو بلکې د پښتون کلتور کړو وړو د انځور هره کرښه را برسېره شوه او د پښتو تهذيب مکمله څېره په نظر راغله ۔ د پښتو ادب دا زرين دور چې د خوشحال خان خټک د ادبي تحريک په نتيجه کښې رامنځته شو، په خپل شاليد کښې د پښتو ادب يوه لويه ذخيره لري ۔ د دې کورنۍ اديبانو او شاعرانو د خپل ذهانت په بنسټ پښتو ادب کښې ګڼ شمېر تخليقات کړي دي

چې کله اسټريا او هنګري په سربيا باندي1914  کښې جنګ مسلط کړو، نو سمدستي د هغوي اتحاديانو هم په جنګ کښې ګډون وکړلو۔  په 28 جون 1914 باندې د انقلابي  ډلې ” ينګ بوسنيا ” يو غړے ،ارچ ډيوک فرانز فرډينينډ قتل کړو۔ ارچ ډيوک  د اسټريا، هنګري  تخت  راروان وارث ؤ ۔ او يو څو کاله  مخکښې ئې  بوسنيا او هرزيګونيا ئې په  خپل سلطنت کښي ګډ کړي و۔ ينګ بوسنيا مقصد په  دې منطقه کښي د اسټريا او  هنګري  زور ختمول و۔ د يې ډلې د سرب  قام  پرستو په کومک سره وسله  حاصله کړې وه ۔  کله چې اسټريا او هنګري ته ده دې تعلق پته ولګېدله 

د پښتونخوا ښکلاګانې  يواځې پۀ  غرونو, سيندونو , درو , مېدانونو  کښې نۀ دي نغښتي، بلکې پۀ هغو رسمونو رواجونو کښې هم شته چې د مينې، ورورولۍ او خپلولۍ پېغام ئې نسل پۀ نسل منتقل کړے دے ۔ ځنې رسمونه رواجونه پۀ کښې داسې وو چې وس ختم شوي دي ، د ختم شوي  رواجونو دلته مختصر ذکر شوے دے  ۔ پۀ مړي  پسې خېرات د ټولو نه اولنے  رواج هغه ؤ کله چې  به څوک وفات شولو نو په هغې پسې به ئې فورا د خېرات دپاره د څاروي بندوبست کولو ځنې خلق به د مړي د قبر د کښنستلو دپاره هدېرې ته تلل ولې ځنې خلق به پۀ

  افضل خان خټک پۀ تاریخ مرصع کښې د خوشحال خان خټک د نسب او کورنۍ مفصل بیان کړے دے ۔ له دې څخه څرګندېږي چې خوشحال خان د خپلې زمانې د یو ستر قبیلوي مشر پۀ توګه ډېره لویه کورنۍ لرله ۔ افضل خان خټک د هغۀ د وروڼو، د مېندو د قومونو،د ځامنو او د هغوي د ترتیب ذکر کړے او دا ئې هم ښودلي چې خوشحال خان ته ټول  56 نارینه اولادونه الله ورکړي و ۔ 32 زامن تر پلار وروستو ژوندي پاتې شوي او د هغۀ سوریتي (وارثان) ګڼل شوي، پۀ داسې حال کښې چې 24 زامن په ماشومتوب کښې وفات شوي دي ۔ دغه شان د ګڼو لوڼو

لکه څنګه چې پۀ انساني DNA کښې بيالوجيکل ياداښتونه  خوندي پراتۀ وي، هم دغه شان پۀ بېلا بېلو کلتورونوکښې هم خپله ټولنيزه DNA موجود وي  کومه  چې د مخصوصو ياداښتونو حافظه خوندي لري  ۔ د مشهور فرانسيسي مفکر ”پيري بورديو“  مطابق  ”  ټولنيز او کلتوري  روايات  د يو نسل نه بل نسل ته منتقل کېږي او د خلقو پۀ  غور، فکر او  عمل  کولوکښې جذب  کېږي ۔“ هم دا وجه ده چې نظريات  او فکرونه  د يو نسل  نه دوېم ته اودوېم نه  چې درېم  نسل ته منتقل شي نو د عقيدې  رنګ  اختيار کړي ۔ د خداے تصور هم  د  زرګونو کلونو د ارتقائي  عمل نه  راتېر شوے دے  نو د

دا د بنيادم فطرت دے چې کله دې د دنيا د کارونو نه ستړے شي نو بيا دې چرته ځان فطرې ښکلا رنګونو ته اوباسي او د خپل زړۀ او ذهن هوا پرې لږه بدلوي دا ځل چې څنګ د ګرمۍ چهټيانې اوشوې نو زۀ هم خپل کلي دير ته په چکر راوتم ځکه چې د مردان هاړ ګرمۍ بيا سم چيچل شروع کړې وۀ هسې خو هوښياران نه وائي چې هاړ دننه، پشکال په ونه ، بادرو په غنه، بس هم دغه وجه وه چې يو څو ورځو له د دير غرونو ته راغلم او دا مې ځان سره پخه اراده کړې وه که خېر وي‌ نو‌ دا ځل

د نوي کندي اعوان محله کښې پۀ 11-12-1971 خدائي خدمتګار حبيب ګل کره درېم زوے پېدا شو چې نامه ئې ورباندې دلاور خان کېښوده ۔دې ماشوم وړومبۍ زده کړې د مولانا محمد اسلام المعروف کابل استاجي نه ترسره کړې او دغسې د لسم جماعته پورې سبق ئې د ګورنمنټ هائي سکول ترخه نه حاصل کړو۔ هر کله چې کورنۍ ئې خدائي خدمتګاره وه نو د طالب علمۍ د وختو نه د ضياالحق د امريت پۀ ضد باندې ئې د عوامي نېشنل پارټۍ د سيوري لاندې پۀ اېم ار ډي تحريک کښې برخه ولرله او هم پۀ دغه ټس کښې ئې د قېد او بند سختې برداشت کړې کومې سره چې

سېد علي شاه ميا د سوات د ګل ورينې سيمي د يوې غريبې کورنۍ سره تعلق لرلو۔ ځنې هغه انسان چې پۀ خپل مرګ باندې هم ځان امر کړي پۀ کومو کښې چې د سېدعلي شاه ميا نامه هم راځي ۔ سېدعلي شاه ميا لسم جماعته پورې زده کړې پۀ خپل کلي کښې وکړې او د روزۍ د پاره ئې د ائيرکنډيشن، فريج، فريزر او داسې نورو اعلاتو د مستري توب هنر زده کړو چې هم دغه ئې د رزق وسيله وه ۔ د غرونو سره مينه ئې د ډېر ماشومتوب نه وه چې د  خپل کلي علاقو سره نزدې غرونو لکه نوبيني بابا غر، مانپيتۍ غر، سُور کمر او

کله چې جنرل پروېز مشرف د سياسي قوتونو مخې ته نور خپل امري نظام مخ پۀ وړاندې نۀ شو بوتلې نو پۀ مزه مزه ئې خپله کمبله راټولو شروع کړه ۔ پۀ دې مينځ کښې مزاحمتونه شوي دي، ګرفتارۍ، ټاچرسيلونه او نورې سختۍ سياسيانو خوړلي دي خو د جمهوريت د بحالېدو د پاره ئې هره يوه هڅه کړې ده ۔ پۀ دې مينځ کښې د سياسي ګوندونو تر مينځه پۀ پۀ 2006ء کښې پۀ لندن کښې يوه ناسته وشوه چې د (چارټر اف ډيموکراسي يعنې ميثاق جمهوريت ) د پاره ټولو سياسيانو پۀ شريکه يوه لوظنامه ساين کړه۔  د دغه لوظنامې مختصر ټکي همدا وو چې : پۀ مستقبل پۀ

زۀ د نوو صوبو جوړولو مخالف نۀ يم خو جواز ورته لازم ګڼم- نن سبا په پښتونخوا کښې د هزاره صوبې بحث بيا راپورته شوے دے نو بايد چې دغه بحث سره جواز هم وړاندې کړے شي چې د دغه صوبې غوښتنه په قامي او لساني بنياد ده که په انتظامي او يا بل کوم جواز لري ۔کۀ پۀ انتظامي بنياد د صوبو غوښتنه وي نو بيا يوازې پښتونخوا کښې ولې ؟ په ټول ملک کښې ولې نه؟۔  او کۀ غوښتنه پۀ قامي او لساني بنياد وي نو بيا دا هم ثابتول غواړي چې ايا دغه د هزاره صوبې غوښتونکي يو قام دے او ژبه ئې هم يوه ده ۔

انګرېز سامراج کۀ دلته راغلې وۀ اؤ په افغانستان يې غلبه حاصلول غوښتل يا يې ددې خارجه پاليسي په خپله قبضه کښې نيولي وۀ، نو نن هم د انګريز د تلو نه وروسته د افغانستان واګې په يؤ اؤ بل شکل په خپل لاس کښې نيول د پاکستان د رياست کالونائزډ مائنډسيټ څرګندوي. د برطانيې د تللو اؤ پاکستان جوړيدو سره سم په دې خطه کښې سياسي انجينئرنګ شروع کړې شو. د بابړې واقعه، د خدايي خدمتګارو حکومت ختمؤل بيا د نېپ ختميدل اؤ په نن دور کښې د عوامي نېشنل ګوند په ضد پراپېګنډه دغه ټول څيزونو موخه صرف دا ده چې پښتونخوا د خپل Organic ليډرشپ نه محرومه

د قېد دوران کښې باچا خان د خپل قام په پستۍ غور کولو نه پس په دې نتيجه ورسېدو چې يو قام هم د خپلې ژبې نه غېر ترقي نۀ  شي کولې او دغه دوران کښې ئې په زړۀ کښې د خپل قام لپاره په خپله ژبه يعنې پښتو کښې يوه رساله شورو کولو عهد وکړو۔ د جېل نه خلاصي نه بعد بيا په کارونو کښې بوخت شو خو خپل عهد ورته ياد و او په هغې ئې کار کولو۔ باچا خان دغه کار خپل ملګرو ته حواله کړے و خو مزه ئې نۀ کوله نو اخر په 1927کښې په دې مجبور شو چې دا کار په خپل لاس کښې

د پښتنو ډېر كلتوري خوراكونه دي ۔ د پخوانو خلکو خوراکونه ډېر ښكلي او ساده وو ۔ مطلب دا چې د صحت د پاره هم ډېره  فائده مند وو او اوسني هم دغه خوراکونه استعمالوي خو د پخوانو پښتنو د خوراكونو زياتر  قسمونه اوس هم استعمالېږي او څۀ  ختمېدو طرف ته روان دي په  دغه مختلفو خوراکونو کښې يو د پښتنو کلتوري خوراک حلوا هم ده چې پخوانو خلکو به ډېره خوښوله د حلوا اوس ډېر قسمونه دي ۔ د حلوا مختلف قسمونه 1- ليټۍ دا د پښتنو يوه مشهوره حلوا ده چې د غنمو د اوړو نه جوړېږي۔ د جوړېدلو طريقه ئې داسې ده چې وړومبے د غنمو اوړۀ

کله چې د خپل وطن د غرونو په لمنو کښې سهار شي، د کلي د جومات بانګ لا نۀ وي ختم شوے چې زمونږ زميندار په پټي کښې وي، مزدور د خپلې روزۍ په لټون کښې روان وي، زده کوونکي بستې په اوږه سکولونو ته ځي او نور د کور هر غړي  د ورځې د پیل تیارے کوي  ۔ زمونږ د ژوند دا ښکلے انځور د سخت کار، حوصلې او عزمت انځور دے ۔ پښتون تل د خپلې خاورې، خپلې کورنۍ او خپلې ژمنې لپاره ولاړ پاتې شوے دے ۔ خو یوه پوښتنه شته چې زۀ ئې د یو ډاکټر په حېث هره ورځ له ځان سره تکراروم، کۀ مونږ

اصلي نوم: علي اکبر سيال ادبي نوم: اکبر سيال د زېږېدو نېټه: ۳ جنوري ۱۹۶۳ د پلار نوم: سيد حاکم خان بن عبدالکريم خان، المعروف سردار خان بن عمرا خان حسب نسب: ترکلاني، مستخېل پلرنی ټاټوبی: جندول، مايار، کوز دير د زېږېدو ځای: بټخېله، ملاکنډ تعليم: د پېښور پوهنتون د پښتو ادبياتو په برخه کې د ايم اې سند، په لومړي پوزيشن۔ دندې او مسلکي ژوند – له ۱۹۸۶ څخه تر ۱۹۸۹ پورې د نوي رڼا (New Light) سکول پروژې د ماسټر ټرېنر په توګه د سلګونو بالغو هلکانو او نجونو د زده کړې خدمت ترسره کړ۔ د پروژې تر ختمېدو وروسته شاوخوا اتلس زره ځوانان بې‌روزګاره شول۔ د هغوی د بيا ګومارنې

د نورې پښتونخوا په څېر د خېبر پښتونخوا خاوره له پخوا نه د بېلا بېلو قامونو او تهذیبونو زانګو پاتې شوې ده۔ دلته وخت په وخت حمله کونکي راغلي دي او حکومتونه ئې جوړ کړي دي۔ دلته ئې استوګنه کړې ده او د دې ځای ځولۍ ته ئې د تهذیب ګران بیه ډالۍ پېرزو کړې دي۔ غربي او پاکستاني لرغونپوهانو د خپل کوښښ او تحقیق په وسیله ۶۰۰۰ تاریخي ابدات په نخښه کړل شوي دي چې پکې نسل خوندي شوي هم دي۔ لرغونپوهان وايي چې د مردان د علاقې سدوم په میاخان سنګاو کې داسې غارونه شته چې د کاڼو او د غار د زمانې عکاسي کوي دغو غارونو کې یو

په پښتون افغان وطن کښې روانې بد بختۍ او ناورينونه د خپل اوه څلوېښت کلن سفر وروسته نن هم دوامداره دي۔ په دې خاوره چې څومره تباهي اوشوه د هغې شاته په يؤ يا بل شکل هم دغه سخت درېځه، شدت پسنده اؤ جنګ پرسته خيالات وو کوم چې د جنګ په لور دا وګړي وهڅؤل۔ په دې خاوره چې عالمي طاقتونو خپل جنګونه راؤړل نو د هغې لپاره دا ضروري وه چې دا خلک اول Brainwash کړې شي، دوي سخت دریځه اؤ ژوند بېزاره کړې شي ولې چې دا هم دغه Polarize/يؤستوي خلک وي چې هيڅ قسمه Flexibility/لچک پکښې نه وي نو ډېر په اسانه د بل په لمسه کښې راتلې

دلته دم او قدم دواړه په حساب دي پَل غلط له لارې مۀ ږده بې حسابه له ټولو اول دنيا پېژندل ضروري دي چې د دې په معنىٰ او مفهوم پوهه حاصله شي او بيا دغه معانيو مفاهيمو ته د عبدالرحمان بابا په شاعرۍ کښې څومره ځائے ورکړے شوے دے، دا به د مثالونو نه څرګنده شي۔ تمهيد کښې به لږه خبره په ماديت او روحانيت هم کولے شي ولې چې دا دواړه دنيا او دنياوي ژوند سره تړلي دي۔ يو وضاحت دا هم ضروري دے چې د محترم پروفېسر جاوېد احساس په وېنا دا موضوع د “پښتون تهنکرز فورم” له خوا په جون 2024 ء کښې د يو لېکچر

د مولانا خانزېب کتاب “شتمنه پښتونخوا” د خپل نوعيت يو ځانګړے کتاب دے۔ دا کتاب پۀ نزدې وختونو کښې د زرګونو پۀ شمېر پۀ غلا او ښکاره څو څو ځل چاپ شو او عن چې اردو ته هم وژباړل شو او زما د معلوماتو ترمخه نورو ژبو ته د ژباړې ژمنې هم اورم۔ د پښتونخوا د شمنيو/ وسائلو پۀ اړه د مولانا قلمي او عملي مېدان کښې د دوي فعاليت د ستائنې وړ دے۔ یا پۀ نورو ټکو د دې کتاب نه مونږ د مولانا محبوبيت، عملي مبارزې او د موضوع د ارزښت سره سره پۀ ورستيو کښې د دوي د شهادت پۀ وجه چې کوم مقام دې کتاب ته

د مصنوعي ځیرکتیا (Artificial Intelligence) په دور کښې پښتو: که مصنوعي ځیرکتیا زموږ په ژبه خبرې ونه کړي، نو څوک به یې وکړي؟۔ د دې سرلیک لاندې یو سیمینار د ۲۰۲۶ کال د جون په ۲۴مه نېټه د پېښور پوهنتون د سیمه‌ییزو مطالعاتو مرکز (Area Study Centre)، د سوات پوهنتون او INALCO، پاریس له خوا په ګډه جوړ شو. په دې سیمینار کښې د پوهنتونونو استاذانو، څېړونکو، ژبپوهانو، محصلینو او د ټيکنالوجۍ مینه‌والو ګډون وکړو چې د مصنوعي ځیرکتیا (AI) له امله د پښتو ژبې ته رامنځته کېدونکي فرصتونو او ننګونو باندې بحث وکړي. او د خبرې هم د بحث لاندې راولي چې څنګه پښتو ژبه په تېزۍ سره د