Author: pakhtoon

ډېر محترم همدرد يوسفزي صاحب!

سلامونه مې قبول کړه، هيله لرم چې روغ جوړ به ئې!

څۀ موده وړاندې د باچا خان ايجوکېشنل فاؤنډېشن ملګري د هر کال پۀ شان چې د ماشومانو د تعليم کمپائن کښې زمونږ ځاے ته راغلل، څۀ کتابونه هم ورسره وو. پۀ هغه کتابونو کښې ورسره ستا کتاب هم ؤ. وئيل ئې چې د دې چنده به د ماشومانو تعليم له پۀ کار راځي. د هغوي تلو نه پس مې چې کتاب راواخستو او مخ ته مې پام شو نو خندا راغله (د خوشحالۍ نه، يو خو د برې پښتونخوا دا حمدالله ارباب هم سم وزګار دے، خلق پېسې ګټي او دے چې ګورې نو د وطن د اتلانو فوټوګان، عکسونه، پېنټنګز جوړوي يا به د پښتنو/افغانانو سياسي، معاشي او پۀ خصوصي توګه ټولنيزې ستونځې د رنګونو د لارې ښکاره کولو کوشش کوي، او د کتابونو مخونه ډيزائن کوي(. خېر، ستاسو د کتاب مخ ډېر ساده او ډېر ښکلے جوړ دے. يوه ماشومه چيندرو کوي ځکه چې د کتاب نوم هم "چيندرو" دے.

عزتمند ډاکټر صاحب! تۀ به وائې چې ما ته زما د کتاب خدوخال ولې وائې، نو خبره دا ده چې ما ستاسو کتاب لوستلو له را واخستو نو اراده مې دا وه چې يو يا دوه افسانې به ترې ولولم، ځکه چې د يو سل اتۀ ويشت مخونو کتاب دے نو رو رو به ئې لولم ـ پۀ چټکتیا مې د کتاب فهرست ولټولو چې ځان له ترې د خوښې افسانه خوښه کړم. ډېر پۀ چټکتیا مې د خادم حسېن او صابر شينواري صاحب ليکونه ولوستل. پۀ چټکتیا ځکه چې ما غوښتل چې د خوبۍ او خامۍ جاج ئې خپله واخلم ـــ خو دا ګيله به مې پۀ مزغو کښې راتله چې يو ليک خو به ئې پۀ یوه ښځه هم چرته کړے ؤ چې د ډاکټر رامش فاطمه ليک مې وليدلو.

زۀ کتاب کله هم د سره نۀ شروع کوم، فهرست ئې وګورم او بيا خپل د خوښې ځاے نه ئې لوستل شروع کړم. د افسانو نومونه لوستو نه پس مې "چيندرو" انتخاب وکړو. چيندرو نه مي ځکه انتخاب وکړو چې ما وړوکوالي کښې دا لوبه کړې وه. دا مې یواځې د خپل تجسس لۀ کبله انتخاب کړه. ماښام وخت ؤ، درې نيم مخونه افسانه وه او اختتامي مخ اخري بند مې يو، دوه بيا درېم، څلورم ځل و لوستلو. وجه دا نۀ وه چې پۀ ژبه يا ټکو نۀ پوهېدم، خو زما زړۀ ځکه اختتام نۀ منلو او غصه هم راغله چې دې ډاکټر دا څۀ کړي؟ سمه دمه د خپل کلي سره د مينې د قيصې پۀ اخري درېو کرښو کښې ئې لکه دا پاولو کولهو (برازيلين ليکوال) ټوله قيصه بلې خوا ته بوتلې.

د کتاب مخونه مي بېرته راواړول او فهرست مې بيا کتل شروع کړل. ما وئيل دا ځل د خفګان قيصه نۀ خوښوم او ګوته مې فهرست کښې پۀ "پرتوګ" نومې افسانه باندې ودرېده. ځان سره موسکۍ هم شوم ځکه چې مازغو کښې مې د منټو "کالي شلوار" راغله او ځان سره مې دا هم ووئيل چې دلته جوړ د منټو پۀ شان قيصه ده، خو افسانه لوستلو پۀ وخت د خارو بې وسۍ او د حاجی سلطان شېطاني رويې مې زړۀ د درد نه ډک کړو او د بخت زاده دانش يو څو شعرونه مې مزغو کښې وګرځېدل:

د وخت دا څو غټان چې د غريب پۀ وينو پائي

د غريب نه غوښې وخوري د غريب نه وينې و څښکي

بيا احرام د ځان نه تاو کړي، درشي ستا ښکلې کعبې ته

ستا د خوږ نبي روضې ته، هلته تاو شي او را تاو شي

او پۀ کاڼي شونډې کېږدي بيا شيطان پۀ کاڼو ولي

تۀ ئې پۀ دغه خاطر معاف کړې

دوي بيا نور هم معتبر شي، دوی بيا نور هم مټور شي

دوي بيا نور هم زورور شي

پۀ ما زور کوي زورېږم

زۀ به نۀ ليونے کېږم ؟؟؟

اوس به وايئ چې دا څۀ شعرونه ليکي، خو يقين وکړئ د دغه نظم يو يو شعر ستاسو افسانو سره سمون خوري. خليل جبران وئيلي چې ښۀ شاعر هغه دے چې پۀ هر شعر کښې ئې هر سړي ته خپل ځان ښکاري. زۀ وايم ښۀ شعر او ادب هغه دے چې هر انسان ته پکښې د خپل قام او اولس ستونزې او د هغې ستونزو حل ښکاري، څنګه چې پۀ "قرض" افسانه کښې د پښتنو د ټولنې يو اړخ چې پدرسري نظام کښې د زامنو پۀ ارمان کښې د ښځې نه د بچو پېدا کولو مشين جوړول او د رياست د طرفه جوړ کړے شوي جهادي نظام کښې د ګل پۀ شان ماشومان/ ځوانان ترهګرۍ له کارول او خپل خلق او بې وسه اولس وژل بيان شوي.

د "اور پولۍ" افسانې مې افغان کډوالو ستونزې مخې ته کړې او د سترګو نه مې اوښکې روانې وې.

نيمه شپه وه د درست پښتون افغان د سوکالۍ او خوشالۍ دعاګانې مې و کړی.

"عزت" لوستو نه پس مې مازغۀ پۀ ځاے ودرېدل، د سوچ کولو هنر مې ورک شو. بس نور درته څۀ نۀ ليکم.

نن مې دوه مياشتې او د ډېر سوچ نه پس د خط پوره کولو همت و کړو. اوس به سوچ کوې چې دا څۀ نالائقه شوه چې يو خط هم پۀ مياشتو کښې ليکي ـــ نو داسې ده چی ما ډېر پۀ جذباتو کښې دا خط ليکلو او څومره زور چې افسانو لوستو کښې مې اخستے دے، هم دومره مې پۀ خط رايادولو کښې واخست.

د خط منځ کښې پرېښودو يوه وجه د غصې هغه چپه هم وه چې د پښتون افغان ستونځې خو خېر ؤ، مګر د دې سړي همت څنګه وشو چې پدرسري نظام کښې زمونږ (ښځو) ستونځو پسې شوے او هره دوېمه افسانه ئې زمونږ د ژوندون نه تاوېږي. کۀ هغه پۀ "تک تور سپين خلق" يا "ګل اندامه" او"مختورنه" کښې د ناموسي او جانو ذکر دے، کۀ "ماښام" او "پرتوګ" کښې جنسي زورونه او د جنسي تېري ذکر، او کۀ پۀ "عزت" يا "شاندانه" د ښځو د معاشي ستونځو د لاسه جسم فروشۍ ذکر او پۀ تېره د سوات شخړې باندې ليکلې "توده سيکه" کښې د ښځو استثمار ذکر ـــ پۀ دې ټولو مسئلو خو دې نظام کښې سترګې پټېږي.

کۀ د يوې وبا د لاسه خلق مړۀ کېدل شروع شي نو حکومت او نورې رياستي ادارې هم ويښې شي او بېړني تدابير ورته وکړي، خو د پدرسري وبا د لاسه چې هر کال يا مياشت نه هره ورځ څومره ښځې صرف د خوښې کولو د وجې د ناموس او غیرت وژنو کښې پښتونخوا، قبائيلي سيمه، جنوبي پښتونخوا او بره پښتونخوا کښې مري نو څوک ئې د تپوس دي؟

ځکه چې د دغه رياست چلولو يا اوسېدونکو خو هم دې پدرسری نظام کښې روزنه شوې ده، بيا تۀ را پاڅې د پښتنو افغانانو د غربت، معاشي مسئلو، د رياستي جبر او مذهب او د کلتور پۀ نوم استعمالولو سره سره د دې بدبخته صنف ستونځو ته متوجه کېږې ـــ نو زما غصه خو جائزه ده، او هسې هم ستونزې مو پۀ ډاګه کړي خو حل مو راته نۀ دے ښودلے. خېر، خپلو يو دوه  شعرونو کښې به درته يو خواست وکړم:

 

 

 

 

 

 

 

 

او خپل لیک به پۀ دې پاي ته ورسوم چې څو پورې د دې قام ځوانانو او پۀ خصوصي توګه ښځو کښې سياسي بېداري نۀ وي راغلې نو د دې قام ستونځې نۀ شي ختمېدلې، او ستاسو پۀ کتاب کښې دغه کمي ده. خداے مو پۀ قلم برکت کړه چې را روان ځل دې خدای وکړي چې دا يوه کمي هم پاتې نۀ شي.

ستاسو خور

ثناء اعجاز

 

"تعليم کښې د عدم تشدد تدريس او نفسيات"، د روس پهٔ نصاب کښې شامل دا کتاب د روسي پوهنتون د لوړو زدکړو د طالبعلمانو د پاره مخصوص دے او پکښې د باچاخان د عدم تشدد نظريات او ژوند روسيانو ته وړاندې کړے شوي دي.

اسلام کښې عدم تشدد

Ненасилие в исламе

Хан Абдул Гаффар Хан

biЫio-online.ru

مونږ کۀ پۀ اسلام کښې د عدم تشدد تصور ته ځیر شو نو ګڼ نومونه زمونږ مخې ته راځي. پۀ دې نومونو کښې یوه ستره نامه د خان عبد الغفار خان ده چې ټول ژوند ئې د عدم تشدد پۀ فلسفه اډاڼه تېر کړے دے او یوې شېبې له هم د عدم تشدد پۀ لړ کښې د هغۀ فکر دوه ځایه شوے نۀ دے.

خان عبدالغفار خان د انګرېزانو تر استعمار لاندې د ناوېشلي هند د شمال مغربي سرحدي صوبې یو پښتون لارښود ؤ. دۀ پۀ خپله سیمه کښې د عدم تشدد د غورځنګ تاده کېښوده او پۀ اول ځل ئې د عدم تشدد پۀ عقیده کاربند د رضاکارانو یو تنظیم ]خدائي خدمتګار[ جوړ کړو. د دې تنظیم پۀ وړومبۍ لویه غونډه کښې ]چې 1930ز کال کښې پۀ اتمانزو کښې شوې وه[ یو لکهـ خدائي خدمتګارانو ګډون کړے ؤ. دا غورځنګ داسې یو لښکر ؤ چې د عدم تشدد پۀ بنیاد د پوره پوځي ډسپلن سره ئې د خپلې خاورې ازادۍ د پاره عملي جدوجهد کولو.

خان عبدالغفار خان خپل اولس ته وئیل چې د انګرېز قانون منلو او د هغۀ د جوړو کړو څیزونو پکارونې نه انکار وکړي.

کله چې به قابض انګرېز استعمار پۀ باچاخان او د هغۀ ملګرو خدائي خدمتګارانو/ رضاکارانو باندې تشدد کولو نو دوي به د عدم تشدد د فلسفې لاندې هم د عدم تشدد تر لارې د دغه تشدد مزاحمت کولو. پۀ دې جنګ کښې د انګرېز ماتې یقیني شوه.

خان عبدالغفار خان به خپل قوم ته وئیل چې زۀ تاسو له یوه داسې وسله درکوم چې د نړۍ یوه اٰرمي ئې هم مقابله نۀ شي کولې ـــ دا وسله د اسلام د پېغمبر محمد صلي الله علېه وسلم د صبر، انصاف او عدم تشدد وسله ده.

خان عبدالغفار خان پۀ دې تحريك کښې هغه زلمي واخستل چې د هغوي د خپلو جوړو کړو تعليمي مدرسو نه فارغ شوي وو. دوي به خپل مقامي لباس د خامتا جامې اغوستلې کوم له چې بيا سُور رنګ ورکړے شو. خدائي خدمتګارانو ته د دوي د وردۍ پۀ شکل د اغوستلو شوو جامو لۀ وجې دوېم نوم "سرخ پوش" ورکړے شو. دوي به کلي پۀ کلي د اولسي شعور بېدارۍ او د عدم تشدد او ازادۍ تبليغ کولو. د دې تحريك لاندې ډېر احتجاجي عملونه او لاریونونه شروع شوي وو. د عدم تشدد دې فلسفې نه د د نورو مذهبونو خلق هم متاثر شول او دوي ته ئې د درناوي او احترام پۀ نظرکتل شروع کړي وو.

کله چې پېښور کښې )د هندوستان د وېش پۀ وخت( سیکهانو او هندوانو باندې تشدد شروع شو، دې رضاكارو د دوي د مال او ژوند حفاظت شروع کړو او د اخري رسول دا خبره به ئې وئيله چې مسلمانان هغه دي چې د ژبې یا لاس نه ئې بل انسان ته څۀ نقصان ونۀ رسي بلکې هر چا ته ترې فائده ورسي .

عبدالغفار خان د خپلو ملګرو عقیده پۀ دې فکر کلکه جوړه کړې وه چې د خداے پۀ ذات باندې ايمان دراصل د انسان سره د مينې نوم دے. مسلمان يا پښتون د عدم تشدد پۀ پېروکارۍ نۀ شرمېږي ځکه چې دا فلسفه نوې نۀ ده بلکې څوارلس سوه کاله اګاهو اخري رسول محمد صلي الله علېه وسلم پۀ فتح مکۀ کښې ثابته کړې ده.

پورتني مثالونه دا ثابتوي چې خان عبدالغفار خان خپل قام ته د عدم تشدد اهميت وښودلو او خپل دليل کښې ئې د اسلام حواله ورکړه. اسلام کښې د بد بدله بد او د نيکۍ بدله نيکي ده خو اسلام کښې دا هم وئیلےکېږي چې د ظلم يا بد پۀ بدله کښې بخښنه کول تر هر څۀ غوره دي.

]پۀ بل مخ د یاد کتاب د پاڼو عکسونه نقل کړے شوي دي[

یادګیرنه:   د عدم تشدد د مفکورې پۀ لړ کښې یوه فکري مغالطه دا خپره ده چې ګنې عدم تشدد پۀ یو صورت کښې "عدم رد عمل" دے. عدم تشدد د هر ډول تېري، زیاتي، زور واکۍ، او سرتېزۍ پۀ ضد د یو داسې مقاومت نامه ده چې مقاومت کوونکے د هېڅ ډول تشدد اسره او ډاډ نۀ اخلي. دا مقاومت نۀ ماتېدونکے وي. دا مقاومت تر هغه وخته وي تر څو چې د تېري، زیاتي، زور واکۍ او سرتېزۍ کوونکے فرد، ټولګے یا ریاست خپلو کړو باندې ستومانه شوے او پۀ شا شوے نۀ وي. پښتون

 

"د راجيني کول د پېښور یادونه"، دا لیکنه د فېسبوک پاڼې نه اخستے شوې دي او زمونږ نیازبین بچي دانش احمد پښتون د پاره ژباړلې دي.

د راجیني کول خبرې د پښتو یوې سندرې نه شروع کېږي،

"راشه دلربا ـــ نن بیا بیا ـــ ستورے د سبا ـــ نن بیا بیا بیا"

بیا ترې انټرویو اخستونکې تپوس کوي چې تاسو ته پېښور کښې د خپلې استوګنې چرته به چې تاسو اوسېدې، پته یاده ده؟

"ما ته بالکل پته یاده ده ـــ 3152 بخشي سټریټ، کریم پوره کښې به اوسېدو. هلته ټولې کوڅې د هندوانو وې. زمونږ د کوڅې پۀ شروع کښې د پرتهوي راج کپور جي پلار اوسېدو خو ما دا اورېدلي دي، لیدلي مېنۀ دي. لېکن چې زۀ کله پېدا شوم او لویه شوم نو هغوي بیا دلته نۀ وو، او هغې ته مخامخد پولا رام کوڅه وه. کله به چې پرتهوي راج جي پېښور ته راتلو نو زۀ به هم هلته لوبو له تلم.

ماشوموالي کښې به شمي کپور او ششي کپور دلته لوبې کولې. ششي کپور ته به د هغه ځاے خلقو "شیشي" وئیل. خلقو به وئیل دا هندوان څنګه نومونه ږدي؟ هلک له ئې شیشي نوم ايښے.

ډېر ښۀ وخت ؤ، خو ما ته اتۀ کالو پۀ عمر کښې برقعه اغوستل راپېښ شو.

بیا ترې انټرویو اخستونکې ښځه تپوس کوي چې تاسو ته ئې برقعه ولې پۀ سر کړې وه؟

راجیني کول وائي چې زما وېښتۀ سرۀ وو. یو ځل د کور نه بهر راووتم نو هلته به یو چمیار ناست ؤ زمونږ د کوڅې نه بهر، ما ته ئې وئیل، خان صاحب ته ووایه چې تا له برقعه راوړي، ما ته ښۀ نۀ لګي چې زۀ تا ته ګورم، ځکه چې تۀ اوس پېغله شوې ئې. هغه وائي زۀ کور ته راغلم نو ما خپلې مور او نیا ته ووئیل چې ما ته برقعه راوړئ.

مونږ کره به زمونږ دهوبڼه راتله نو مور مې هغې ته ووئیل. هغې ورته ووې چې زما د لور وادۀ شوے دے، د هغې برقعه مونږ کره پاتې شوې ده او مونږ هغې له نوې برقعه ورکړې ده او تۀ د هغې پاتې شوې برقعه واخله. خو د هغې لور دنګه وه او زۀ خو صرف د اتۀ کالو وم ـــ خېر، هغه برقعه مې پۀ سر کړله او پته راته نشته چې جالۍ مې ورله شا ته راوسته کۀ مخې ته، خو بس د کور نه بهر راووتم. هلته به یو دوکان کښې خاورين منګي، کټوري او نور لوښي خرڅېدل، د هغې پۀ خوا کښې تلم چې ناڅاپه د هغه لوښو د پاسه راوغورځېدم. پته نشته چې څومره لوښي مې مات کړل. هغه د دوکان مالک راغے او زما برقعه ئې لرې کړه او ما له ئې واپس پۀ غېږ کښې راکړه، وئیل ئې تا سره دې خداے نیکي وکړي، د دوکان ټول څیزونه دې مات کړل، او کم عقلې! ما ته پته ولګېده چې څوک ماشومه ده چې ما څنګه پېزار ته وکتل. وئیل ئې د مور برقعه دې اچولې ده او زما دوکان دې مات کړو.

لېکن د پېښور د ډېر لوے زړۀ خلق دي. زۀ د خپلو خبرو سره سره یوه بله خبره هم کوم. چې زۀ کله هم پۀ ټیلي وېژن ګورم چې پۀ پېښور کښې څۀ پېښه وشي نو ما ته ډېر افسوس وشي. زۀ وایم دا خلق به پېښور کله بخښي؟ د کوم پېښور چې خپل خلق خو پرښتې دي. مونږ پۀ خپل وړوکوالي کښې چرته دا نۀ دي کتلي چې چرته څوک جینۍ چا چېړلې وي، د چا غلا شوې وي ـــ مونږ ښځې به د شپې پۀ دولس او دوه بجې د ودونو نه واپس کورونو ته تلو، چرې هم مونږ چا نۀ یو ودرولې چې غاړه کښې دې څۀ اچولي دي؟ دا غریب خلق چا به چې پۀ ټوکرو کښې مېوې خرڅولې، پۀ زمکه به اودۀ کېدل، ما ته اوس هم دا یقین دے چې پۀ هندوستان او پاکستان کښې د ټولو نه ښۀ خلق پۀ پېښور کښې اوسېږي. ما ته دا پته نشته چې هغوي ولې دومره ښۀ دي؟ ما ته صرف دا معلوم دي چې د پېښور خلق ډېر ښۀ دي.

انټرویو اخستونکې ترې بیا تپوس کوي چې بیا تاسو چرته کوشش نۀ دے کړے پېښور ته د واپس تلو؟

راجیني کول وائي چې ما کوشش وکړو، بلکې زما د خاوند زما نه زیات د واپس تلو شوق ؤ. هغۀ به دلته پۀ لندن کښې د ټیلي وېژن پروګرام کولو او د هغۀ پۀ پاکستان کښې اورېدونکي ډېر وو، لېکن مشکل دا پېښ شو چې زما یو کزن پېښور ته تلے ؤ او پۀ ژړا واپس راغے او ما ته ئې ووئیل چې پۀ ګهنټه ګهر کښې ګس اړخ ته شا ته چې کوم زمونږ کورونه وو، هغه ټول کورونه ئې راغورځولي دي او د کپړو مارکیټونه ئې پۀ هغه ځاے جوړ کړي دي او زمونږ د چا کور هم نۀ دے پاتې شوے.

اوس هم درته زۀ څۀ ووایم؟ زۀ چې هره شپه اوده کېږم نو زۀ وایم چې زۀ پېښور کښې یم.

پته نشته ولې؟ خو کېدے شي ټولو بوډاګانو ته بیا خپل ماشوم والے یادېږي. ما ته اوس هم هر څۀ یادېږي. زمونږ اووۀ چهته استوګنه وه. پورته چهت کولاو ؤ چرته به چې اوړي کښې اودۀ کېدو. زۀ به پۀ اووم چهت ناسته وم او پښې به مې زمکې ته ځوړندې کړې وې او لاندې به مې خلقو ته کتل. هر یو ګاونډي به راته وئیل چې د خداے د پاره دغه ځاے نه لرې شه، لاندې به وغورځېږې!!! لېکن ماشومان کم عقل وي او خېر، زۀ خو اوس هم هغه شان یم، زۀ د څۀ څیز نه وېږېږم نۀ، شاید د پېښور خلق وي داسې، او د ټولو نه غټه خبره کومه چې زۀ د پېښور وروڼو او خوېندو ته کول غواړم، شاید هغوي ته د دې خبرې نه سکون ملاو شي، مونږ هندوان چې کله پېښور نه لاړو نو مونږ د هغې نه مخکښې او د هغې نه پس چرې هم د چا نه وانۀ ورېدل چې چرته چا هندوان وژلي دي ـــ شاید پېښور داسې ځاے ؤ. امید کوم چې نورو ځایونو کښې به هم داسې وو. کۀ هغوي اورېدلي هم وو چې هندوان پۀ هندوستان کښې مسلمانان وژني لېکن مونږ له چا لاس هم نۀ دي راوړي. سُور پوش به راتلل، د کوڅو مخې ته به ودرېدل او یو بل له به ئې لاسونه ورکړي وو. وئیل به ئې خورې! تۀ چې چرته ځې نو تلې شې، ستا وطن دے، د چا نه مۀ وېرېږه، چې کومې کوڅې ته ځې نو ځه، او چې څۀ دې پکار وي نو خپلو دې وروڼو ته وایه. باچاخان به خپله راتلو زمونږ کوڅو ته او مونږ له به ئې تسلي راکوله.

زما د پاره هغه ځاے جنت ؤ. زۀ امریکه کښې هم پینځۀ شپږ کاله پاتې شوې یم او د تېرو پنځوسو کالو نه لندن کښې اوسېږم  لېکن اوس هم زما پېښور زما جنت دے.

یوه تاریخي څېړنه

ملا عبدالسلام اشيزئ د سويلي پښتونخوا لوے مبارز، مجاهد، قامي شاعر او د باچا خان د تحريک مرستيال ؤ. د انګرېز استعمار نه تر پنجابي استبداد پورې هر وخت د هغهٔ د قلم څوکه تېرهٔ چلېدلې ده. د هغهٔ شعري ځواک، د اسلوب اوچت اٰهنګ، پهٔ لفظ و معني پوره وس لاس، حريت پسندي، بېباک، معاصر معروضي ادراک او د سياسي شعور پهٔ بنياد کهٔ مونږ هغه د بنګالي قامي شاعر نذر الاسلام سره پرتله کړو نو بده به نهٔ وي، خو لهٔ بده مرغه نن زمونږ پښتانهٔ د دې دومره لوے قامي شاعر د مبارزې ، ژوند او فکر نه نهٔ دي خبر، ځکه چې زمونږ نصاب کښې مونږ ته پردے تاريخ، پردۍ خبرې ښودلې کېږي.

قاضي عبد السلام اشيزئ دا حق لري چې ټول پښتانهٔ ئې وپېژني. ـــــــــ پښتون

هسې خو پۀ پښتونخوا او تاريخي افغانستان کښې ډېر لوے لوے شاعران او ليکوالان شته، لېکن قاضي ملا عبدالسلام اڅکزئ ځان ته يو جلا حېثيت لري. د موصوف ښېرازه شاعري هسې خو ډېر اړخونه لري خو ځنې اړخونه ئې دومره پۀ زړۀ پورې، خوندور او زړۀ راکښونکي دي چې اندازه لګول ئې هم ستونزمن کار دے.

د نوموړي شاعري يو نوے سياسي، مزاحمتي او انقلابي رنګ لري. ټوله شاعري ئې دومره خوږه، حساسه او لۀ فکره ډکه ده چې انسان پۀ لږ وخت کښې پۀ مقصد (Aim) پوهه کولے شي. د بابا ریښتینې او مقصدي شاعري ولې رامنځ ته شوه؟ محرک ئې څۀ ؤ؟ دۀ د خپلې پاکې او معياري شاعرۍ پۀ حقله څۀ وئيلي دي؟ زۀ نن دغه سکالو د لوستونکو سره شريکوم.

پښتنو چې کله د غازي امان الله خان پۀ قيادت کښې د خپلواکۍ او استقلال جګړه وګټله نو د خپلواکۍ څخه وروسته غازي امان الله خان پۀ عام اولس کښې ډېر محبوب شو. د اعليٰ حضرت پۀ مشرتوب کښې افغانستان د پرمختګ پۀ لوري ګړندي ګامونه اوچت کړل، پۀ ځانګړي ډول د هم دغه پرمختګ (Development) لپاره اعليٰ حضرت وغوښتل چې د اروپا او ځينو اسيائي هېوادنو دوره وکړي. امان الله خان علاقه درلوده چې د نورو ملکونو پۀ شان افغانستان هم پۀ خپلو پښو ولاړ هېواد شي. پوهاند حسن کاکړ وائي چې د اسلامي او جمهوري افغانستان د يو مستقل واکمن پۀ حېث د امان الله خان سفر ډېر ګټور ؤ (وګوړۍ ژوندۍ خاطرې کتاب مخ 24)، او بل د افغانستان پۀ معاصر تاريخ کښې امير امان الله خان لومړے باچا ؤ چې اصلاحات ئې پېل کړل، ولې د هغۀ اصلاحات د ځينو عواملو لۀ کبله د مخالفت او ناکامۍ سره مخامخ شول.

سيد شمس الدين مجروح وائي "پۀ لمړي سر کښې د امان الله خان د اصلاحاتو څۀ مخالفت نۀ ؤ، خصوصاً امان الله خان چې د استقلال اعلان وکړ، (دے) ډېر محبوب او مقبول شخصيت ؤ. اولس دۀ ته پۀ درنه سترګه کتل. امان الله خان چې افغانستان کښې نور ډېر اصلاحات هم راوستل لېکن بيا رو رو د دۀ ځينو ريفارمونو سره مخالفت پېدا شو (ژوندۍ خاطرې، مخ 20 وګورئ). وروسته حالات دومره پۀ بده واوښتل، پټ سازشونه دومره کړکيچن شول چې ځان ته پر پښتون افغان باچهي کول ناشونې خبره شوه. د امان الله خان ترقي يافته اصلاحاتو د شا ته پاتې افغاني ټولنې سره ټکر وخوړ ـــ بيا څۀ وشول؟ د امان الله خان سلطنت پايې ته ورسېدو او سقوط ئې وکړ او بل دا حقيقت هم لۀ هېچا څخه پټ نۀ دے چې هم پۀ افغانستان او نوره متمدنه نړۍ کښې خلق باور لري چې د اعليٰ حضرت پۀ راپرزېدلو کښې د پېرنګيانو لوے لاس ؤ او خلق ئې پارولي وو.

انګرېزانو لۀ لمړي سره د امان الله خان د عادتونو او خيالاتو سره بلد وو ځکه نو د ده پۀ باچا کېدلو خوشحاله نۀ شول. د دۀ پۀ ضد ئې رنګا رنګ پروپېګنډې پېل کړې. د بېلګي پۀ ډول چې امير د شريعت مخالفه دے يا دا چې دۀ خپل پلار حبيب الله خان وژلے دے يا (دے) پۀ تاسو کښې اروپائي خيالات رائجول غواړي او داسې نور نور (وګورئ د عبدالباري جهاني مقاله پۀ کتاب غازي امان الله خان د خپلواکۍ ستورے مخ 183-132).

د غازي امان الله خان پۀ حقله اروښاد قاضي ملا عبدالسلام بابا ليکي:

 

ستا قدرت د سلېمانه حاتم واخست

 

 

 

کابل هم نۀ شي نيوے نادر بې تا

 

 

 

وروڼو واچوئ پۀ څۀ کښې سړے وينې

 

 

 

د يوسف مظلوم کودک غاور بې تا

 

 

 

هغه تا نو پر يزيد خطبه وئيله

 

 

 

خېمه ګرو به شوه د غېڼو ژر بې تا

 

 

 

خر بچه سقه خورا پۀ زوره وائي

 

 

 

خېژي نۀ د دې حيوانه ښکر ‌بې تا

 

 

 

پر غازي امان الله عبدالسلامه!

 

 

 

کتاب نۀ دے کښلے بل شاعر بې تا

 

د شېر بهادر د ليکنې سره سم "چې کله دۀ خپله باچهي پرېښودله نو د چمن د لارې پۀ اورګاډي کښې لمړے بمبئ ته لاړو او بيا د هغه ځایه څخه اټلي ته ورسېد او د باچهۍ يا د واک واګې د بچه سقه (حبيب الله کلکاني) پۀ لاس ورغلې چې يو غل او داړه مار ؤ. بچه سقه افغانستان پۀ ځانګړي ډول پښتنو ته تاوانونه واړول. خلق ئې ووژل، خزانې چور شوې، د ښځو ناموس لېلام کړے شو، پر بشري حقوقو تېرے وشو؛ ځکه نو دغه وخت د قاضي ملا عبدالسلام د جوش او جذبې دور ؤ. ملا عبدالسلام اڅکزئ يو سوچه پښتون ، ديني عالم او د افغان ملت يو ستر خوا خوږے ؤ. هغۀ دا زغملې نۀ شوه چې د لوے افغانستان لوے مشر دې بې واکه در پۀ در شي او پۀ ځاے دې بچه سقه يا سقاو کښېني، ځکه لوے شاعر قاضي ملا عبدالسلام بابا هم پټه خولۀ پاتې نۀ شو، سمدستي ئې د "سوسن چمن" د لمړي ټوک تابيا وکړه. دۀ پۀ خپل کتاب کښې پرنګيان سخت وغندل لکه وائي:

 

و دنيا ته خلق ټوله مخامخ دي

 

 

 

نۀ لحاظ د خپل ايمان شته نۀ رښتيا

 

 

 

د نفاق پوم څومره خلقو ځنې واخست

 

 

 

د دې رنځ نۀ طبيبان شته نۀ دوا

 

 

 

پۀ روپۍ ئې وږي سپي پۀ ځان مئين کړل

 

 

 

نۀ پۀ زمکه دا شېطان شته نۀ بالا

 

(سوسن چمن دوهم مخ 10)

قاضي ملا عبدالسلام اڅکزئ د امان الله خان يو زبردست مداح او ريښتينے مئين ؤ. دۀ امان الله خان سره ځکه مينه درلوده چي امان الله خان د پېرنګيانو څخه ازادي ورته ګټلې وه او پۀ خپله قاضي صاحب پۀ خپلواکۍ باندې تر حده زيات مئين ؤ. (دے) کۀ يو طرفه د ازادۍ لپاره پۀ امان الله خان مئين ؤ نو بل طرف ته د هند د تحريک ازادي يو زورور ملګرے ؤ. پۀ دۀ باندې لوے پښتون فخرِ افغان باچا خان ډېر ګران ؤ.

د غازي امان الله خان د هېواد څخه د وتلو صدمې او د ملت تر منځ د انتشار غم او د انګرېزانو پۀ خپل مقصد کښې د بريالتوب خواشیني زمونږ د ويښ او با ضميره عالم څخه يو انقلابي شاعر جوړ کړے حالانکې د دغه سترې پېښې څخه مخکښې ئې د شعر او شاعرۍ هېڅ تجربه نۀ لرله. د شاعرۍ پېل کولو د پاره څۀ درد يا صدمه ضروري وي لکه رحمان بابا چې وائي: "دا دستور دے چې لۀ درده ځګېروي خېژي"

(د اروښاد دابوالخېر ځلاند ليکنه، مخ 73)

نو د غازي امان الله خان د ملک بدرۍ او معزولۍ غم زمونږ د دغه حساس مشر د شاعرۍ پېلامه جوړه شوه. پۀ قول د ابوالخېر ځلاند صاحب (دے) وائي زۀ دا فخر هم لۀ هغه وخته راهسې د انګرېز دښمن وم چې (دے) د برصغير و پاکه خاوره ته راشوه شوے ؤ او توره پۀ څنګ ورته ګرځېدم خو د امان الله خان تګ او د افغانستان در پۀ درۍ نوره هم زما بانه راجوړه کړه لکه چې وائي:                  خان غازي سوهان سو زما د تقرري

     څومره پرېکړې د زقوم درختو رېښې ما

هسې خو د دۀ کليه يا کلهم شاعري د غازي امان الله خان شاوخوا څرخي خو "سوسن چمن" نومي کتاب د الف څخه تر "ي" ددۀ پۀ صفت کښې ليکلے دے لکه چې وائي:

يادګار به د غازي امان الله شي

خدايه تۀ زما مرغلرې کړې رواج

مخکښې مې ووئيل چې د قاضي ملا عبدالسلام (1879-1984) د شاعرۍ محرک او وجه د امان الله خان ملک بدري ثابته شوه او دا واقعه د ديارلس سوه اووۀ څلوېښت 1347)هـ/1928ز(وه. پۀ قول د ابوالخېر ځلاند صاحب قاضي بابا د اووۀ څلوېښت کلونو ؤ چې د جنوبي پښتونخوا د پېرنګيانو پۀ ملاتړ بچه سقه يا سقاو اقتدار ترلاسه کړ. دا واقعه پۀ "سوسن چمن" کښې داسې بيانوي چې زۀ نۀ پخوا شاعر وم او نۀ مې د شعر وئيلو تجربه لرله. راځئ چې دغه قیصه د دۀ څخه پۀ خپله واورو:

پۀ زر درې سوه اووۀ څلوېښت سنه کښې

لاړم کوټې له زهير پۀ رجب زۀ

د کابل د انقلاب قیصه مجلس وه

نور نا خوبه کړم دا شور و شغب زۀ

سکښتې څۀ خښتې مې کېښودې د شعر

پخوا نۀ وم پۀ صنعت مُجرب زۀ

د لام نقش پۀ لومړي ماښام کښې وۀ زوو

د تصنيف دا درته وايم سبب زۀ

لۀ دې داسې معلومېږي چې د لومړي نظم چې "ل" رديف ؤ، د خداے تعاليٰ پۀ مياشت کښې ماښام مهال پۀ کوئټه کښې وليکل شو. بيا ليکي زما دغه کتاب پۀ يو کال کښې بشپړه شو. کۀ ئې مالک درلودۀ نو د دغه نهال ميوه قام يا ملت زرخوړله شوه، لکه چې وائي:

نصيحت مې د باچا پۀ قیصه واغوست

و رېښمين مخ دی د چوغې استر لا هم

په قوت کښې د ملت د کافرانو

کتاب وځنډېد زما هنر لا هم

چابک لوے شو دا نهال پۀ يوۀ کال کښې

پخاوۀ ئې کۀ خاوند وائي ثمر لا هم

هلته ډول وهي وراباڼو کۀ ورواوښت

د غازي امان الله نظر لا هم

(سوسن چمن 141-142)( دابوالخېر ځلاند ليکنه، د کوږک ستوري، مخونه 86 نه 88 پورې)

د لوستونکو څخه دې پټه نۀ وي، پۀ قول د صاحبزاده حميدالله د يوې مقالې چې ملا عبدالسلام بابا خپل لمړے شاهکار کتاب پۀ 1348 هـ/ 1929ز کښې ليکلے او پۀ لاهور کښې ئې چاپ کړے چې زیړ بادامي کاغذ ئې ؤ او سُور د ګتې جلد ئې ؤ. د "سوسن چمن" د لومړي چاپ پۀ حقله ملا صاحب ليکي:

ديارلس سوه کړو اتۀ څلوېښت حساب ما

مسميٰ "سوسن چمن" وکیښ کتاب ما

بغاوت پر شريعت وژړولم

د غازي لوے مجاهد واهۀ رباب ما

يعني د دې مطلب دا شو هغه کتاب چې دۀ پۀ ديارلس سوه اووۀ څلوېښت کښې پېل کړے ؤ، هغه پۀ اتۀ څلوېښت کښې مکمل شو او پۀ 1933ز کښې چې ئې د 1352هـ سره سمون خوري، چاپ کړے. (وګورئ د صاحبزاده حميدالله ليکنه، کتاب د کړک کښکي، مخونه 263-264)

د سوسن تر ضبطېدو او پېرنګي تر سوزولو وروسته ښاغلي ملا عبدالسلام دوهم کتاب "د طلب مذهب" پۀ نامه چاپ کړ. "سوسن چمن" جلد دوهم ئې بيا پۀ 1964ز کښې چاپ کړے. دا کتاب 328 مخونه لري. (وګورئ د صاحبزاده حميدالله ليکنه کتاب د کړک کښکي، مخ 266)

دغه ډول ئې بيا "طلبِ مذهب" لومړے ټوک او دوهم ټوک هم تيار کړل چې دغه دوهم ټوک ئې ارواښاد "شهيد خان" حاجي جېلاني خان ورچاپ کړے. دغسې د دۀ يو د زرو اشعارو مجموعه چې "زردانه دُر" نومېږي، محمود خان اڅکزئ چاپ کړے چې مثنوي ده او سريزه ئې وکيل رحيم مندوخېل صاحب ليکلې ده. دغه وروستے کتاب ئې بيا ګډ وډ مسائل راخلي. دا کتاب هغه وخت ليکل شوے دے چې ناوېشلے هندوستان د پېرنګي او د مسلم ليګ ګوند پۀ سازش سره ووېشل شو. پۀ دغه وېش سره مسلمان تقسيم شو، پښتون پکښې تباه شو. پۀ دغه کتاب کښې د مسلم ليګ او پېرنګيانو غندنه شوې ده، لکه چې وائي:

ډېره بې شماره نازولي   د اسمان تر ستورو ډېرې خو چې څۀ هره بېوره ده

پرنګيانو کړو نتيلي   بېورې شوې دي هر چېرې زام د پېله د ګوره ده

او يو ځاے مسلم ليګ ته وېنا کوي:

پېرنګي ونيو ازاد شو   کۀ وي دا مسلم ليګ وختي مسلم ليګ د اسې سړي دي راشه وروره مسلم ليګه

مسلم ليګ بېرته برباد کړو   لا به راشي ورځې سختي چې د غوښو مرغړي دي سترګې پاکې کړه لۀ رېګه

يو ځاے د غازي امان الله خان پۀ حقله ليکي:

چې اعليٰ حضرت غازي ولاړ   طالع نه ؤ د پښتون سم دښمني د انګرېزانو چې د هر ملت دښمن دے

پټ پۀ نکر انګرېزي ولاړ   چپه ګرزېدي ګردون سم مونږ له ښائي عزيزانو هغه دغه دروغژن دے

جناح صا حب ته وائي:

ټوله نه دي عالمان بد   څوک اوسط څوک به بهتر وي آخر لاړې ددې زوے شوې

جناح کړې دے ګمان بد   يو به ستورے بل به لمر وي په ګنده غوځي کښې لوے شوې

کانګريس او مسلم ليګ دواړه غندي لکه چې وايي:

که کانګريس کۀ مسلم ليګ دے

د پرنګ د دوړو ريګ دے

آخر کار دا ښاغلې دا شملې پېړۍ ستر انقلابي او مزاحمتي شاعر پۀ ۲۶ جنوري ۱۹۷۵ عيسوي کښې وفات شو پۀ ګور ئې نور شه. لکه چې بابا وايي:

زما نېکي هېڅ پښتانۀ ونۀ منله

څومره زور پۀ پښتونوالې رانه ګار شو

میډیا : فاټا اصلاحات او اسلام اباد رېلي – نهار خان تنګيوال

فاټا سیاسي اتحاد د خپلو درېو مطالبو نۀ منلو پۀ صورت کښې پۀ نهم اکتوبر اسلام اباد کښې د لاریون اعلان کړے ؤ او د پښتنو حقیقي مشري کوونکي ګوند عوامي نېشنل پارټۍ دغه لاریون کښې د شرکت لوظ کړے ؤ. حکومت غلے پاتې شو او فاټا اتحاد د اعلان پۀ رڼا کښې دې لاریون د پاره راووتلو.

د عوامي نېشنل پارټۍ مرکزي او صوبائي قیادت سره د سنېټ غړي هم د فاټا اولس او پارلېماني مشرانو سره اسلام اباد ته روان شول. اسلام اباد رېلي وشوه. د اسلام اباد پولس تشدد هم وکړو. د عوامي نېشنل پارټۍ ښځینه غړې هم د دې تشدد پۀ ضد کښې راغلې چې د اسلامي جمهوریه پاکستان دننه د سیاسي تاریخ یو بل تور باب دے.

فاټا اصلاحات کښې د فاټا اولس د پاره پېښور هائيکورټ ته رسائي غوښتلې شوې او ورکړې شوې هم ده خو اوس چې کله مرکز د ځینې قوتونو پۀ خولۀ، یاده دې وي چې دغه قوتونه خپله مخې ته نۀ راځي، پېښور هائیکورټ ته د رسایۍ پۀ ځاے د اسلام اباد هائیکورټ ټپې وائي، کله د یو نوي چیف د تقررۍ خبرې کوي او کله نورې نورې چاربېتې وائي ـــ

دې ټول تناظر کښې دا ضرور وه چې د پښتنو قیادت کوونکي خپل غږ پۀ زیات زورور انداز کښې د واکمنو او فېصله ساز قوتونو مخې ته ورسوي.

خو لکه څنګه چې کېږي، دې رېلي ته “ازادې” میډیا دومره هم اهمیت ورنۀ کړو، څومره چې ئې د عمران خان ناروغه “سپي صاحب” ته ورکړے ؤ، څومره چې ئې پۀ لسم اکتوبر مړي شوي سندرغاړي جګجیت سنګهـ تلین او د هندي اداکارې رېکها 63مې کلیزې ته ورکړے ؤ. دا خو “ښه” ده چې دې نه خبر نۀ وو چې پۀ دغه ورځ د بدر منیر تلین هم ؤ.

د اسلامي جمهوریه پاکستان میډیا د خپلې ازادۍ د ټولو دعوو باوجود کله هم پۀ ایشوز خبره نۀ کوي، شوشې راخلي او د خبرو کوونکو ژبې او د اورېدونکو غوږونه پرې شوړه کوي. تړکېدار خبرونه، ټنګېدلې تبصرې، سنسني خېز برېکنګ نیوز.

اولسونه دې خبر وي چې د ریاست دا مهمه ستن “میډیا” هم د ذهنونو تقسیمولو او اصل ایشوز نه اړولو کښې خپل کردار پۀ پوره دیانت سره ادا کوي.

د ادارو کارکردګي او د دوي تر منځه خپل روان بحران او پۀ یو بل الزامونه هم پۀ تماشې د پاسه تماشه ده. سپریم کورټ تور لګوي چې بله اداره مرسته نۀ کوي، نېب وائي بله اداره، پولس وائي بله اداره، رېنجرز خو وزیر داخله ته لاره نیسي ـــ یعني کۀ د یوې ادارې د لاسه د بلې ادارې د هېراسمنټ قیصې راټولې شي نو د “ترانا” هېشټېګ MeToo به ترې جوړ شي ـــ او د ادارو غوږونه دې کاڼۀ وي، هسې نۀ چې خپل نیمګړے حال پۀ یوه ساه پۀ وړاندې راوړلو #MeToo کلب کښې شامل شي. اوس دا خبره کولو باندې شونډې او ژبې سوزي چې د دې هېشټېګ پۀ شا د ولاړ هاروے وېنسټېن نامه به څوک واخلي.

فاټا اصلاحات د پاره اسلام اباد کښې شوې رېلي کښې د فاټا منتخبو د مرکزي اسمبلۍ غړو او سنېټرانو سره د فاټا اولس هم راغلي وو. د څومره جذبې او قامي درد دعويٰ چې د اېف سي اٰر او شوکېدلې جغرافیې نه د فاټا یو با احساسه او با شعوره انسان کوي، هم دغومره جذبې او درد سره عوامي نېشنل پارټۍ پۀ دې رېلي کښې ګډون کړے. د حاجي غلام احمد بلور، میا افتخار حسېن، بي بي ارم فاطمه، مادام بشريٰ ګوهر، شاهي سېد، مادام شازیه اورنګزېب، مادام جمیله ګیلاني، امیر حېدر خان هوتي، بي بي ستاره ایاز، نثار خان مومند، اېمل ولي خان، سنګین خان، محسن داوړ او شګفته ملک سره سرخپوش زلمي او پېغلې پۀ دې رېلي کښې پۀ وړومبي صف کښې ولاړ وو ـــ خو میډیا د پاره د عمران د سپي ناروغتیا، د جګجیت سنګهـ تلین او د رېکها درې شپېتمه کلیزه د دغه رېلي نه زیاته ضروري وه. څوک دا هم وئیلے شي چې میډیا د پاره پۀ مجموعي طور د فاټا اصلاحات څۀ توده ایشو نۀ ده ـــ کۀ داسې وه نو بیا پېښور کښې د فاټا ادغام پۀ ضد د مولانا فضل الرحمان یوتهـ کانفرنس کښې د فاټا پۀ ضد د هغۀ د پراپېګنډې هر لفظ ته ولې کېمرې سترګې له رپ نۀ ورکړے کېدو؟؟؟

د فاټا اولس دې پۀ دې خبر وي چې د دوي د مسئلو د حل کولو د پاره به هر څوک چغې ووهي، خو پۀ سُور نمر به ورسره د باچاخان او ولي خان د قافلې سرۀ لېوني ولاړ وي.

 

#ابابيل

چې کله د اېم اېم اے پۀ نوم د مذهبي جماعتونو اتحاد جوړ شو چې پکښې جمعيت علماء اسلام (ف)، جمعيت علماء اسلام (س) ]چې وسله وال طالبان خپل روحاني بچي بولي[ او جماعت اسلامي (چې دوسله وال طالبانو مړ شوے سپے هم شهيد ګرځوي)، سرفهرست دي ـــ دغه شان د “پېټرياټ” پۀ نوم د پاکستان پيپلز پارټۍ او مسلم ليګ (ق) چې د (ق) او پېټرياټ اکثريت اوس د عمران خان (او تهرډ امپائر) پۀ تحريک انصاف کښې دے ـــ پخوانے جيالا او د اوسني وخت  د “قامي وطن پارټۍ” مشر رېټائرډ مېجر افتاب احمد خان شېرپاو او ورسره د نورو عارضي سياسي ګوندونو لکه جمعيت علماء اسلام (ف)،ج معيت علماء اسلام (س) ،جماعت اسلامي، پاکستان پيپلزپارټۍ او مسلم ليګ (ق) پۀ مرسته د هغه وخت چېف اٰف ارمي سټاف جنرل پروېز مشرف امريکې ته د امداد پۀ بدل کښې د هغه وخت امريکائي صدر جارج بش پۀ وېنا ته هوائي اډې، د کراچۍ ګودۍ نه تر افغانستان پورې د ناټو سپلائۍ لپاره زمکنۍ لارې او د پاکستان د حدود دننه ترهګر هدف کولو د پاره د ډرون حملو اجازت ورکړو نو يوه خاموشي خوره وه او ذکر شوي ګوندونه سره د خپلو ايمانونو د بوټانو پۀ زور بړستنو ته ننوتلي وو.

د يو رپورټ تر مخه د 2004ز نه تر ستمبر 2017ز پورې د پاکستان دننه امرېکې د څلور سوو نه سېوا بريدونه کړي دي چې پکښې د دوه نيم زرو نه سېوا وسله وال پۀ نخښه کړے شوي دي. پۀ دې دوه نيم زرو کښې د وسله والو د بېلا بېلو ډلو مهم کمانډران هم شامل دي چې د ملګري ملتونو لۀ خوا ترهګر ګرځولے شوي وو. پۀ نړيوال کچ د ترهګرۍ پۀ يو شمېر پېښو کښې ککړ وو او پۀ سرونو ئې انعامونه لګېدلي وو.

د پروېز مشرف د صدارت ختمېدو سره د ذکر شوو ګوندونو د چارواکو ايمانونو بيا غورځنګ وواهۀ، څۀ د خپلو ګوندونو او څۀ د تحريک انصاف د چترۍ لاندې راټول شول او د ډرون حملو او ناټو سپلائۍ پر ضد ئې (خصوصاً پۀ خېبر پښتنونخوا) کښې مهم شروع کړو. ياده دې وي چې دا مهم دې خلقو 2013ز کښې پېل کړے ؤ چې تر دغه وخته د جنرل مشرف پۀ لاس شوې 2002ز کښې شوې معاهده سر ته رسېدلې وه او د دې ګوندونو بېلا بېلو جهنډو سره لاريونونه او احتجاجونه د سياسي سکورنګ نه پرته نور هيڅ نۀ وو.

هم دا اوس تېره مياشت د پېښور اٰرمي پبلک سکول او باچا خان پوهنتون چارسدې قاتل او د پاکستان تحريک طالبان ډلې جماعت الاحرار مشر عمر خالد خراساني چې پۀ عمر نرے او عبدالولي نوم ئې هم پېژندګلو لرله،د ډېورنډ پولې سره نزدې د ډرون د ابابيل ښکار شو. تر دې دمه د ډرون پۀ حملو کښې چې څومره مرګونه او ژوبلې ترهګرو ته اورېدلې دي، پۀ لوے نه لوے اپرېشن کښې نۀ دي شوې.

د اٰرمي پبلک سکول او باچا خان پوهنتون د شهيدانو روحونو او  د هغوي وارثانو باندې د ابابيل زېرے!!!