Tag: pukhtoon

  • پۀ ګنجي واوړېدو – پښتون

    پۀ ګنجي واوړېدو – پښتون

    اخبار کښې خبر ؤ چې پۀ هندوستان کښې يوه ناوې عدالت ته رسېدلې او د خپل خاوند خلاف ئې د درغلۍ مقدمه درج کړې ده او خواست ئې کړے چې د انصاف سره سره دې د خاوند نه ازادي هم ورکړے شي. تفصيل د خبر داسې دے چې ناوې ته د وادۀ پۀ دوېمه پته ولګېده چې خاوند ئې پۀ سر ګنجے دے او وېښتۀ ئې لګولي دي . بس نو د دې خبرې پۀ معلومېدو د ناوې خوبونه تالا ترغه شول او د انصاف لپاره عدالت ته ورسېده. بل خبر هم د هندوستان نه راغلے دے . يو ډاکټر چا تېر باسلے دے او يو نيم کروړ روپۍ ئې ترې وهلي دي . وشوه داسې چې يو څو کسانو دغه ډاکټر لۀ يوه ډيوه راوړه او ورته ئې ووئيل چې دا د اله دين يعنې جادو چراغ دے . ډاکټر به ضرور چرته د اله دين قيصه اورېدلې وه نو بس زر زر ئې پۀ زړۀ زړۀ کښې ډيوه ومږله، دېو حاضر شو، اول ئې ډاکټر لۀ يو محل جوړ کړو، بيا ئې ورله يو لېنډ کروزر راوستو، بيا ئې ورله د کوه قاف نه يوه ښاپېرۍ راوسته او بيا ئې د هوا پۀ اوږو سور پۀ چکر راون کړو . ډاکټر چې کله پېسې ادا کړې او هغه کسان لاړل نو وروستو ډاکټر بې هوشه شو، او بيا چې کله هوش کښې راغلو نو تاڼې ته ئې منډې کړې چې هله دوکه راسره وشوه او چا راله د ټوقو چراغ راکړے دے . پکار خو دا وه چې پوليس د دوکه بازو او نوسربازو پۀ ځاے دغه ډاکټر ګېر کړے وے چې تۀ لا څنګه ډاکټر يې چې سره د تعليمه او پۀ دې يويشتمه پېړۍ کښې هم د جادو پۀ ډيوو يقين لرې خو غالبا چې مقدمه ئې درج کړې وه او هغه نوسربازان هم نيولي شوي دي . بل خبر دا ؤ چې پۀ سپوږمۍ د اوبو درک لګېدلے دے او اوس به هلته د ژوند لارې چارې برابرې شي . دا درې واړه خبرونه د دروغو ، دوکې او د لالچ لۀ لارې لاس ته راوړنو بېلګې دي . وړومبے خبر مونږ ته دا وائي چې انسان اکثر څنګه ښکاري نو هغه شان نۀ وي . دوېم خبر مونږ ته وائي چې انسان سره د عقله او پوهې هم دوکه کېدے شي ځکه چې کله کله د دوکې کوونکو طريقه واردات ډېر بدل او نوي وي . درېم خبر وائي چې انسان کوشش کوي نو لارې ورته خداے پرانېزي او ډېر مشکل کارونه هم پۀ هڅو او زيار ممکن کېدے شي . راځو اوس مملکت پاکستان ته . دې ملک لۀ خداے هر څۀ ورکړي دي . کۀ سيندونه شته نو غرونه هم شته ، کۀ دښتې شته نو مېدانونه هم شته، کۀ کوئله شته نو معدنيات هم بې حسابه دي، څاروي، د کر زمکې، اوبۀ او موسمونه خو ئې ايله کار دولس شوي وو خو ځه بيا هم څلور موسمونه دي . غرض دا دے چې پۀ هر څۀ پر ماموره ملک دے خو لۀ بده مرغه د جوړېدو نه را پۀ دېخوا د سرو زرو د مرغۍ د دې برخې هر څۀ يا خو د نظره شوي دي او يا د کوه قاف دېوانو تښتولي دي . ځکه ئې اولس خوار دے، غريب دے، بې وزله او بې وسه دے . اولس ئې خواري کښ هم دے خو بيا هم اکثر پۀ مسافرۍ پسې پۀ ملکونو ورک وي . ځکه نو چې دوي ته څوک څۀ هم وائي نو دوي ئې نۀ صرف مني بلکې بيا رنګين خوبونه هم ويني . داسې کار د دې ملک اولس سره کال دوه زره اتلس کښې هم وشو . يو سړي به ورته سحر ماښام د دې ملک د نورو سياستدانانو بدې وئيلې، الزامونه به ئې پرې لګول او وئيل به ئې چې دې ټولو دا ملک لوټ کړے دے . پوهه خلکو پرې باور نۀ کولو خو ځينې خلکو دغه نعرې رښتيا ومنلې ځکه چې دغه سړي به وئيل چې پۀ ملک کښې ګراني د دې خلکو د غلا لۀ وجې ده . وئيل به ئې چې تېل، چيني، اوړۀ، ډالر، دوايانې او نور د ضرورت څيزونه د دې خلکو د غلا لۀ وجې ګران دي او وئيل به ئې چې زۀ راشم نو هر څۀ به سم شي، تېل به پۀ څلوېښت روپۍ وي، ډالر به قابو وي او هر څۀ به ارزان وي . خلکو دا خبرې واورېدې، وې منلې او رنګين خوبونه ئې وليدل . بس څۀ د خلکو ناپوهي وه او څۀ د ټاکنو پۀ شپه د شپږو نه اووۀ بجو پورې خاموشي؛ چې دغه سړے وزيراعظم شو. ورځې شپې تېرېدې خو د هغه دعوو، وعدو او لاپو هېڅ پته نۀ لګېده . سل ورځې تېرې شوې، ورپسې شپږ مياشتې ، بيا کال، يو نيم کال، دوه کاله او دا دے اوس درېم کال روان دے . . . خو نۀ چا پنځوس لکه کورونو کښې يو کورکے وليدو، نۀ چا يوه نوکري وليده او نۀ چا دوه سوه اربه ډالرو کښې يوه پېسه وليده . خلک پوهه شول چې مونږ سره لوبه وشوه خو اوس اوبۀ لۀ ورخه تېرې دي . حالات کۀ هغه شان وے څنګه چې کال دوه زره اتلس کښې وو نو هم بۀ ښۀ وه خو حالات هغه شان نۀ دي بلکې ډېر خراب او ګران شول . د اوړو تروړه پۀ دوه کاله کښې څوارلس سوه ته ورسېده، چيني هم يو پۀ دوه شو او پۀ شپږ شلې روپۍ کلو پۀ تاريخ کښې پۀ وړومبي ځل او هغه هم خوش نصيبو ته ملاوېږي ، ډالر هم بره بره روان دے،،، تېل، ګېس او بجلي د ارزانېدو پۀ ځاے لا ګران شول،،، او د سرو زرو خو هډو تپوس مۀ کوئ . بس د دې خلکو سره داسې ښکاري هم دغه د هندوستان د ناوې پۀ رنګ لوبه وشوه . پۀ نظر يو شے راتلو او پۀ منځ کښې بل شے وختو . هم دغه رنګ د احتساب خبرې به کېدې، د دوه سوه اربه ډالرو خبرې به کېدې، ائي اېم اېف ته د پېزوان اچولو خبرې به کېدې، کچکول پسې به ملنډې کېدې، د غلو ګېرولو خبرې به کېدې او د قرضونو د ختمولو خبرې به کېدې . . . او دا ټولې خبرې به خلکو اورېدې . . . خو بيا چې پته ولګېده نو صرف پۀ دوه کاله کښې د “سمارټ” او “هېنډسم” حکومت رېکارډ څوارلس زره اربه روپۍ قرضې نورې واخستې، او د ائي اېم اېف پۀ پښو کښې لږ لېټ خو هغه د ارواښاد خالق زيار صېب خبره چې پۀ نخرو پرېوتل او نن پۀ ملک کښې د ګرانۍ فېصلې د ائي اېم اېف پۀ خوښه کېږي . خلکو د خپلو خوبونو ډيوه ډېره ومږله، چمک ئې ترې وباسو خو د ارمانونو د دېو پۀ ځاے ترې تش سپور او تور تور لوګي ووتل . خلکو ته يقين ورکړے شوے ؤ چې د حکومت نه پس به يو نهر د شودو وي او بل به د شاتو وي، خلک به بهر نه مزدورو لۀ راځي او کارخانې به شپه او ورځ روانې وي خو بيا خلکو وکتل چې پۀ دوه کاله کښې شپږيشت لکه خلک بې روزګاره شول، د سل اربه روپو لوے، “مثالي”، “بې مثاله” او د جنګلې بس نه پۀ زر چنده ښکلے او سمارټ پراجېکټ بي ار ټي يوه مياشت هم و نۀ چلېدو او پوره يوې مياشت لپاره وتړلے شو . او چې دوباره روان شو نو يو ځاے کښې بيا مرورو شو خو لا تر اوسه ئې د نقص پته و نۀ لګېده . دې منځ کښې خبر راغلو چې پۀ سپوږمۍ د اوبو درک ولګېدو. څۀ وکړو؛ زمونږ قسمت هم څۀ د يتيم ماشوم پۀ شان دے،،، څۀ نا څۀ د غم خبره به ضرور مخې ته راځي . لکه اوس د دې خبر راتلو سره نېغ پۀ نېغه زمونږ سوچ بي ار ټي او د عمران خان وعدو ته لاړو . يو خوا 384,400 کلوميټره لرې پۀ سپوږمۍ د اوبو درک لګي خو بلخوا پۀ ملک کښې د تېرو دوه کلونو راهسې د بدلون هېڅ نام و نشان نشته . پۀ الزامونو او تورونو مو غوږونه پاخۀ شول خو حرام شه کۀ د يو “غل” نه هم چا يوه پېسه هم بوده کړې وي . پۀ دوه کلونو کښې مو د رياست مدينه نه تر ترکي، او سعودي نه تر ايرانه او ملائشيا نه تر چينه د نظامونو خبرې واورېدې خو پۀ دې زغل کښې مو هغه مات ګوډ خپل نظام هم لۀ لاسه ورکړو . د دوه نه بلکې د يو پاکستان خبرې به کېدلې خو نن د فواد چوهدري لپاره يو او د سردار اياز صادق لپاره بل پاکستان دے . د جهانګير ترين لپاره يو شان او د شاهد خاقان عباسي لپاره بل شان قانون دے. مونږ به اورېدل ځکه چې عمران خان به وئيل چې کۀ زما خلاف سل کسان هم راووتل نو استعفي به مې ورکړے وي. نن ډاکټران، استاذان، نرسانې، کلرکان او د پي ډي اېم پۀ شکل کښې ټول ملک بهر راوتے دے خو ښکاري داسې چې دا خلک به چرته منګوليا کښې احتجاج کوي . د سعودي نه تر ايرانه او د ملائشيا نه تر چينه ټول خواږۀ او ګاونډي ملکونه مرور دي . مړه خو کوم کوم تاوان به ژاړو او کومه کومه ناروا به يادوو . هر څۀ چې عمران خان وئيلي وو، د هغې الټه روان دي . ځکه خو اوس اولس پۀ دې پسې پچموزې کوي چې ګرانه وزير اعظمه! هر څۀ کوه خو خداے ته وګوره د څۀ نوټس مۀ اخله، ځکه چې بيا هغه څيز د اور پۀ بيعه وي . مونږ نور څۀ نۀ وايو خو بس د اولس پۀ دې بده ورځ خفه يو، د دوي سره پۀ شوې دوکه خفه يو . د هند د ناوې سره خو به انصاف وشي، د ډاکټر تلې پېسې به هم بېرته راشي او د سپوږمۍ پۀ اوبو به هم مونږخوشالي وکړو خو د اولس تالاترغه خوبونو به څۀ کېږي ځکه چې خلک پۀ ګنجي اوړېدلي دي او پۀ لاس د ورتلو د هېڅ امکان نشته.

  • د ژوند ابتدائي مفکورات – مولانا خانزېب

    د ژوند ابتدائي مفکورات – مولانا خانزېب

    د زمانو زمانو نه پوهان پۀ دې لټون کښې دي او خپلې څېړنې ئې کړې دي چې د ژوند شروع څنګه شوې؟ ژوند د نړۍ پۀ سر د زمان پۀ ټاټو کښې څنګه پرمختېا کړې؟ انسان د ژوند د ارتقا پۀ پوړو د څومره ستونزو نه راتېر شوے؟ او تر نن وخت د سائنسي دور د بام نه مخکښې د ژوند د احساس پۀ لټون کښې دے د کومو غورځو پرځو سره ښکر پۀ ښکر پۀ ډغره پاتې شوے؟ کۀ پۀ انسان هرڅومره کړوسې تېرې شوي خو دا يوه خبره د انسان د ستر والي لوے دليل دے چې انسان پۀ هره زمانه کښې خپل ځان ژغورلے،ډېر لوېدلے پاڅېدلے خو خپل ځان ئې ساتلے، ډېر داسې زنده سر وو چې د انسان نه پۀ جوثه کښې ډېر کلک وو خو هغه ځانګړتيا او امتياز چې د انسان سره د عقل پۀ شکل کښې موجود وه د نور چاسره نۀ وه او هم دغه د عقل، فکر او تدبر کمال ؤ چې انسان د هر وخت د څرخکي د ډغرو نه د خپل هنر پۀ لامبو را تېر شوے او نن د سائنس ، ټېکنالوجۍ او خلائي راکټونو پۀ زانګو کښې ټالونه وهي . خو دا يوه نيمګړتيا لا چې شته، سره ددې دومره، مفاخرو، لا انسان خپل نسل د ژوند د دردونو او څپېړو نه هغه شان نۀ دے بچ کړے چې څومره پکار وه بلکې پۀ زرګونه کاله پخوا هم انسان د انسان دښمن او بدخواه ؤ او نن هم دے. پرون هم انسان وږے تږے او نيست من ؤ، نن هم دے. پرون هم انسان د سکون او اطمينان پۀ لټون کښې ناقلاره ؤ او نن هم سرګردان دے. انسان خپل ژوند د سائنسي ستړو پۀ زور يقيناً چې ډېر پرمختللے کړو. د ژوند ډېرې اسانتیاوې ئې لاس ته راوړې خو د انسان کړاؤونه لا پۀ کمېدو او ختمېدو نۀ دي بلکې ورځ تر ورځې پۀ زېاتېدو دي. کۀ دا ووايو نو بېځايه به نۀ وي چې انسان پۀ نفسیاتي توګه د پخوا نه اوس ډېر سرګردان دے. کۀ مونږ وګورو چې د تمدن نه مخکښې انسان د ژوند د کومو کړاوونو سره مخ ؤ او پۀ راتلونکي کښې دا ادم زاد کومې ارادې لري او نور کوم کوم څۀ د دۀ مخې ته د الوت پۀ لور واز کومې پراتۀ دي؟ دا هغه پوښتنې دي چې د انسان د تېر ژوند د تاريخ برخه پاتې شوي، دا کومې د عقيدې نه بلکې د تاريخ او سائنس پۀ رڼا کښې د څېړنو وړ خبرې دي چې مقصد ترې د انسان د ژوند ډوب اړخونه معلومول او د راتلونکي لپاره د دۀ د پام بام څرګندېدے شي. د انساني سوچ او تدبر ارتقا دا يوڅرګند حقيقت دے چې قران هم دې ته اشاره کوي ،وتلک الایام نداوالها بین الناس، د ژوند د وخت شېبې مونږ اړوو راړوو، پښتانۀ وائي دنيا د اړټ منکوټي دي، کله تش او کله ډک.

    د نن نه زرګونه کاله پخوا کله چې انسان پۀ ټولنه کښې لږه مخه وکړه، د پېداوار ډول ډول اوزار ئې جوړ کړل او امدن پۀ ډېرېدو شو نو نوي مترقي قوتونه د غلامۍ د نظام د پېداواري اړيکو پۀ لړمون کښې تنګ شو او ورسره پۀ ډغره شو او د دې ډغرو پۀ نتيجه کښې رو رو پېداواري تعلقاتو کښې هم بدلون راتلو نو د غلامې ټولنې پۀ ځاے جاګيرداري مخې ته راغله او دغه فيوډل ازم پۀ ټولنه لکه د کور د ځېلو خور شو . کۀ دغه جاګيرداري پلمې هرڅومره خورې ورې شوې خو انسانيت پکښې بيا هم د غلامۍ او لوېدلو نه خلاص نۀ شو بلکې دغه خويونو او دودونو نوره هم وده وکړه . د انسان ځبېښاک پکښې نور هم ډېر شو خو د جاګيردارۍ پۀ نتيجه کښې د انسانانو د يو بل سره اړیکې بدلې شوې او پېداوار هم ډېر شو. د ښارونو جوړېدل پېل شو، ورسره صنعتونه هم مخې ته راتلل . د غلامۍ دور کښې ژوند کليوال ؤ، پېداواري عمل کم ؤ خو پۀ جاګيردارۍ کښې زياتوالے راغلو نو کلي پۀ ښارونو وربدل شو. د ښاروالۍ سره د ژوند ژواک د ضرورت څيزونو ته اړتيا ډېره شوه نو صنعت هم پۀ پرمختګ شو او تجارتي اړیکې هم پۀ ډېرېدو شوې. د دغه مالونو د ډېر خرڅ لپاره د بهر د منډيانو تلاش هم شروع شو، د منډيانو لپاره ډېر مال پکار ؤ او د ډېر مال لپاره د ډېرې سرمايې ضرورت ؤ ! دغه صنعتونو ته د خام مال ضرورت هم ډېرېدو، د نورو وطنونو نه سرۀ او سپين به هم راوړل کېدل چې پۀ نتيجه کښې ئې د شپاړلسمې پېړۍ نه د جاګيردارۍ پۀ لړمون کښې سرمايه دارانه نظام ،کېپټل ازم، زېږون وشو. د نړۍ بې وزله او شاته پاتې قامونه د زورورو د استعمار د مستعمراتو پۀ لمن کښې پرېوتل شروع شو او دغه زورورو پۀ هر لور نوي نوي مقبوضات جوړ کړل چې پۀ نتيجه کښې پۀ پېړو پېړو ددغه وطنونو پۀ وسائيلو چور تالان ګډ کړے شو . واک حکومت د جاګيردار لاس کښې او سرمايه تجارت د سرمايه دار لاس کښې وه نو ځکه ددې جدل هم لازم ؤ. سرمايه دار طبقه د مترقي قوتونو نمائنده وه او جاګيرداري د وروستو پاتې قوتونو. د هندوستان پۀ وچه وړه د پېرنګي د بريا او دلته د خلقو د ښکېل کولو لامل هم دغه ؤ چې دا ټولنه پۀ روايتي ژوند کښې پرته وه او د نړۍ د سیالۍ د نوي پاڅون او الوت نه ناخبره او اودۀ وه. د جاګيردارۍ پۀ غورځيدلي دېوال سرماېه دارانه نظام خپل برج جوړکړو. پۀ لوېديځ د سرمايه دارانه نظام راج شو او پۀ اېشيا، افريقا او لاطيني امريکا ئې هم ددغه اسبابو پۀ اساس قبضه ګيري وکړه. خو بل خوا سرمايه دارانه نظام هم خپل يو بل نظام د ځان دننه وزېږوو چې د بورژوا پۀ ضد پرولتاريا طبقه د مزدور پۀ شکل کښې د سرمايه دار هم ضرورت ؤ او هم مجبوري. دغه مزدور طبقه د وخت سره خپل چاپېریال د سیاست او اجتماعي مټ پۀ زور ډېره قوي کړه چې تر د انقلاب پورې نتائج ئې هم ورکولے شو. پۀ يورپ کښې چې دجاګيردارانه نظام زوال شروع شو او دمېنځکوره طبقې دانقلاب نه پس څومره چې سرمايه داري نظام خورېدو او طبقاتي تفريق زیاتېدو او د دې نه علاوه چې د سرمايه دارانه پېداوار طریقو د خپلې انارکي او اړي ګړي اثرات ښودل نو د يو داسې نظام مفکورات ټوله نړۍ کښې زياتېدل چې پکښې د طبقاتي وېش خاتمه وشي او انساني وګړي پۀ يو ټغر د مساوات پۀ خوان راټول کړي .

    د موړ او وږي فرق د مېنځه وځي او يوه داسې ټولنه جوړه شي چې پکښې ټول وګړي برابر شي او د لوټ مار او استحصال ټولې لارې بندې شي .

    ددغه خيالاتو ابتدا پۀ اتلسمه پېړۍ کښې شوې وه او فرانسوي فلسفیانو پۀ دې سوچونه شروع کړي وو. ددې سره د يورپ نورو فلسفیانو هم پۀ دې سوچونه کول او د خيالي جنتونو جوړولو کوششونه به ئې کول.

    ليکن د نورلسمې پېړۍ مېنځومانه کښې د نړۍ د انسانانو لوے خواخوږے کارل مارکس او د هغۀ ملګري فرېډرک اېنګلز د بشري کاروان ابتدا نه واخله تر دې دمه پورې د ټولې زمانې فلسفې، منطق، معاشياتو، اوسائنس لنډه دا چې د ټولو ممکنه علومو ژوره کتنه لوستنه وکړه او پۀ ټولنيزو ستونزو ئې پۀ اول ځل لپاره پۀ علمي او سائنسي انداز کښې غور وکړو. د هرڅۀ تجزيه او بیا د هغې ممکنه نتائج ئې را وويستل او پۀ دغه ډول ئې د يو معاشرتي سائنس بنسټ کښېښود چې ورته مارکسېزم وئيلے شي .

    پۀ وړومبي ځل هغوي دا حقيقت څرګند کړو چې ټول کائنات پۀ حرکت کښې دے، هر څيز پرله پسې پېدا کېږي، کمال ته رسي او بیا زوال پذير شي او ختم شي.دغه ارتقائي لار پۀ هره زمانه کښې انسان هم خپله کړې. دغه رنګ ددغه څرخکي نه جاګيدردارانه نظام هم تېر شوے ، سرمايه دارانه او پانګه وال نظام به هم يو ورځ ددغه لار مسافر شي او د نړۍ زپلي وګړي به ترې خلاص شي او ممکن به شي چې د نړۍ هر وګړي ته به بيا بدله بقدرې محنت يا ضرورت ملاؤ شي او د نړۍ د وګړو به پۀ برخه وال نظام اډاڼه جوړه شي. دغه مزدور طبقه د وخت سره ډېره پیاوړې شوه او د سرمايه دار نه ئې د خپلو حقونو لپاره ستره مبارزه پېل کړه . دا ځکه چې د سیاسي مبارزې نه پرته بله کومه لار نۀ وه. تاريخ مونږ ته دا ښائي چې تر اوسه کله هم چا بادارې طبقې خپله باداري خواه کۀ هغه اقا ګان،جاګيرداران وو او کۀ سرمايه دار ، خپله باداري پۀ خوښه او پۀ سوله هېڅ کله يو اولس ته نۀ ده پرېښې . بلکې هغوي تل د خپلې بادارۍ ساتلو د پاره تشدد، اخ وډب او د اولس وېشل استعمال کړي دي. دې سره تاريخ مونږ ته دا هم ښائي چې محکومې او مظلومې زپلې طبقې چرې هم خپله قامي خپلواکي پۀ درخواستونو د وفادارۍ پۀ څوګندونو او د رحم پۀ اپيلونو نۀ ده اخستې. فرعون، حضرت موسي د قام پۀ چغه او د خپل قام د خلاصي پۀ غږ وېرولے ؤ.

    کارل مارکس وائي ! مونږ خو نۀ د بادارې طبقې نه رحم غواړو نۀ ترې دا طمعه ساتو چې پۀ مونږ به ئې زړۀ وسوزي، مونږ ته دا هم څرګنده ده چې زمونږ لپاره د دوي پۀ زړونو کښې هېڅ خېر نشته، دوي همېش د مظلومې طبقې خلاف ظلم، جبر او د تشدد نه کار اخستے او زمونږ هم پۀ دې غوږونه خلاص دي چې د دوي څخه به ځان پۀ نره او قامي يووالي خلاصوو. دا د تاريخ سبق دے او هم د نړۍ د وګړو د تاريخ نچو دے. سبط حسن د سوشلزم پۀ اړه ددې ډنډورې چې ګينې پۀ دې نظام کښې شخصي ملکيت بالکل نۀ وي وائي چې ملکيت دوه ډوله دے، يو د ذرائع پېداوار اختيار او دوېم د اشياء صرف اختيار. سوشلزم د ذرائع پېداوار د ذاتي ملکيت تنسيخ راولي او دا د رياست ملکيت ګرځوي چې هرکس د خپل محنت او کړاو پۀ اندازه ګټه وټه ترلاسه کړي، لکه زمکه،معدنيات، کارخانې، بېنک وغېره . دغه سوشلزم د امروزه ژوند څيزونه د ملکيت نه وباسي بلکې دغه ملکيت کلک وي چې د بده مرغه پۀ سرمايه دارانه نظام کښې اولس پۀ عامه توګه ددغه څيزونه نه بې برخې کړے شوے وي لکه رخت، کور، لوښي،کتاب، د زنانه سره د ژوند سماجي اړيکه، د ژوند د اسانتيا څيزونه او څاروي وغېره . دا ډول څيزونه پۀ سوشلزم کښې د ګډګرځولو هډوله سوال نشته او نۀ سوشلزم پۀ سماجي ژوند کښې یو شان والے راولي. د ژوند د کړو وړو هر وګړي ته حق ورکوي.پۀ ننني پرمخ تللي وخت کښې چې انسان مريخ ته د رسېدو پۀ زغل کښې دے، خو بل اړخ ته انسان د ژوند د خوندونو پۀ لټون کښې د انسانيت او سړي توب پۀ زغل کښې د مخکښې تلو پۀ ځاے پۀ شا راغلے . د انساني وګړو تر مېنځ د ژوند توپير د ریاستونو تر مېنځ اړي ګړي ان تر دې چې د مذهبونو پۀ نامه هم انسان د ډغرو سره نور ډېر مخ دے. دې ټولو کړکېچونو ته خطرناک شکل ډول ډول وسلو او اېټمي وسلې ورکړے، ددې سره سره انساني ټولنه اوس هم پۀ يو نرواکه ټولنه ولاړه ده، نيم نسل انساني د تورسرو پۀ شکل د ډول ډول ناروا سره مخ دے. کۀ انسان هرڅومره د ژوند د خوند د خونديتوب پۀ لټون کښې مخکښې تلے خو ددې هرڅۀ سره دغه زنانه مخلوق ته د خپل مذهب کلتور او پرمخ تللي سائنسي پرمختګ پۀ رڼا کښې حقونو ورکولو ته تيار نۀ دے . سرمايه دارانه نظام سماجي رسنيو، ټولنيز رسنيو، ورځ پاڼو، مجلو او فلمي شبکو کښې د زنانه نه تش د نمائش يو کالے جوړ کړے چې د نارينه د نظربازۍ يوه ننداره ئې وګرځوي او لکه د يو هټۍ د خرڅ د توکو پۀ شان ئې پۀ نغد ګاهک وپلوري . دغه د بربنډ والي پۀ نامه د ازادۍ غږ د دغه بې وسه او بلواکه مخلوق سره د جدت او ازادۍ پۀ نامه نورې نارواوې وکړې چې پۀ نتيجه کښې زنانه د خپل وس د مالک کېدو پۀ ځاے نورې هم د نارينتوب د زور پۀ ښکېلاک کښې ولوېدې. د سرمايه دارانه نطام لۀ برکته د زنانه جنس پۀ سماجي لوي والي کښې هېڅ کوم دروند والے نۀ ښکاري او دا څېره هم د عمومي نسل انساني سره د زنانه جنس پۀ اړه د غلامۍ او جاګيردارۍ د وخت يو تسلسل دے.

    نننۍ پرمخ تللې نړۍ هم د يوڅو کسانو پۀ لاسونو کښې ښکېل ده. ورځ تر ورځ دغه معاشي ناهمواري پۀ زېاتېدو ده. د تېرو څو کاله څيړنېز راپورونه د انساني ټولنې د راتلونکي پۀ اړه ډېر بوګنوونکي دي ځکه چې وئيل کېږي د نړۍ د انسانانو سره څومره دولت دے نو داد باقي نهه نوي انسانانو د شتمنۍ نه ډېر دے چې د نړۍ د اتۀ کروړه انسانانو سره پۀ لاس کښې څومره دولت دے نو دا د نړۍ د اووه اربه انسانانو د دولت برابر دے. څو کاله وړاندې د درې سوه اتۀ اتیا مالداره خلقو سره چې څومره دولت ؤ نو دا نړۍ د نيمې ابادۍ يعنې څلور اربه انسانانو د مجموعي دولت نه ډېر ؤ. پۀ دوه زره څوارلسم کښې دغه د مالدارو شمېر اتيا او بل کال شپېتو ته راټيټ شو چې ممکن ده څو کاله پس ټوله نړۍ د يو مالداره تن دولت ته خوله پۀ سوال کښېني . د نړۍ ټېکنالوجي خو د انسانانو د اسانتیاوي لپاره لګیا ده خو بل اړخ ته دغه د ټېکنالوجۍ پرمختګ د نړۍ د انسانانو د ځبېښلو باعث هم ګرځي. پۀ دې پرمخ تللې نړۍ کښې اوس هم څۀ دوه اربه څلوېښت کروړه انساني وګړي د غريبۍ د کرښې نه لاندې پراتۀ دي او ورځنے امدن ئې د درې ډالره نه هم کم دے . اتيا کروړه انساني وګړي د روزۍ نۀ موندو سره مخ دي. د نړۍ د نيمې ابادۍ سره چې څومره روپۍ دي نو دا د اتۀ لويو مالدارو د دولت نه کمې دي. پۀ امريکا کښې پۀ تېر وخت کښې د سر مالداره خلقو پۀ دولت کښې درې سوه برخې زياتوالے راغلے خو بل خوا د پنځوس برخې کمزورو خلقو پۀ امدن کښې هېڅ زياتوالے نۀ دے راغلے. د نړۍ د غريبو هېوادونو وسائل او خام مال ډېر پۀ کمه بېعه اخستل شي، دغه د شخصي کارخانو مالکان شبکې او څۀ هېوادونه ترې مصنوعات جوړوي او هم بېرته پۀ دغه هېوادنو پۀ ګران نرخ خرڅولے شي . دغه غريب ملکونه ددغه شخصي او سرکاري بېنکونو قرضو ته احتياج من شي چې پۀ نتيجه کښې ئې ډېر زر ددغه ملکونو ټول اقتصاد د خپل ملک د ادارو پۀ ځاے د بهرنو خلقو پۀ لاسونو کښې ښکېل شي. پۀ واک پۀ ظاهره دغه د ملک خلق وي خو پۀ حقيقت کښې اختيار د بل چا وي، دا هغه د سرماېه دارانه نظام د بې وزله هېوادونو د ښکېلاک کولو نوې نوې دسيسې دي چې شکل او انداز خو بدل دے خو ادارې هم هغه سوونو کاله پخوانۍ دي. د زمکې پۀ سر اوس څۀ اووه اربه انسانان دي، څۀ لس اربه انسانانو له د پرمخ تللې ټېکنالوجۍ پۀ برکت روزي پېدا کېدے شي خو دا سرمايه دارانه نظام دومره وږے تږے او لوڅ دے چې پۀ دې شتۀ انسانانو کښې هم درې اربه انسانان د غريبۍ د کرښې نه لاندې پراتۀ دي او ورځنے امدن ئې درې ډالره ته هم نۀ رسي. د مائيکروسافټ کمپنۍ د درې مالداره وګړو سره دومره دولت دے چې امريکا د غريبۍ کمولو لپاره څومره دولت لګوي د هغې نه هم ددوي دولت ډېر دے. د نړۍ د مجموعي دولت څلوېښت سلنه برخه او د نړيوال راکړې ورکړې تجارت څلوېښت برخې پۀ حساب دولت دا د يو څو شخصي بېنکونو او شبکو پۀ لاس کښې ښکېل دے.

    سرماېه دارانه نظام څۀ ناشنا ښکېلاک کړے دے چې خلق څومره غريبان کېږي نو دغه ګټه دغه مالدارو ته وځي . پۀ دوه زره اتۀ کښې چې کوم نړيوال اقتصادي کړکېچ راغلے ؤ نو د هغې نه پس هم د نېستۍ عمومي کچه ډېره شوې خو د مالدارو شمېر هم ډېر شوے. پۀ 2018 کښې د مالدارو خلقو پۀ شتمنيو کښې نهه سوه کربه زياتوالے راغلے خو بل اړخ ته د نړۍ د نیمې ابادۍ پۀ روپو کښې د ورځې پۀ شمېر د پينځه سوه ملينه پۀ شمېر کمے راغلے.پښتانۀ د زمانو نه تراوسه هم دغه د ګډ او اشتماليت ژوند ته ډېر ارزښت ورکوي. د دوي ګودر، ورشو، شاملات،ځنګلې، او غرونه اوس هم ګډ شريک دي . اشر، غوبل ،کليوالي، مړے ژوندے، حجره جومات د دې د ټولنيزګډ ژوند اړخونه دي . د پښتنو د شريکې کور چې پکښې څو وروڼه د خپل مور او پلار سره يوځاے ژوند کوي، پۀ داسې ټبر کښې زمکه او د دې حاصلات د ټولو وي. خرڅونه هم شريک وي او هېڅوک د بل نه ښۀ يا بد ژوند نۀ تېروي.

    سوشلزم يا ” اشتراکيت” هم لکه د کلي، ښاريې او د هېواد پۀ کچه لکه د شريکې د کور يو حکومتي نظام دے چې د نورلسمې ميلادي پېړۍ پۀ پاے کښې د جرمني يو فلسفي کارل مارکس ئې مفکوره ورکړه.

    هغه پۀ دې نظر ؤ چې انسان کله پۀ غارونو کښې اوسېدو او هره ورځ به ئې ځان له ډوډۍ پېدا کوله نو ټولو پۀ شريکه خوړله. هغه وخت ټولو يو شان ژوند کوو. کله چې انسان د خپل اړتيا نه زيات خواړۀ وموندل نو پۀ ټولنه کښې د شته منو او د بې وزلو دوه طبقې پېدا شوې.

    هغه چې شته من وو، د بې وزلو زبېښاک ئې پېل کړو او دوي ئې خپل خدمت ته اړ کړل. پکار ده چې د ټولنې د وګړو تر مېنځ توپير لرې شي. دا يوازې هغه وخت کېدے شي چې د ژوند اسانتياوې ټولو ته برابر پۀ لاس ورشي او د دې لپاره بايد هر وګړے کار وکړي.

  • د خپلې خاورې تاريخ ليکل لويه لاس ته راوړنه – شېخ جهانزاده

    د خپلې خاورې تاريخ ليکل لويه لاس ته راوړنه – شېخ جهانزاده

    تاريخ ته د قام حافظه وئيلے کېږي. د چا نه چې تاريخ ورک شي هغه ګنګس شي. نننۍ نړۍ د قام او وطنيت د عروج ده. هر قام خپل تاريخ جوړوي او وياړ پرې کوي. تاريخ د ماضي د رېکارډ نامه ده. تېر حالات ، واقعات او د هغې نتيجې د مستقبل د پاره بنيادي ثبوت او دليل ګڼلے شي. تاريخ دحال او راتلونکي پۀ اړه د صف بندۍ کړنلاره پۀ ډاګه کوي. تاريخ د ائنده نسلونو د پاره ښۀ سبق او رڼا ده. څوک چې د تاريخ نه عبرت نۀ اخلي هغوي تل پۀ تاوان کښې وي. د نن مشاهدات او تجربات د سبا تاريخ دے. تاريخ ائنه ده چې خپل مخ به پکښې خامخا کتل وي. پاکستان کثيرالقومي رياست دے. پکار ده چې دلته د مېشتۀ قامونو پښتنو، بلوچو، سندهيانو، سرائيکيانو او پنجابيانو وغېره تواريخ پۀ حکومتي، نجي، عسکري او مذهبي تعليمي ادارو کښې د تعليمي نصاب برخه وي. خو د بده مرغه دلته د قامونو تاريخونه او کلتورونه پۀ بډه کړے شوي دي. دروغ او مفروضې د رياستي ادارو دوامداره پاليسي ګرځېدلې ده.

    دروغژن دانشوران، سرکاري ډنډورچيان او د هغوي انډيوالان هر وخت د حقيقت نه سترګې پټوي او ځانته وفادار وائي. د قامونو اعتماد، اطمينان او مضبوطيا پۀ ملک کښې يووالي او استحکام ته وده ورکوي. دپاکستان داخلي امنيت، دفاع، ترقي او بقا دلته دابادو قامونو د شريکې ورورولۍ سره تعلق لري. خو متاسفانه چې د بره ذکر شوو قامونو او اولسونو تاريخ، روايات، ژبه او کلچر د پامه غورځولے کېږي. چې لۀ امله ئې پۀ مسلسله توګه ناقلاري او بې امني رامېنځته شوې ده. د مشرقي پاکستان د جدائۍ کافي عوامل او وجوهات وو خو قامي استحصال او محرومۍ ته پکښې خصوصي ګوته نيولے کېږي چې د دغې نتيجه د پاکستان پۀ ماتېدوتمامه شوه. خو ولې د دې ملک واکمن ترننه د تاريخ نه زده کړه نۀ کوي او خوف خدا پکښې هم نشته. پۀ ځانګړي طور دلته پښتنو هم ډېر څۀ برداشت کړي دي.

    مونږ سره کوم کوم ظلم شوے نۀ دے

    وګوره بيا هم بغاوت نۀ کوو

    د پښتونخوا وطن د پېژندل شوې سيمې باجوړ سره تړاو لرونکے مورخ مولانا خان زېب د پښتون افغان ملت د تاريخ ترڅنګ د سيمې د تاريخ ژوروالي ته کوز شوے دے. اګر چې د سيمې پۀ لر و بر کښې تقرير او تحرير ته قساقسم ګواښونه پېښ دي. د ترهه ګرۍ او فوځي اپرېشنونو پۀ روان ماحول کښې هر کس دا وائي چې خلۀ پټه که او مزيد دا چې دوکان ته وړه تاله واچوه او خپلې خولې ته غټه تاله ولګوه. خو بيا هم پۀ چاپېرچل کښې د دغه پېښو مشکلاتو باوجود حضرت مولانا تر خپله وسه خواري او تحقيق مخ پۀ وړاندې بوتلے دے او بيا ئې پۀ پوره جرات سره “باجوړ د تاريخ پۀ رڼا کښې” نوم جامع کتاب چاپ کړو. د باجوړ تاريخ د پښتنو تاريخ دے. د تاريخ پۀ اوږدو کښې چې د پښتنو پۀ وطن څۀ تېر شوي دي هم هغه د باجوړ پۀ خاوره هم تېر شوي دي. بايد چې د پښتنو د بېلابېلو سيمو تاريخونه را غونډ کړے شي او د ټولو پښتنو ګډ اوقامي تاريخ ترې نه پۀ تحريري شکل کښې مرتب کړے شي. ډېرو ليکوالانو پۀ دغه اړه کوششونه کړي دي. د ټولو کور ودان خو بيا هم پۀ جديد او سائنسي بنيادونو د مستندو حوالو سره د پښتنو تاريخ ليکلوته اړتيا شته. د يادونې وړ ده چې مولانا خانزېب د خپلې سيمې باقاعده سنديافته ديني عالم دے. پۀ شرعي او معاشرتي علومو کلک عبور لري. د شېخانو د روحاني کورنۍ سره تعلق لري. د خواو شا پښتانۀ د هغوي کورنۍ ته ډېر د احترام پۀ نظر ګوري. مولانا پۀ خپله د خداے د رضا د پاره د مخلوق پۀ خدمت او ښېګړه يقين ساتي. د افراط او تفريط نه ډډه کوي. د اعتدال تر حده پۀ نظرياتي توګه قاميت او وطنيت مني. د عوامي نېشنل ګوند پوخ غړے دے.

    د پښتنو پۀ وطن کښې د څو کالو راهسې د بدامنۍ روانه لړۍ قطعاً نۀ خوښوي. بلکې غواړي چې هر طرفته د امن او خېر هواګانې وچلېږي. د سختو کړکېچنو حالاتو باوجود ئې خپله سيمه نۀ ده پرېښې. ښاغلي ليکوال هڅه کړې ده چې د قلم پۀ ژبه پۀ نثر او عام فهم انداز کښې د خپل قام، وطن او سيمې صادقانه او ډولي تصوير هرچا ته وښائي. د خانانو او ملکانو ثنا صفتونه ئې نۀ دي کړي . محض د اولس تاريخ ئې ليکلے دے. پۀ پښتنو کښې شاعران ډېر دي خو قامي فکر د کمو کسانو پۀ برخه دے. نثر ليکونکي بېخي د ګوتو پۀ شمار دي نو ځکه مونږ وئيلے شو چې ښاغلي مولانا پۀ نثر کښې کمال کړے دے. دا کوشش ئې کړے دے چې پښتانۀ تاريخي مهذب او د امن پلويان دي. پۀ دين او وطن ميئن دي. د نرخ او د لارې خلق دي. انتها ګري او ترهه ګري پۀ دوي تپلې شوې ده. لوظ نۀ ماتوي، سر ورکوي خو سنګر نۀ ورکوي. ښاغلي مصنف د قام او د وخت د ضمير پۀ صفت پۀ ډېره ذمه وارۍ سره د مستندو حوالو، واقعاتو، حالاتو او معلوماتو پۀ اساس تاريخ ليکلے دے. د دغه کار ضرورت ؤ، د خداے پۀ فضل او د ملګرو او دوستانو پۀ مرسته دغه ځوان پۀ صحيح تاريخ ليکلو کښې کامياب شوے دے. باورلرو چې د خپل تاريخ سره بلد وګړي او د خپلې خاورې سره مينه لرونکي چې هر چرته وي دغه کتاب به خار بازار باجوړ بک سنټر نه او يا د وېب سائټ پۀ ذريعه ترلاسه کړي. استفاده به ترې وکړي او دا شان به قامي تګ لاره بې د څۀ ځنډ او خنډ اسانه شي. صحيح تاريخ د خپل قام او د خپلې خاورې اواز او پېژندګلو وي. تاريخ د سماج جوړولو، اقتصاد ښۀ کولو او د سياست د پياوړي کېدو بنياد وي.

    کۀ پۀ هزار قامونه را شي

    د پښتنو نامه به څوک د باجوړه يوسي

    د باجوړ تاريخ هم د پښتون وطن د تاريخ يوه پاڼه ده. باجوړ د پښتون وطن نه او پښتون وطن د باجوړ نه ځکه بېليدې نۀ شي چې باجوړ د پښتون وطن د تن يو کلک اندام دے. دغه ځانګړے تاريخ پۀ دې اراده دے چې د پښتون وطن ددې برخې سمه څهره د لرغونتيا پۀ اساس نړۍ ته ښکاره کړے شي. پۀ دغه کتاب کښې دا کوشش شوے دے چې پۀ قبل از تاريخ، د باختر او ګندهارا تهذېبي دورې، بعدازمسيح دور، اسلامي دورې، د مغلو دوره، د خانۍ دوره او اوسني تاريخي بنسټيز جاج سره د باجوړ تاريخي جغرافيه، د باجوړ د قبيلو شجروي تاريخ، د پښتون وطن هغه تاريخي اتلان چې د باجوړ دي يا ئې د قامي او سياسي مبارزې اړيکې د باجوړ سره پاتې شوي دي او دغه شان نور ډېر د باجوړ سره اړوند موضوعات پکښې را برڅېره کړے شوي دي چې د لوستونکيو پۀ پوهه کښې به زياتوالے را ولي. ياده دې وي چې پۀ دغه تاريخچه کښې يو طرفته د خپلې خاورې او خپل قام تاريخ محفوظ کړے شوے دے او بله د تسلۍ خبره دا ده چې پۀ مورنۍ او قامي ژبه کښې ليکلے شوے دے. دا د پښتو ادب او ژبې د پرمختګ د پاره ستره بريا ده. لوستونکي به ترې نه ګټورې نتيجې اخذ کړي او د خپل تاريخ سره د اشنا کېدو به جوګه شي. تمامه پوهاوي به پېدا شي چې ائنده کښې تېروتنې تکرار نۀ کړے شي. دلته د دې سيمې اولسونو ډېر ازمائشونه، قسما قسم تحريکونه، واقعات او هر رنګ خلق ليدلي دي. پۀ پټو سترګو به د هېچا تقليد نۀ کوي. د پردو جهنډو او اېجنډو نه به پۀ قطعي ډول ځان وساتي. ټول به پۀ حېث د قام د خپل ملي او سياسي سور بېرغ د لاندې يو اواز او يو قدم شي. پۀ يوه خولۀ به د شريکې جرګې، شريکې صلاح او شريکې فېصلي د لارې د وطن او منطقې د امنيت او ترقۍ د پاره هم غږي او چمتو شي. د ټول جهان لۀ اړخه به شابسي او افرين ووئيل شي. تاريخ به يو وارې بيا را تازه شي. د راتلونکي وخت مورخين به ئې ښۀ يادوي. قامي تحريک به د ګډو اهدافو د حصول د پاره د خپلو اسلافو د لارښودنو مطابق پۀ موجونو شي. د وطن او د سيمې د اولسونو د ژوند هر اړخ به دموجوده او راتلونکي نسلونو د پاره پۀ صحيح توګه خوندي کړے شي او دغه کار به د دنيا او اخرت د پاره مفيد وي. پۀ ياد کتاب کښې ډېر څۀ شته خو لوستل به غواړي. د مولانا خانزېب د ليکلي شوي کتاب دمخ کتنې غونډه څو ورځې وړاندې د باجوړ ښار پۀ سول کالونۍ کښې وشوه. د سيمې مذهبي، سياسي او اولسي مشرانو پۀ کښې ګډون کړے ؤ. نامتو ليکوال او شاعر ښاغلے حيات روغاني او ډي سي باجوړ فياض خان شېرپاؤ هم پۀ دغه پروګرام کښې ګډون وال او وېنا وال وو. پۀ دغه موقع قاضي عبدالمنان، انور نګار، مولانا خانزېب، راقم الحروف او نوروکسانو هم د خيالاتو څرګندونه وکړه.

    مونږ ته د تاريخ دنصاب هره پاڼه ښائي دا

    هغه قام ژوندے وي چې ئې خپل تاريخ ته شاه نۀ وي

    د باجوړ د تاريخ پۀ حقله مستند او سم ليک ډېر مشکل کار ؤ. د يو عام پښتون او د سيمې د يو عام وګړي دا سوچ پېدا کېږي چې ګينې باجوړ د پښتون وطن د تاريخ پۀ اوږدو چپو او طوفانونو کښې بېخي ورک او بې برخې دے خو حقيقت داسې نۀ دے او ځکه د دغه کتاب د ليکلو لامل دا دے چې تاريخي طور د باجوړ سيمه د تاريخ پۀ تيارو کښې رابرڅېره کړې شوې ده. کوم کتابونه چې د باجوړ د تاريخ پۀ اړه د لږو ډېرو معلوماتو دي نو اوس ټول ناياب دي. د پښتنو او پۀ ځانګړي توګه د باجوړ پۀ باره کښې پۀ ياد کتاب کښې دمغالطو سمولو کوشش شوے دے چې خپلو راتلونکو نسلونو او دنيا و الو ته يوه لار ښودلې شوې ده. باور لرو چې پۀ راتلونکي وخت کښې څوک د پښتنو يا پۀ خاصه توګه د باجوړ د سيمې او د دغه ځاے د اولسونو پۀ موضوع کار کول غواړي نو دغه کتاب به د هغوي د پاره رڼا او لارښودنه وي ځکه د موضوع سره پکښې مکمل انصاف شوے دے.

    دا خاوره د وطن د شهيدانو امانت دے

    ساتلے دا وطن مو د سرونو پۀ قيمت دے