Tag: تاريخ

  • د احمد شاه بابا د تلين مياشت – ډاکټر محمد سهېل خان

    د احمد شاه بابا د تلين مياشت – ډاکټر محمد سهېل خان

    احمد شاه ابدالي ١٧٢٢ز د زمان خان کره پېدا شو. ځينې مورخين ئې د پېدائش ځاے ملتان او ځينې هرات ښائي. ملتان کښې ابدالي روډ هم شته کومې نه چې مورخين دا ثابتوي چې زمان خان خپله کورودانې زرغونه علي د هرات د ناسازو حالاتو له کبله ملتان ته لېږلې وه. د هرات د حاکم محمدخان د برطرفۍ نه پس د احمدخان مشر ورور ذوالفقارخان حکمران شو. ولې ډېر زر نادرشاه د افغانستان د مغرب نه د سړې سيلۍ ښکار شو. هغه د ايران د غلبې نه پس پۀ هرات د حملې کولو او درانيانو د تباه کولو پۀ غرض ١٧٢٩ز کښې هرات پله روان شو. پۀ ١٧٣١ز ئې پۀ هرات قبضه وکړه. ذوالفقارخان د يوولس کلن احمدخان سره قندهار طرف ته لاړو. د قندهارسردار اميرحسېن هوتک د ابداليانو ډېر مخالف ؤ. دې وجې نه ئې دواړه وروڼه پۀ قېد کښې واچول. مارچ ١٧٣٨ پورې دوي د قندهار قېدخانه کښې وو. هغه وخت دا چا وئيلي شو چې د قندهار د جېل وړوکي قېدي به سبا له د اېشيا د تاريخ روښانه باب اولټه کوي. او هغۀ ته به د خپل دور فاتح اعظم وئيلے شي.

    کله چې ١٧٣٨ز کښې نادرشاه پۀ قندهار باندې قبضه وکړه نو دا دواړه وروڼه ئې د قېد نه خلاص کړل. دواړو سره ئې ښۀ سلوک وکړو ځکه چې د احمدخان اوښے حاجي اسماعيل د نادرشاه خاص سړے ؤ.

    نادرشاه د شپاړس کلن احمدخان پۀ صلاحيتونو خبردار ؤ. د ابداليانو د جرات هم قائل ؤ. لۀ دې کبله ئې هغه د خپلو ذاتي محافظينو سالارمقرر کړلو.احمدخان د نادرشاه اعتماد خراب نۀ کړلو. او هغه د ايران، افغانستان، هندوستان او اېشيا کوچک پۀ ټولو مهماتو کښې د نادرشاه د ذاتي تحفظ کار ډېر پۀ بېدارۍ سره سرته ورسولو. د احمد خان بهادرۍ، حاضر دماغۍ، وسعت نظرۍ د نادرشاه پۀ شان کاڼي زړۀ والا انسان د هغۀ عاشق کړے ؤ. د احمدخان کمان کښې څلور زره فوځيان د نادرشاه پۀ حفاظت مامور وو. کله چې نادرشاه د دهلي پۀ شاهي قلعه باندې قبضه وکړه نو د مغل وزيراعظم نظام الملک پۀ قيام شناسۍ کښې ووې چې دا هلک به يوه ورځ ضرور بادشاه جوړېږي.

    يوه ورځ نادر شاه احمدخان ځانله را وغوښتو او ورته ئې ووې چې احمدخان ابدالي! زما نه پس به بادشاهت تاته مېلاوېږي. زما د اولاد خيال ساته او هغوي سره د مهربانۍ سلوک کوه.

    د نادر شاه د مرګ نه پس د هغۀ لښکر پۀ دوو حصو کښې تقسيم شو. يو طرفته ايرانيان وو او بل طرفته افغانان. ايراني هرلحاظ سره غالب وو. د هغوي تعداد هم زيات ؤ. د ايران او افغانستان پۀ اکثرو ښارونو باندې د هغه ايرانيانو قبضه وه کوم چې نادرشاه مقررکړي وو. د هغوي پۀ کمزورۍ ليدو سره ايرانيانو د هغوي د ختمولو اراده وکړه خو احمدخان ابدالي پۀ دغه موقعه يوه کلکه فېصله وکړه چې هغه به دافغاني فوځيانو سره قندهارته رسېږي او هلته به افغاني فوځيانو ته د خپل ازاد حکومت د قيام دعوت ورکوي. ټولو افغانانو فوځي اميرانو د احمدخان مرسته وکړه. احمدخان ابدالي قندهارته روان شو. فراه کښې ايرانيانو پۀ هغوي حمله وکړه ولې احمدخان هغه پۀ شا کړه او قندهار ته ورسېده.

    دافغانستان جنوبي علاقو کښې د نورمحمد عليزے حکومت ؤ خو د نادرشاه د مرګ نه پس دافغان اميرانو پۀ نظر کښې د هغۀ مقرر کړے شوي ټول عهدېداران کالعدم شوي وو. اوس هغوي د يو نوي نظام حکومت بنياد کېښودل غوښتل. د نادر اباد پۀ قلع شېخ سرخ کښې نور محمدخان عليزے پۀ کالعدم کېدو يو افغان جرګه راوغوښتې شوه. نهه ورځې پس جرګه د جنګ ښکار شوه. چې ناڅاپه يو عجيبه واقعه راښکاره شوه. پۀ جرګه کښې صابرشاه نومې دروېش هم موجود ؤ. ناڅاپه پۀ اوچت اواز باندې ګويا شو. الله پاک پۀ تاسو کښې احمدخان د ټولونه لوے سړے جوړ کړے دے. د افغان پۀ خاندانونو کښې د هغۀ خاندان ټولونه اوچت دے. تاسو د الله پاک رضا ته سرښکته کړئ. د احمدخان خاندان سدوزي اګرچې پۀ تعداد کښې کم وو خو دې کښې شک نشته چې پۀ ابدالي خاندان کښې د ټولونه زيات محترم خاندان ؤ. ځکه چې دې خاندان کښې د خواجه خضرخان پۀ شان صوفي بزرګ تېر شوے ؤ. چې هغه افغان قوم نن هم د عقيدت پۀ اسمان کښېنوي. دغه شان دې تاريخي جرګه کښې د احمدخان ابدالي د شناخت تسليم کړے شو. هم دې سره د ايران د غلامۍ او ماتحت کېدو نه د افغانستان د مکمل ازادۍ فېصله هم وکړې شوه. احمدخان اوس احمد شاه ابدالي شو. څو ورځې پس پېښور چمکنوکښې ورته شېخ عمر د ((د دوران)) خطاب ورکړو. چې معنٰي ئې ده ((د زمانې بې مثله ملغلره)) هم پۀ دې مناسبت سره هغۀ ته احمد شاه دراني هم وئيلے کېږي.

    احمدشاه ابدالي د تخت نشين کېدونه پس د خپل نوي نوم سکه رائج کړه چې پۀ هغې باندې دا شعر ليکلے شوے ؤ.

    حکم شبداز قادر بے چون به احمد بادشاه

    سکه زن برسيم وررارپشت کاهى تابه ماه

    (د قادر مطلق د طرفه احمدشاه ته حکم شوے دے چې د سرو او سپينو زرو سکې خورې کړي چې د هغې سطح د ځمکې د سطحې نه د سپوږمۍ پورې رائج شي)

    د احمد شاه ابدالي مخې ته هغه وخت دوه مسائل د ټولو نه يات اهم وو. يو طرفته بېروني خطرات، دوېم افغان قبائل منظم کول او وسيع، ازاد او خود مختار افغان سلطنت قائمول. هغۀ ټول افغانان سرداران پۀ سخاوت اعزاز واکرام مسخرکړل. بيا ئې څلوېښت زره افغان فوځ جوړکړو. احمد شاه ابدالي سره نجيب الدوله، نجيب خان يوسفزے، سعدالله خان روهيله او حافظ احمد خان بنګش پۀ شان افغان اميران موجود وو چا چې پۀ هند اثر رسوخ لرل. احمد شاه پۀ دسمبر ١٧٤٧ کښې د ١٨ زره فوځ سره لاهور پله روان شو. د جهلم پۀ قلعه روهتاس ئې قبضه وکړه . هغې نه پس ئې لاهور هم فتح کړو. دې دوران کښې مغل بادشاه محمد شاه پۀ دهلي کښې د احمد شاه خلاف يولوے فوځ ته ترتيب ورکولو. ولې پۀ ٨ جنوري ١٧٤٧ز کښې د احمد شاه د لاهور قبضې خبر دهلي ته ورسېدو.

    د احمد شاه د افغان دېرش زره فوځ پۀ مان پور کښې د مغل شپېتۀ زره فوځ سره مقابله وشوه. د مغل سپه سالارقمرالدين پۀ وړومبۍ ګولۍ ولګېدو او مړ شو. ولې د هغۀ زوے معين الدين چې د مېرمنو پۀ لقب مشهور ؤ د افغانانو ډېره پۀ بهادرۍ سره مقابله وکړه. احمد شاه ته د خپلې غلطۍ احساس وشو. او د جنګ نه د حکمت عملۍ پۀ توګه پۀ شا شو.

    پۀ ١٥ اپرېل ١٧٤٨ز د هندوستان باچا محمد شاه وفات شو. ورسره سياسي صورتحال خراب شو. احمد شاه د دوېمې حملې منصوبه جوړه کړه. ولې مېرمنو فوځ د تنخواګانو د نشت له کبله د افراتفرۍ ښکارشو. مېرمنو د صلحې پېغام احمد شاه ته ولېږلو. دواړه ډلې پۀ دې رضا شوې چې د دريائے سندهـ د مغرب علاقه به د ابداليانو د افغان سلطنت حصه شمېرلې کېږي. دې نه علاوه به اورنګ اباد، سيالکوټ او ګجرات محصول به هم قندهار ته لېږلے کېږي. دا د ابدالي لويه فتح وه.

    قندهار ته واپسۍ باندې احمد شاه هرات فتح کړو. او بيا د ايران پۀ مهم ووتلو، مشهد او مليشاء پورې پۀ ١٧٥١ز کښې فتح کړل. دې نه پس ئې پۀ هندوستان درېمه حمله وکړه.، دې ځل مېرمنو اطاعت تسليم کړو. دې نه پس ئې کشمير فتح کړو. دې نه پس ئې تر دهلي پورې پښې خورې کړې. د پاني پت جنګ وي، کۀ دمرهټيانو او سکهانو خلاف ….

    احمد شاه ابدالي يو نوے جهان اباد کړو، پۀ خپلو اخيرې ورځو کښې احمد شاه خپل زوے تېمورشاه خپل ولي عهد مقرر کړو. خپله د پنځوس کالو پۀ عمر کښې جون ١٧٧١ز کښې وفات شو.

    پۀ قندهارکښې دهغۀ پۀ قبر نن هم د زيارت کوونکيو رش وي. افغان خپل محسن ته داحمد شاه بابا وئيلو سره يادوي.

    کتابيات

    1. تاريخ افغانستان بحواله تاريخ سدوزي، پروفېسرډاکټرعاشق محمدخان دراني سنگ ميل پبلشرز لاهور ٢٠١٤ز

    2. افغانستان (صديون کا الميه) درمحمدکاسى، گوشه ادب کوئټه ٢٠١٦ز

    3. د افغانستان تاريخ، خليل الله خليلى. دانش خپروندې ټولنې څانګه ٢٠١٣ز

    4. افغانستان درمسيرتاريخ. ميرغلام محمد

    5. احمد شاه ابدالى .ګمياسنګهـ

    6. د افغانستان تاريخ مولانا محمداسماعيل مکتبه فاروقيه پېښور.٢٠١٣ز

  • رښتيا رښتيا دي – سلطان خان ټکر

    رښتيا رښتيا دي – سلطان خان ټکر

    پۀ تاريخ کښې چې د پښتون قوم کوم نوم دے نو د تورې پۀ زور دنيا ته ښکاري. خو باچاخان چې د پښتون قوم کوم نوم دنيا ته وړاندې کړے دے هغه دسوچ د بدلون نوم دے. هغۀ پښتون د تيارې نه رڼا ته پورته کړے دے. هغۀ يوازې پښتون نه بلکې هر انسان ته د خپل حق پېژندل او د هغې حفاظت کولو احساس ورکړے دے. باچاخان قوم له دا احساس ورکړے ؤ چې پېرنګے د مغرب نه راغلے دے، او زمونږ د ناپوهۍ پۀ وجه زمونږ حقونه لوټي. ترڅو چې مونږ يو موټے نۀ شو نو تر هغې مونږ خپل حق ترلاسه کولے نۀ شو. د دې مقصد د حصول د پاره باچاخان داصلاح الافاعنه تحريک بنياد کېښودو او د ازادو مدرسو جال ئې خور کړو. د باچاخان پۀ دې تحريک کښې برخه اخستونکي څوک د چانه کم نۀ وو او نۀ د پښتنو يو علاقه پۀ شا وه. هر يو د بل نه مخکښې پۀ نظر راځي او د هرې علاقې سره بې مثاله او روښانه ستوري شته. کله چې د قيصه خوانۍ بدقسمته پېښه وشوه نو د ټکر علاقه د باچاخان بابا د پېروکارو ملګرونه ډکه پرته وه. د قيصه خوانۍ پېښه ډېره غمژنه وه. انګرېزانو د رد عمل ډېره سخته خطره لرله.

    ٢٧مئى ١٩٣٠ز کښې انګرېزانو د دې کلي د دوه مشرانو سالار شمروزخان او حاجي ملک معصم خان د ګرفتارۍ حکم ورکړو. خو دې مشرانو د انګرېزافسر سره د جلوس پۀ شکل کښې د تلو ضد وکړو. انګرېز هم پۀ موقعه د اولس د ردعمل له کبله پۀ دې راضي شو. پۀ لاره جلوس زياتېدو چې ګوجرګړهۍ ته جلوس ورسېدو نو انګرېز اېس پي بې قابو شواو د جلوس پۀ خلقو ئې ګزارونه وکړل. جلوس د خداے پۀ فضل سره د مشرانو خپل کلي ته پۀ خېريت ورسېدو. پۀ سبا د رد عمل پۀ توګه د انګرېز فوځ پۀ کلي حمله وکړه او د مختلفو علاقواو کليو يو شمېر خلک ئې شهيدان کړل. حاجي سربلند خان، ملک عبدالحميد، حاجي ګل شرف عرف جرنېل صېب او پير شهزاده ئې درې درې کاله بامشقته قېد کړل خو دا اولاذکر دواړه مشران پۀ موقع ګرفتار نۀ شول خو وروستو بيا اوۀ اوۀ کاله بامشقت قېد کړے شول. د باچاخان تحريک خو د مسلم ليګ پۀ انکار د دوي سره ملګرے نۀ شو نو مجبوراً د کانګرس ملګرتيا ته ئې غاړه کېښوده. وروستو دا واضحه هم شوله چې مسلم ليګ پۀ حقيقت کښې د مسلمانانو پاللې ډله نۀ وه بلکې د پېرنګيانو د اېجنټان يوه ډله وه. کۀ مونږد پاکستان پۀ جوړېدو کښې د مسلم ليګ قربانۍ ته وګورو نو د باچاخان د تحريک د قربانو پۀ مقابله کښې اوړو کښې د مالګې برابر هم نۀ ده. د مسلم ليګ لږې ډېرې قربانۍ د انګرېرانو خلاف هم نۀ دي بلکې دا قربانۍ د کانګرس خلاف دي.

    د ١٩٤٦ز پورې خو د برصغيرپاک وهند پۀ پارلېماني سياست کښې هم د مسلم ليګ هډو پته نۀ لګېده. د جناح صېب دا يقين ؤ چې د هغۀ پۀ خيال پاکستان پنځوس کاله د وخت نه مخکښې جوړ دے. ځکه چې د پاکستان د جوړېدو پورې د جناح صېب پۀ شا مناسبه ډله نۀ وه. بس د پاکستان د جوړېدو پۀ وخت هغه ډله کومه چې د انګرېزانو اېجنټان وو، د پاکستان د اعلان نه لږ شان مخکښې د جناح صېب ملګري شول. ځکه خو جناح صېب به وې چې ما سره کوټه سکې دي. بلکې جناح صېب خو تر دې پورې وئيلي دي چې پاکستان ما او سټينوګرافر جوړکړے دے. او نۀ پاکستان پۀ دې غرض جوړ کړے شوے دے چې دلته به يو اسلامي نظام وي. مونږ چې دولي خان شهره افاق کتاب “باچاخان او خدائي خدمتګاري” د حقيقت پۀ عملي نظر وګورو نو دا به صفا واضحه شي چې د پاکستان د جوړېدو نه پس مونږ ته داسې ډله د مسلم ليګ پۀ نظر نۀ راځي چې هغه ناسته ده او د ملک د پاره څۀ اسلامي ائين ئې جوړ کړے دے بلکې داسې ډله هم پۀ نظر نۀ راځي چې دې ملک له ئې يو ائين خو جوړکړے وے، هغه دې سيکولر ولې نۀ وي. وائي چې د پاکستان اېجنسو يو ملا ونيولو چې تۀ پۀ دې ملک کښې اسلام نۀ منې او هغۀ ورته ووې چې اسلام منم خودا “منډل” پۀ کښې نۀ منم. يعنې د پاکستان جوړېدو نه پس د پاکستان مذهبي وزير منډل صېب ؤ چې هغه يو هندو ؤ. پاکستان د اسلام پۀ نوم جوړ شوے ؤ نو دا منډل غريب ئې پۀ کوم بنياد د مذهبي امورو وزيراخستے ؤ. يعنې کابينه نه وه د عمران خان ټيم ؤ.

    د وزارتونو تقسيم هم “رائټ مېن فار رائټ جاب” والا لوبه نۀ وه، لاس د بري کار ؤ. بهارت چونکې د قربانۍ پۀ بنياد جوړشوے ؤ نو هلته د ائين د جوړېدو مسئله اټاله نۀ شوه او دغه شان د وړومبۍ ورځ نه بهارت د ائين د پاټلۍ نه نۀ دے خوئيدلے. پاکستان د ائين نه قصداً محرومه پاتې کړے شوے دے ځکه خو دلته وړومبۍ ورځ نه د ميوزيکل چئير لوبه شروع شوې وه، د پاکستان دجوړېدو سره سم باچاخان بابا د دې ملک سره د وفادارۍ حلف وچت کړے ؤ. د دې باوجود ګورنر جنرل چې جناح صېب پۀ خپله ؤ د دوي پۀ حکم د خدائي خدمتګارو صوبائي حکومت لرې کړے شو چې پۀ دو تهائي اکثريت مشتمل ؤ او هغه دوتهائي ډله کښې څۀ کسان د ډنډو پۀ زور جدا کړے شوي دي بلکې اقليتي ممبران خو ئې دومره وېرولي وو چې هغوي هندوستان ته مخه وکړه. دې عمل خودا ثابته کړه چې د جناح صېب اصول، تنظيم او يقين کښې خو د سره وړومبۍ دوه ټکي بېخي غائب ښکاري او دا دعويٰ هم غلطه ده کۀ جومات ته ځئ او کۀ مندر ته ځئ، هېڅ پابندي نشته. بلکې مونږ دا هم وليدل چې منډل صېب څوک چې د مذهبي امورو وزير ؤ اخرپۀ څۀ مجبور شو چې دا ملک ئې پرېښود. د بابړې المناکه پېښه هم وشوه خو نۀ د جناح صېب اصول پرستي پۀ نظر راغله او نۀ ګورنر جنرل صېب پۀ دې واقعه څۀ افسوس ښکاره کړو. بلکې قيوم خان نور هم يو بدمسته هاتهي شو. اګر چې جناح صېب اقليت ته د مذهب مکمل ازادۍ ورکولو اعلان کړے ؤ چې مذهبي پابندي نشته. پۀ کار هم داسې وه خو باچاخان اود هغوي ملګرو ته ئې پۀ خدمت کولو باندې بې کچه تکليفونه ولې ورکول، دا کوم اصول وو چې د ١٩٦٥ز پورې باچاخان بابا پۀ اتلس کالوکښې پينځلس کاله ګرفتار يا نظر بند پاتې شوے دے.

    “باچاخان او خدائي خدمتګاري” چې کله وګورئ نو صفا ښکاري چې پاکستان د امريکې پۀ صلاح برطانيې د کمېونزم نظام مقابلې د پاره جوړ کړے دے چې د خدائي خدمتګارتحريک خو د چا سره د څۀ دښمني هم نۀ وه بلکې د خدائي خدمتګار تحريک مقصد دا دے چې د خطې قوم بېدارول وو، چې خلق بېدار شي نو بيا خوهغه پۀ خپله اوږه د چا ټوپک د سره مني نه. چونکې دکمېونزم د مقابلې د پاره د پښتون خطې د يو فرنټ حېثيت لرلو نو پۀ داسې حالاتو کښې خو د پښتون قوم بېداري دپاکستان د تشکيل خلاف خبره وه. نو پۀ خدائي خدمتګارو خو ئې ګازرې نۀ شوې خوړلې بلکې د بابړې پۀ شان لوبې ورسره پکار وې. پۀ دې وجه پښتون صوبې له خپله پېژندګلو نۀ ورکول وو او نۀ حقوق او نۀ د تس نس پښتون پۀ يو وحدت کښې جوړول وو. دا هرڅۀ خو صاحب اقتدار ډلې د اسلام خلاف ګڼل. خو د افسوس خبره دا ده چې پنجاب د خپل حقوق د خوندي کولو دپاره د ون يونټ ډرامې پورې تلے ؤ او د پېرټي منصوبې روانې وې. يعني 46=54، برابري د رياضۍ پۀ يوې فارمولا کښې هم نشته خو د پاکستان پۀ سياسي رياضۍ کښې دا هم شته. د ملک ائين د نۀ جوړېدو غټه وجه دا هم وه کۀ چر ې ائين جوړشوے ؤ نو بيا خو د يوکس يو ووټ پۀ بنياد د بنګاليانو حکومت جوړېدل هم وو چې هغې ته نۀ پنجابے تيار ؤ او نۀ د هندوستان نه راغلي مهاجرتيار وو. پۀ داسې حال کښې خو د وړو صوبو هم اختر جوړېدو.بيا دپنجاب سره نۀ اوبۀ پاتې کېدې او نۀ بجلي، نۀ غر او نۀ سمندر او چې کله پۀ تاريخ کښې داسې وشو نو بيا خو د وينو توئيولو باوجود پۀ خپل مقصد کښې ناکام شو. نو بنګال ترې دلاسه لاړ خو وړې صوبې هم هغه شان د پنجاب پۀ پنجه کښې دي. د بنګال د جدا کېدو نه پس اګر چې وړې صوبې وقتي طور پۀ ائين خوندي کړې شوې، خو ائين لا تر دې دمه وړو صوبو پۀ خپل حق ورکولو کښې نۀ دي مطمئن کړې.

    اوس سوال دا پېدا کېږي چې پاکستان خو د کمېونزم د مخنيوي لپاره جوړ شوے ؤ نو بيا دومره پۀ اسانه جدا ولې شو چې امريکې او برطانيې ئې د لرې نه صرف تماشې وکړې. کومې پورې چې د چين او د امريکې روغه نۀ وه نو مغرب ته چين هم د روس پۀ مانند ښکاري. خو چې امريکې ته پته ولګېده چې چين پۀ دنيا څۀ کار نۀ ساتي. مغرب خو بنګال ته د چين خلاف د يو خپلې مورچې پۀ نظر کتل نو ځکه د پنجاب پۀ دې لوبه خاموشه وو خو دبنګال پۀ ګټه باندې خو بيا د امريکې سره غم شو چې اوس به رانه مغربي پاکستان د ګوتونه ځي ځکه چې د بنګال سياستدان تعليم يافته او د مډل کلاس سره تعلق لرلو نو دوي هم پۀ خپله اوږه د چا ټوپک نۀ پرېښودو نو امريکې له به د روس خلاف مرسته څنګه ورکوى، د ټکر د پېښې پۀ شان وينې توئې شوې، بدنام هم شول خو نۀ ئې اسلام راغے او نۀ پاکستان جوړ شو.

  • باچا خان او تاريخ – ډاکټر فضل الرحيم مروت

    باچا خان او تاريخ – ډاکټر فضل الرحيم مروت

    “وائي چې خلقو د تاريخ د سبقونو نه ډېر څۀ نۀ دي زده کړي او د ټولو نه ضروري سبقونه دي چې تاريخ ئې خلقو ته ښئي”. (اېلډس اېچ)

    تاريخ يا هسټري هغه زمانه کښې ليکلې شوې ده چې چا د خپل وخت د بادشاه يا د باشاهانو تاريخ ليکلے دے، چا د خپل قام يا د خپل ځان تاريخ ليکلے دے. دا ليک چا پۀ کاغذ، چا پۀ ونو پاڼو، چا د لرګي پۀ تختو، پۀ کتبو يا کاڼو ليکلے دے، د چا قامي تاريخ محفوظ پاتې دے او د چا تاريخ د ماضي پۀ تورو تيارو کښې پټ دے. يو شے چې کوم تاريخ کښې مشترک دے، هغه د يو قام د عروج او زوال عوامل دي او بل دا چې وخت او زمانې تېرېدو سره د تاريخ د بدلېدلو باوجود د ماضي يا تېر وخت رېکارډ وئيلے شوے دے. ګو چې وخت تېرېدو سره تاريخ صرف د ماضي رېکارډ پاتې نۀ شو، بلکې د يو مکمل علم او سائنس شکل ئې خپل کړو. دې کښې ډېرې څانګې دي او بيا هره څانګه ځان ته خپل خپل خاصيتونه لري خو د تاريخ پۀ حقله بله دلچسپه خبره دا هم ده چې څوک تاريخ جوړوي، څوک ئې ليکي او څوک ئې لولي. تاريخ اوس د يو داسې علم يعنې سائنس شکل اختيار کړے دے، چې هغې کښې د ماضي ټول علوم رانغښتے شي، خواه هغه بشري علوم دي يا “اپلائيډسائنسز” دي، د نوي تعريف پۀ رڼا کښې تاريخ رښتيا له دروغو او حقيقت له ا فسانې جدا کول دي او نوي کول ته صفا سوتره واقعات او حالات مخې ته اېښودل دي.

    تاريخ اولسي هم کېدے شي او درباري هم، تاريخ کښې د غريب اولس ذکر پۀ ماضي کښې ډېر کم ؤ خو اوس خلق کوشش کوي چې د غريبانو تاريخ هم وليکي. دې نه علاوه ايا تاريخ صرف د سړو تاريخ دے کۀ چرته د ښځو ذکر هم پکښې شته؟ بله دا چې تاريخ صرف زباني قيصو او رواياتو باندې ليکلے شوے دے، يا پاخۀ سندونه لري او ورسره حوالې هم شته.

    زمونږ ستر لارښود باچاخان د خداے پاک پۀ فضل هغو اتلانو کښې دے چې تاريخ ئې جوړ کړے هم دے، وئيلے ئې هم دے او ليکلے ئې هم دے. باچاخان اول خپل ځان ته تاريخ پرانستو. د خپل ځان د شناخت او د خپل قامي شناخت جرړې (وليې) ئې ولټولې. خپل کور، کلي او ملک نه واخله پۀ نړيوال سياست، اقتصاد، مذهب، کلتور او پۀ ټولنې (معاشرې) باندې ئې نظر واچولو، خپل ځان او خپل پښتون/افغان قام ئې پۀ نړيواله تله وتلل او د يو ښۀ معالج پۀ شان ئې د خپل قام مرض معلوم کړو. باچاخان پۀ خپل خود نوشت “زما ژوند او جدوجهد” کښې د پښتونخوا وطن خصوصاً اشنغر زوړ تاريخ ته پۀ دې ټکو کښې اشاره کړې ده، چې:

    “ټول هشنغر ښکلې او ښېرازه سيمه ده، د رځړو اتمانزو نه د سيند پۀ بله غاړه چې د زوړ ښار نخښې نخښانې راڅرګندې شوې دي، دغه د رځړو سره د سيند نه پورې غاړه د شېخانو ډېرۍ سره د ګندهارا تهذيب او دور نه مخکښې اثار دي. دغه ښار ته ئې پشکلاوتي وې، دا نوم د برسنډو د کمر او ګلونو پورې تړلے دے، لوے تجارتي او ثقافتي مرکز ؤ، دا موجود سيند چې اوس د رځړو او شېخانو ډېرۍ ترمېنځه بهېږي، دا پۀ هاغه زمانه کښې د ډېرۍ نه قبلې غاړې ته بهېدلو او دا ټول زوړ ښار تر دې رځړو پورې غځېدلے ؤ.

    دَ دې ځائے اوسېدونکي پښتانۀ وو خو بودېست وو، بودايي مذهب له دې ځايه د سوات او ګلګت پۀ لاره تبت او چين ته تللے او خور شوے دے او د بدهـ مت څلورمه مذهبي غونډه هم پۀ دې ځائے کښې شوې وه.

    د ښکاره شوو اثارو د فن او صنعت نه معلومېږي چې پۀ دې علاقه کښې صنعت، تجارت، زراعت او علم ډېره ترقي کړې وه، دا ښار يوازې د ګندهارا سياسي مرکز نه بلکې د اېشيا د زياتو برخو تجارتي، صنعتي او علمي مرکز ؤ.

    دَ اټک او مارګلې پۀ لويه لاره ئې د هندوستان سره، د سوات او ګلت پۀ لاره ئې د کشمير او تبت او چين سره، د دير او چترال او بډخشان پۀ لاره د مرکزي اېشياء او له هغه ځايه يورپ سره، د کابل، قندهار، او سيستان پۀ لاره ئې د ايران، عراق، ترکيې، او شام سره تعلق لرلو. د تجارتي مالونو لويه منډهۍ وه، د علومو ځانګو وه”.

    باچاخان د هشنغر پۀ حواله د ګندهارا تهذيب او د دغې علمونو د مرکز د زړو اثارو ذکر ډېر پۀ فخر کوي، د چارسدې (اشنغر) د زوړ نوم پشکلاتي ذکر هم کوي او د دې نه مو هم خبروي چې د بدهـ مت تعليمات د سوات، ګلګت پۀ لاره څنګه ترتبت او چين پورې لاړل. باچاخان دا خبره هم پۀ ډاګه کوي چې څنګه هاغه وخت صنعت، تجارت او علم ترقي کړې وه، ځکه چې دا ښار يوازې د ګندهارا سياسي او علمي مرکز نه بلکې ټول هندوستان، کشمير، تبت، چين، عراق، ايران، ترکيه، شام او يورپ سره تجارتي مندهۍ وه.

    دَ خپل ژوند پۀ ياداشتونو کښې د بابر د فتوحاتو وجوهات او د ابراهيم لودهي افغان نه د تخت اخستو خبره هم کوي او دا هم راښئي چې ايران څنګه د پښتنو/ افغانانو له بې اتفاقۍ او کمزورو نه فايده وچته کړه؟ شېرشاه سوري څنګه راغلو او څۀ اصلاحات ئې وکړل؟ پۀ قندهار کښې ميروېس نيکۀ څنګه پښتانۀ د ايران له غلامۍ ازاد کړل. دا ټولې خبرې مونږ ته باچاخان پۀ خپل انداز کښې داسې کوي، لکه چې يو پوخ تاريخ دان پروفېسر د تاريخ لېچکر راکوي:

    “يا هاغه وخت ؤ چې کله بابر د پښتنو د بې وقوفۍ او خود غرضۍ او د ايرانيانو د امداد او لمسون پۀ وجه د ابراهيم لودهي نه د هند بادشاهي تخت او تاج واخستو، شېرشاه سوري راپاڅېدو او د بابر د زوي همايون نه ئې د پښتنو حکومت بېرته واخستو. ديلے ئې ونيوۀ، همايون وتښتېدو او د ايران دربار ته ئې پناه يوړه او هلته ايرانيانو د پښتنو د کمزوري کېدو موقعې له ساتلے ؤ. شېرشاه د پښتنو جنډه پۀ کلکته ودروله او شېرشاه چې د ملک د ابادۍ دپاره د صنعت، تجارت او زراعت کومې منصوبې جوړې کړې وې، پۀ هغې د مغلو د اکبر باچا نوم وشو. دا د اکبر دماغ نۀ وو، د شېرشاه دماغ وو يا هغه وخت ؤ چې کله پۀ پښتنو د ايرانيانو حکومت ؤ، پښتانۀ به ئې سپکول او سپک به ئې ګڼل. پۀ قندهار کښې ميروېس خان نيکۀ راپورته شو، پښتانۀ ئې د ايران د غلامۍ نه ازاد کړل او د پښتنو بېرغ ئې پۀ اصفهان ودرولو، يا هغه وخت ؤ چې پښتانۀ نادر افشار رېز مرېز کړي وو چې نادر افشار مړ کړے شو نو د پښتنو لويه جرګه پۀ قندهار کښې راغونډه شوه او د ډېر غور نه وروستو ئې د احمدشاه بابا پۀ مشرۍ دعا ئې خېر وکړه.

    دې پسې سم مونږ ته باچاخان د تاريخ دغه بله پاڼه رااړوي او د ا حمدشاه بادشاه بابا ايرانيانو له د شکست خبره کوي او دا هم راښئي چې څنګه ئې ټول پښتون د مغلي ظلمونو نه خلاص کړي وو.

    “احمدشاه بابا راپورته شو ايرانيانو ته ئې شکست ورکړو او د پښتنو د حکومت بنياد ئې کېښود. يوازې پښتونخوا نۀ بلکې ټول هندوستان ئې د هغه وخت د مغلي حکومت د ظلمونو نه خلاص کړو، دې وخت کښې انګرېزان هندوستان له نوي راغلي وو، چې احمدشاه ديلے واخست نو د انګرېزانو د تګ و دو نه خبر شو او اراده ئې وکړه چې انګرېزان هم د هندوستان نه وباسم. انګرېزان چې پۀ دې پوه شول نو د ايران دربار ته ئې سفير ولېږلو او ايرانيان ئې راپورته کړل چې پۀ افغانستان حمله وکړي. احمدشاه بابا چې د دې سازش نه خبر شو نو د انګرېزانو د مخنيوي کار ئې پرېښود او پۀ مخه افغانستان ته راروان شو چې جهلم ته راورسېد، د جهلم د سيند پۀ غاړه ودرېدو او د پښتنو ټول خېلونه او قبيلې چې ورسره وې، هغوي ته ئې ووئيل چې له دې ځايه ترامو دريابه پورې ستاسو ملک پښتونخوا دے او يا دغه وخت ؤ چې د درانو عياشۍ، بې تدبيرۍ پۀ خلقو د زور زياتي، کورني اختلافاتو او جنګونو پۀ سبب پښتانۀ دومره پرېوتل چې خپل کور کښې د سيکانو د مقابلې نۀ وو، هغه د پلار نيکۀ ګتې خو پرېږده خپله خاوره ترې سيکانو لاندې کړه او پۀ دوي کښې دومره څوک نۀ وو چې پۀ خپله خاوره او ناموس ئې ننګ غېرت کړے وے، د سيکانو د زور او ظلم پۀ مقابله کښې ئې سر وچت کړے وے او د پښتنو عزت او عظمت ئې د دې ظلم نه بچ کړے وے”.

    تاسو وکتل چې باچاخان څومره د خپل تېر ماضي (تاريخ) نه خبر ؤ؟ نۀ صرف ئې لوستے ؤ، بلکې ليکلے ئې هم ؤ، پۀ دې غرض چې خپل قام د خپل تېر تاريخ له اهميته هم خبر کړي او دا ورته هم پۀ ګوته کړي چې څنګه به مونږ د غېرو د غلامۍ د جغ نه خپل څټونه ازادوو.

    باچاخان مونږ ته د تاريخ نورې ډېرې داسې نکتې ښئيلې دي، چې هغه زمونږ دپاره د لارې مشالونه دي. وائي چې “په پښتنو کښې ډېر بادشاهان تېر شوي دي، لېکن د پښتنو ښځو، نرو چې څومره مينه او محبت د امان الله خان سره ؤ، هغه بل بادشاه سره نۀ ؤ. امان الله خان به وې چې زۀ د پښتنو انقلابي بادشاه يم او د هغۀ دا خبره بالکل رښتيا وه چې هغۀ پۀ پښتنو کښې يو عجيبه انقلاب پېدا کړو، خو يو سېلاب وي، چې راشي نو ودۀ خلق يوسي او ويښ ترې فائده وچتې کړي” (زمونږ د باچا خبرې ٢٥ مخ)

    باچاخان بابا کۀ يو پله د خپل تاريخ حال مونږ ته بيان کړے دے نو بلې خوا ته ئې مونږ د علم، عمل او کتاب او قلم د اهميت نه هم خبر کړي يو او دا ئې راته هم وئيلي دي چې د علم د حصول دپاره مونږ ته د ټوپک هېڅ ضرورت نشته، کتاب او قلم پکار دے.

    “خلق وائي چې پښتون ترقي و نۀ کړه، پۀ ورانو لارو روان شوے دے، لېکن حقيقت دا دے چې پښتنو ته چا سمه لارښودلې ده؟ چا د ورانو نه منع کړے دے او دوي منع شوي نۀ دي، هئ افسوس د نورو قومونو پۀ شان د دوي غمخور نشته، د دوي شپون نشته، ځکه خو ئې شرمښان خوري او ماتوي. نن ورځې د پښتنو دپاره د ټوپک ضرورت نشته بلکې د قلم ضرورت دے، ولې چې زمونږ د ملک ازادي به پۀ ټوپک نۀ وي بلکې پۀ قلم به وي.

    مونږ يو وار بيا د باچاخان بابا تاريخ پوهنې پله راګرځو او دا ليک هم د هغوي پۀ دې وينا ختموو چې “زۀ دلته تاريخ نۀ بيانوم صرف دا خبره ښکاره کوم چې د دې څۀ وجه ده چې پښتون لوے لوے حکومتونه جوړولے شول خو ټينګولے ئې نۀ شول؟ د دې وجه دا ده چې پۀ پښتنو کښې اجتماعي ژوند، قوميت او اتفاق نۀ ؤ”.

    او هغه د ستر خوشحال بابا خبره چې:

    اتفاق پۀ پښتانۀ کښې پېدا نۀ شو

    ګڼه ما به د مغل ګرېوان پاره کړ

  • د انجمن اصلاح الافاغنه د سل کلن جشن د پرانستې تاريخي دستوره – پښتون

    د انجمن اصلاح الافاغنه د سل کلن جشن د پرانستې تاريخي دستوره – پښتون

    د عوامي نېشنل ګوند صوبائي صدر، د باچاخان ټرسټ ډائرېکټر او د ځوانانو سر لښکر اېمل ولي خان يوه خبره کوي چې، “خلک سياست ته راشي، حکومت ته هم ورسي خو بيا پينځه، لس يا بيا پينځلس کاله پس ورک شي او يا چا ته د مخ ښودلو هم نۀ وي. . . خو نن سل کاله پس هم د بابا بچي د اے اېن پي پۀ شکل کښې پۀ خپله خاوره، د خپلې نعرې او دعوې سره ولاړ دي”. کۀ د اېمل ولي خان دې خبرې ته لږ غور وکړو نو پۀ سياسي توګه پکښې د عمرونو رښتيا پراتۀ دي . حقيقت هم دا دے چې پۀ دې ځمکه او خاوره هم هغه خلک خفه کېږي، دردېږي او زورېږي کوم چې هم د دې خاورې خپل او حلالي بچي وي . هم دغه وجه ده چې چا هم پۀ اخلاص د دې خاورې، قام او ژبې خدمت کړے نو هغوي نن هم لکه د پرون ژوندي دي . ګنې خلکو هم وليدل، اولس هم ګواه دے، تاريخ هم شاهد دے او د زمانې ګردونه هم ګواهي ورکوي چې ډېر خلک راغلل، ډېرې دعوې ئې وکړې، ډېر وغرېدل او ډېر بره بره ولګېدل خو نن ئې څوک نوم هم نۀ اخلي . ګنې نۀ خلک پټ سترګې دي او نۀ تاريخ دروغ وائي خو دغه خلکو کښې کۀ يو خوا د اولس جذبه نۀ وه نو بلخوا دوي صرف خپلو مقصدونو پسې وو او جېبونه ئې ډکول . خو بلخوا د باچاخان بابا پۀ مشرۍ کښې او د ولي خان بابا پۀ رهبرۍ کښې د خدائي خدمتګارانو دستې صرف او صرف د پښتنو خدمت، روښانه سباوون، د دوي حقونو او د دوي شناخت ګټلو ته ملا تړلې وه . پښتانۀ چې چرته هم وي خو د چا احسان او ښېګړه نۀ هېروي . هم دغه وجه ده چې عوامي نېشنل ګوند نن سل کلونه تېرېدو باجود لا نوره هم مضبوطه شوې ده او هم دغه وجه ده چې کله د تېرې مياشتې پۀ شلمه نېټه د پښتنو شريک کور باچاخان مرکز کښې د امن لوے لارښود باچاخان او رهبر تحريک خان عبدالولي خان د تلين د مراسمو او ورسره د انجمن اصلاح الافاغنه سلن کلن جشن د پرانستې دستوره وه نو داسې لګېده چې د ارمانونو ښاپېرۍ د امېدونو پۀ سور څادر کښې د ازادۍ پۀ ډولۍ کښې ځي.

    اګر چې هر کال د باچاخان او ولي خان د تلين ورځ پښتانۀ پۀ مينه او عقيدت نمانځي خو ولې دا ځل ئې شور ځکه سېوا ؤ چې ورسره د بابا د هغه ګام سل کاله هم پوره کېدل کوم ګام چې بابا د خپل قام د روڼ سبا، د امنناک ژوند او سوکالۍ لپاره اخستے ؤ. هم دا وجه وه چې د دې لپاره څو مياشتې مخکښې تنظيمې تياريانې نيولې شوې وې تر څو سل کلن جشن پۀ يو داسې انداز او طريقه ونمانځلے شي چې ټولې نړۍ ته ورمعلومه شي چې د بابا غږ لا هم تېز شوے دے . د دې مقصد لپاره د پروګرامونو پوره ترتيب جوړ کړے شوے ؤ او د روايت ترمخه “باچاخان اوونۍ او سل کلن جشن” د جنورۍ د شلمې نه تر شپږويشتمې پورې پۀ پوره اهتمام سره نمانځل وو.

    په ۲۰ جنورۍ د باچاخان اوونۍ او سل کلن جشن اغاز پۀ باچاخان مرکز کښې وشو. صوبائي صدر اېمل ولي خان پۀ باقاعده توګه د فيتې کټ کولو سره د اوونۍ او جشن اغاز وکړو. پۀ دې موقع صوبائي صدر اېمل ولي خان ته د سالارانو لۀ خوا د منظم پرېډ پۀ شکل کښې سلامي ورکړې شوه. د دې پرېډ دا هم يو لويه ځانګړتيا وه چې دې پرېډ کښې صرف نارينه نۀ وو بلکې پۀ سرو جامو کښې پۀ دې پرېډ کښې خدائي خدمتګارې زنانه هم شاملې وې او دغه شان دا يوه تاريخي ورځ نوره هم تاريخي وګرځېده. لۀ دې وروستو د پښتو قامي ترانه ” اے زما وطنه” هم وړاندې کړې شوه. لۀ دې وروستو اېمل ولي خان مرکز کښې د لګېدلي سټالونو دوره وکړه او د ټولو ستائنه او مننه ئې وکړه. پۀ دې سټالونو کښې د باچاخان سکولونو د ماشومانو او خدائي خدمتګار تنظيم لۀ خوا لګېدلي سټالونه د يادونې وړ دي. د باچاخان سکولونو ماشومانو پۀ دې سټال د خپلو لاسونو جوړ کړے شوي شيان ږدلي وو کوم چې د هغوي د قابليت او د دې سکولونو د تربيت ځلنده او ژوندے مثال دے. د خدائي خدمتګار تنظيم پۀ سټال د باچاخان بابا د استعمال شيان پراتۀ وو چې ټوله اوونۍ د خلکو د دلچسپۍ مرکز وو.

    لۀ دې وروستو دباچاخان مرکز پۀ لوے تالار “احمدشاه بابا تالار” کښې “د انجمن اصلاح الافاغنه د پرانستې دستوره” پۀ باقاعده توګه د اېمل ولي خان پۀ صدارت کښې پېل شوه. د پرانستې خبرې صوبائي کلتور سېکتر ډاکټر خادم حسېن وکړې او د نظامت چارې ئې د پښتو ژبې مشهور او روښانفکره شاعر، ستر اديب، ليکوال او کالمسټ روښان يوسفزے ته وسپارلې او هم پۀ دې موقع د باچاخان سکول، چارسدې ماشومانو پۀ سټېج ملي ترانه پۀ يو داسې خوږ او زړۀ راښکونکي انداز کښې وړاندې کړه چې خلک ئې وځنګول.

    لۀ دې وروستو پۀ سټېج د باچاخان مرکز “څېړنيز مرکز او لائبرېرۍ” لۀ خوا چاپ شويو لس کتابونو مخکتنه هم وشوه. دلته دا وئيل مهم دي چې پۀ دې کتابونو کښې د باچاخان شهره افاق کتاب “زما ژوند او جد وجهد” پۀ اول ځل د انګرېزۍ ترجمه هم شامله ده.

    د پرانستې دستورې ته پۀ وېناوالو کښې پښتون قامي مبارز او د ګوند د کلتور څانګې صوبائي سېکتر ډاکټر خادم حسېن، د باچا خان ريسرچ سېنټر او لائبرېرۍ ډائرېکټر او د باچاخان يونيورسټۍ پخوانے وائس چانسلر پروفېسر ډاکټر فضل الرحيم مروت او د ګوند صوبائي جنرل سېکتر سردار حسېن بابک شامل وو.

    دوي ټولو دستورې ته د انجمن پۀ اړه پۀ خپل خپل وار مهمې خبرې وکړې چې هم دې کرښو کښې بۀ ئې تاسو لنډيز وړاندې کوو خو اول راځو د صوبائي صدر اېمل ولي خان تاريخي وېنا طرف ته.

    کله چې صوبائي صدر اېمل ولي خان د روښان يوسفزے پۀ دعوت د وېنا لپاره راپاڅېدو نو هال کښې ټول ګډونوال د ځوان مشر پۀ درناوي کښې ودرېدل او پۀ باچاخانۍ مينه ئې د اېمل ولي خان هرکلے وکړو.

    اېمل خان د ټولو حاضرينو شکريه ادا کړه او د سکول د ماشومانو ئې هم ستائنه وکړه. لۀ دې وروستو ئې ټول قام او هر پښتون ته د سل کلن جشن مبارکي ورکړه. اېمل ولي خان ووئيل چې دا ډېره د خوشالۍ موقع ده چې نن مونږ سل کاله پس د يو داسې ګام خوشالۍ نمانځو چې مونږ لۀ ئې د تعليم لارې پرانستې دي. دوي ووئيل چې دا وړومبنۍ سل کلنې خوشالۍ دي او زياته ئې کړه چې ټول کال به دا سلسله هم داسې جاري وي. اېمل خان ووئيل چې ډېر تحريکونه لاړل راغلل خو پۀ دې خاوره کۀ کوم تحريک د سل کالو سفر، تاريخ او وياړ لري نو هغه صرف د لوے بابا خدائي خدمتګار تحريک دے. اېمل خان ووئيل چې دا هغه ګام دے چې پښتنو لۀ ئې قلم، کتاب ورکړے، پښتنو لۀ ئې پوهه او نظم ورکړے، پښتنو لۀ ئې سټېج ډرامه او د غږ پورته کولو هنر ورکړے، پښتنو لۀ ئې شناخت او مرام ورکړے. اېمل خان زياته کړه چې سل کاله وړاندې دا ګام اخستل اسان نۀ وو ځکه چې پېرنګي کله هم د پښتنو خپلواکي نۀ غوښتله، پېرنګي کله هم نۀ غوښتله چې پښتون دې سياست وکړي، تعليم وکړي او خپل حق دې وغواړي. خو باچاخان احساس لرلو چې ولې زما قام وروستو دے، ولې ئې ورځ خرابه ده او ولې د نورو قامونو نه وروستو دے. د دې مقصد لپاره باچاخان بابا د انجمن اصلاح الافاغنه بنياد کېښودو ترڅو د پښتنو د تعليم، حق او سياست خبره وکړي . اېمل خان زياته کړه چې صرف تعليم نۀ دے بلکې نن مونږ ته د ژوند پۀ هر ډګر د بابا نه هره لار پاتې ده؛ کۀ معاش او اقتصادي نظام دے نو هم پرې بابا خبره کړې ده، کۀ سياست دے نو د بابا ثاني نشته، کۀ د خپل حق غوښتنه ده او کۀ د خپل واک، د ژبې ده او کۀ د خاورې، پښتونولي ده او کۀ کلتور، پۀ هر څۀ باندې مونږ ته خپل لوے بابا ښۀ رڼا لار پرېښې ده. صوبائي صدر ووئيل چې د بابا لار تاريخي وه، د بابا نعره تاريخي وه او هم دغه شان د بابا نظريه هم تاريخي ده. اېمل خان ووئيل چې باچاخان هغه يواځينې سياستدان دے چې اول ئې عمل کړے دے نو بيا ئې کتاب ليکلے دے، يعنې صرف د ګفتار سړے نۀ ؤ بلکې د سوچ، فکر او عمل سړے ؤ . زياته ئې کړه چې بابا پۀ عدم تشدد دومره ټينګ ولاړ ؤ چې کله د بابا د سوچ او نظريې خلاف کانګرېس تقسيم ته غاړه کېښوه نو بيا هم باچاخان بابا بغاوت و نۀ کړو او دا ځکه چې هغه پۀ ظاهر او باطن يو شانتې ؤ، سپين صفا ؤ، منافقت او درغلي پکښې نۀ وه. دوي ووئيل چې زمونږ تحريک ځکه هم بې مثاله ؤ چې باچاخان هر سړي لۀ مينه او ځاے ورکړے ؤ، د هر چا ئې يو شان قدر کړے او د ټولنې پۀ وګړو کښې ئې بېخي فرق نۀ دے کړے . پۀ دې موقع اېمل خان د کتاب پۀ لوستلو هم زور راوړو او وې وئيل چې د کتاب لار د کاميابۍ لار ده. د سکولونو او پۀ خصوصي توګه د بابا د انجمن د سکولونو پۀ اړه ئې ووئيل چې شمېره بۀ ئې سېوا کوو او هر ځاے ته بۀ ئې رسوو . وې وئيل هم دغه شان نن ټول قام سره دا هم وعده کوم چې خدائي خدمتګار تنظيم به هم هر ځاے ته رسوو. زياته ئې کړه چې نن پښتون قام ته د اسان او ارزان صحت او دارو ضرورت دے او ځکه به هم مونږ باچاخان هېلتهـ فاونډېشن داسې يو مقام ته رسوو چې ټول پښتانۀ ترې استفاده وچته کړي. د خپلو خبرو ترڅنګ ئې د زراعت د ودې لپاره د باچاخان ايګريکلچر فاونډېشن خلاصولو خبره هم وکړه او وې وئيل چې پۀ سائنسي جديد طريقو به د سيمې زراعت مخ پۀ وړاندې بوځو . هم پۀ دې خبرو ئې خپله وېنا راغونډه کړه او يو ځل بيا ئې ټول پښتنو ته د سل کلن جشن مبارکي ورکړه.

    هم دغه شان دستورې ته لۀ اېمل خان مخکښې د عوامي نېشنل ګوند صوبائي سېکتر سردار حسېن بابک هم وېنا کړې وه. سردار حسېن بابک ټولو ته هرکلي او مبارکۍ نه وروستو ووئيل چې دا ورځ زمونږ ټولو لپاره ډېره اهمه ورځ ده ځکه چې نن د تحريک سل کاله پوره شول . بابک صېب ووئيل چې دا د تجديد عهد ورځ ده. وې وئيل چې دا تحريک کۀ نن سل کلن شوے دے نو هسې نۀ دے بلکې دا د کړاوونو، مجاهدې، ستړې او کوششونو نه ډک دے. وې وئيل چې سفر اسان نۀ ؤ ځکه چې د باچاخان بابا پۀ لار کښې بلها خنډان وو خو د بابا حوصله دومره لويه وه چې پېرنګي غوندې ظالم هم ورته ځان ټينګ نۀ کړو. سردار حسېن بابک ووئيل چې نن هم مونږ ته مشکلات دي او نن هم اواز پورته کول اسان نۀ دي ځکه چې د پښتنو د حق خبره کول اسانه نۀ ده. دوي د خپلو خبرو ترڅنګ زياته کړه چې پرون هم پروپېګنډه وه او نن هم ده خو پرون يو شان طريقه وه او نن طريقه واردات بدل دي . زياته ئې کړه چې پرون پروپېګنډه وه چې، ” سبق د مدرسې وائي” . . . او نن راله سکولونه پۀ بمونو الوځوي . دوي ووئيل چې د دې هر څۀ تاوان او زيان نېغ پۀ نېغه پښتنو ته رسي او هم دا وجه ده چې پښتون نن هم ژوبل ژوبل دے . بابک صېب ووئيل چې پرون هم پۀ مونږ الزامونه لګېدل او نن راباندې هم لګي خو مونږ د خپلو باباګانو سره لوظ کوو چې تل به د هغوي پۀ لار ځو او کۀ څوک مو جېلونو ته اچوي او کۀ هر څۀ کوي خو د خپلو مشرانو پۀ لار به د خپل قام د حق غوښتنه کوو . دوي ووئيل چې نن عجيبه تماشه جوړه ده؛ کۀ د حق تپوس کوم نو نېب استعمالوي، کۀ څۀ وايم نو تورونه لګوي او کۀ اواز پورته کوم نو د غدارۍ الزامونه راباندې لګوي . سردار حسېن بابک ښۀ پۀ جار ووئيل چې کۀ صاحب اختيار دا ملک مضبوطول غواړي نو پښتنو او وړو قامونو لۀ دې خپل حقونه ورکړي . بابک صېب دا هم ووئيل چې بايد دوي زمونږ پۀ خبره ځان پوهه کړي ځکه چې دې ملک لۀ ائين ولي خان ورکړے دے . پۀ اخر کښې ئې خپلې خبرې پۀ دې راغونډې کړې چې زمونږ هدف اقتدار نا بلکې د پښتنو حقونه دي او مونږ بۀ پۀ هر حال او هر فورم د خپل قام د حق خبره کوو.

    د سردار حسېن بابک نه وړاندې ډاکټر فضل الرحيم مروت انجمن پۀ تاريخ او خصوصا د سيمې پۀ تاريخي حالاتو رڼا واچوله. دوي ووئيل چې د تاريخ پۀ اوږدو کښې د پښتنو سره پۀ يو يا بل شکل کښې زياتے روان دے. زياته ئې کړه چې کۀ د مغلو لۀ خوا پښتانۀ زورلي شوي دي نو انګرېز هم لوړيا کوړيا کړي دي . کۀ حالاتو ځپلي دي نو خپلمنځي دشمنيو هم خراب تراب کړي دي . دوي ووئيل چې د پېرنګي راتګ سره تر ټولو زيات زيان پښتون قام ته رسېدلے ځکه چې هم د پېرنګي لۀ وجې اول افغانستان تقسيم شو او بيا پښتون او هم دغه شان ورسره زمونږ شناخت، کلتور دړې وړې شو. يعنې پۀ دغه دوره کښې پښتانۀ ډېر ګډ وډ وو خو بيا باچاخان راغے او پښتانۀ ئې راپاڅول او خپله لار ئې ورته سمه کړه، ژبه ئې هم ورکړه او د خپل حق نه ئې هم خبر کړل . مروت صېب پۀ باچاخان ريسرچ سېنټر هم رڼا واچوله او وې وئيل چې دا د ملي مشر اسفنديار ولي خان وړاندې کړے شوې منصوبه ده چې نن ئې مونږ لۀ سېوري لاندې درې اتيا کتابونه چاپ کړي دي او پۀ وړومبي ځل مو ” مائي لائف اېنډ سټرګل” هم چاپ کړو.

    د مروت صېب نه وړاندې ډاکټر خادم حسېن دستورې ته خپل مخصوص انداز کښې پۀ علمي خبرو کښې ووئيل چې د انجمن اصلاح الافاغنه نه وړاندې داسې بل کوم جمهوري تنظيم نۀ ؤ . دوي ووئيل چې دا وړومبے سياسي، جمهوري تنظيم ؤ چې قام ته ئې د منظم ژوند تېرولو لار ورکړه . دوي زياته کړه چې قام ته د متبادل ژوند تصور ورکول هم د دې لاس ته راوړنه ده . وې وئيل چې سل کاله سفر مو پرې کاميابۍ سره وکړو او اوس پرې د ملي مشر او اېمل ولي خان پۀ مشرۍ کښې خپل مرام پلو سفر روان دے.

    هم دغه شان د باچاخان اوونۍ او سل کلن جشن د پرانستې دستورې وړومبنے پروګرام پۀ کاميابۍ سره د مشرانو تاريخي او ګټورو خبرو سره سر ته ورسېدو.