Author: Siddiq Nangyal

د نړۍ هر قام د ژوند پۀ لار کښې د نشېب و فراز سره مخ کېږي ۔ داسې يو قام هم نشته چې هغه پۀ پټو سترګو د ترقۍ اسمان ته رسېدلے وي ۔ کۀ مونږ د قامونو پۀ تاريخ نظر واچوو نو دا خبره څرګندېږي چې کۀ سختې ئې ګاللي دي نو پۀ ټولنيزه توګه هم کېوتو پرېوتو سر مخ شوي دي ۔ خو بيا چې کوم قام خپل ګرېوان ته سر ښکته کړے، پۀ خپل حالت ئې سوچ کړے او خپل ځان سره ئې مکالمه کړې ده نو هغوي نۀ صرف دا چې خپل کمے او د پستۍ علت معلوم کړے بلکې د هغې نه د وتلو ئې هم هڅې کړې دي ۔ او چې چا ځان نۀ دے ستړے کړے نو هغوي هم هغه شان در پۀ ديکې او خوارو زار دي ۔ داسې هم نۀ ده چې ګينې پۀ يو قام بۀ سختې ورځې نۀ راځي، نه، بلکې سخت وخت او متحانونه پۀ هر چا راغلي او راځي خو چې څوک پوهه، عقل او شعور لري نو هغوي نۀ صرف پۀ دغه امتحانونو کښې سربالا کېږي بلکې د راتلونکي لپاره ترې زدکړې هم کوي او بيا لپاره د دغه غلطيو نه ځان هم ساتي۔ تمهيد لږ اوږد شو خو څۀ وکړم خبره څۀ داسې ده چې بغېر لۀ دې نۀ کېده ۔ تاسو بۀ ټولو خبر يئ ځکه چې دغه پېښې ټول ملک ژړقولے ؤ، هر د ضمير خاون ئې ژړولے او زورولے ؤ، هر څوک ئې سوخت کړي وو او هر زړۀ ئې خوږ کړے ؤ۔ پېښه ډېره زوروره او د بيان نه بهر ده خو ليکل پرې ځکه ضروري دي چې کۀ مونږ هم داسې غلي پاتې شو او د داسې پېښو خلاف اواز اوچت نۀ کړو نو نه صرف دا چې داسې پېښې بۀ دوام ونيسي بلکې ضميرونه بۀ مو هم اودۀ او مړۀ پاتې شي۔ او بيا دا هم مهمه ده چې داسې پېښې اګر چې ډيرې دردناکې وي خو مثبت اړخ ئې دا وه چې مونږ ته د اصلاح موقع هم پۀ ګوتو راکړي ۔ لۀ دې مخکښې چې دا تمهيد نور هم اوږد شي او تاسو تنګ شئ، نو نيغ پۀ نېغ موضوع ته راځم ۔ د جون مياشت کښې يوه ويډيو پۀ ټولنيزو رسنيو مخې ته راغله چې پکښې يو ځوان چې ځان ته عامرے د تهکال وائي، چېرته پۀ يو بېټهک کښې د خپلو ملګرو سره ناست دے او ښکاري داسې چې پۀ خود کښې نۀ دے او څۀ نشه ئې کړې ده۔ پۀ دغه حالت کښې هغه د پېښور پوليس ته بدې ردې وائي او بدې بدې ښکنځلې ورته کوي ۔ دا ويډيو پۀ سوشل ميډيا خپرېږي او خلق پرې مختلفې تبصري کوي ځکه چې لۀ بده مرغه زمونږ د زياتره خلقو کار هم دغه دے چې داسې کارونو لۀ هوا ورکړي او خوندونه ترې واخلي۔ دا بۀ هم خپله بدمرغي وګڼم چې مونږ لۀ د چا د سپکاوي څۀ پۀ لاس راشي نو پۀ ځاے د دې چې خاموشي پرې اختيار وکړو او د بل انسان د حيا او عزت خيال وساتو، الټه مزې ترې اخلو او ملنډې ورپسې کوو۔ هم داسې دې ځوان سره هم وشو۔ د دې ځوان د ښکنځلو نۀ خو څۀ تک جوړېږي او نۀ جواز او د دې فعل چې څومره هم غندني وشي نو کمه بۀ وي ۔ او بيا د دې ويډيو وروستو يوه بله ويډيو مخې ته راځي چې هم دغه ځوان پکښې پۀ خپل عمل ستومانه ښکاري او مني چې دۀ څۀ کړي نو بد ئې کړي دي او د پوليس پۀ اړه وائي چې “سلوک” ئې ورسره ښۀ ؤ بلکې معلومېده چې څۀ ورته دغه وخت د زور مالکان وائي، دغه ځوان هم هغه وائي۔ دا ويډيو هم راغله او خلقو پرې د خپل وس او عادت مطابق خبري اترې وکړې او خلقو وئيل چې ګينې معامله ختمه شوه خو هغه د چا خبره چې د ظلم توره شپه څومره هم اوږده ولې نۀ وي خو د انصاف سحر خامخا څړيکه وهي۔ دا سائل صېب پۀ خلۀ ۔ ۔ ۔

قيصه زما د مستقبل سائله

چې شپه لري څنګ بۀ سحر نۀ لري

يوه درېمه ويډيو راغله او د خلقو نه ئې هر څۀ هېر کړل ۔ ما خو چې وکتله نو ارمان او آه مې وکړو چې کاش نۀ مې وه کتلې، کاش چې داسې نۀ وو شوے، کاش چې دا دروغ وے او کاش چې دا زما د نظر دوکه وے۔ خو دا رشتيا وو او دا دروغ نۀ وو۔ پوليسو عامر ے د تهکال پۀ زور نيولے ؤ، پۀ زور ئې بوتلے ؤ او ټوله شپه ئې پرې تشدد کړے ؤ۔ کۀ صرف تشدد وے نو هم بۀ ټيک وے او چا به دومره څۀ نۀ وئيل خو دوي خو د دي ځوان سره هغه کانې کړې وې چې سترګې د د سترګو نه او خلق د يو بل نه شرمېدل، زړونه پرهر شول او ژبې ګونګې شوې، احساس ژوبل او ضميرونه وراتۀ پراتۀ شو۔

زۀ د دې ځوان پۀ وهلو ډبولو خفه نۀ یم ځکه چې هسې مو هم ځوان د سختیو عادت دے خو زړۀ مې د دۀ پۀ بې عزتۍ خفه دے، کۀ صرف خفه وے نو هم به ښۀ وه خو زړۀ مې ناقراره دے او سوالونه کوي او زۀ ترې کله یو خو او کله بلخوا سترګې اړوم۔ زړۀ مې سوال کوي چې دا ولې؟ ما سره ځواب نشته ځکه چې د سوال کولو او اورېدو بلد نۀ یم۔ دا یونان خو نۀ دے چې سوال ته دې هرکلے وکړے شي۔ زۀ سقراط خو نۀ یم چې پۀ سوال اورېدو خوشاله شم۔ زۀ خو د مۀ کوه، سم شه او غلے شه پۀ چاپېرچل کښې لوے شوے یم۔ عامر غلطي کړې وه، منم، خو ایا سزا ئې داسې پکار وه؟ ایا، د دۀ دومره سپکاوے پکار ؤ؟ سوالونه ډېر زیات دي خو زړۀ کښې تاب چرته دے۔ ورسره د یو پلار په حېث د خپل اولاد لپاره هم پرېشانه یم۔ هسې نه سبا زما د بچي سره داسې وشي۔ زۀ به خپل بچے پوهه کووم چې داسې ګستاخي ؤ نۀ کړي، غټانو ته به بره هم نۀ ګوري۔ نوره هېڅ غوښتنه نۀ لرم ځکه چې متعلقه اېس اېچ او او نور درې پولیس اهلکار معطل کړے شوي دي او پۀ دې لړ کښې پلټنې روانې دي او امکان لري چې ذمه وارو ته سزا ګانې ملاؤ شي۔ دابه ښۀ خبره وي چې دوي ته سزاګانې ملاؤ شي خو بیا هم سوال په ځاے دے چې ایا زمونږ مثالي پولیس له داسې یو مثال جوړول پکار وو؟ کۀ او نو بیا د عدل دا لوئې ودانۍ او د انصاف دا نظام د څۀ لپاره دے؟ کۀ هم داسې پۀ یوه غلطۍ خلقو ته سزاګانې او د هغوي عزتونه تار تار کېدل شروع شي نو بیا د عدالتونو شتون څه معنا؟ دا خو وس د بري کار شو۔ دا خو د ځنګل قانون نه هم بدتر دے ځکه چې صرف بدني خوږ نه بلکې روحاني اذیت پکښې هم شامل دے۔ او بیا تر ټولو مهم دا چې پۀ عامر او زمونږ پولیس کښې فرق پکاردے، کۀ عامر ښکنځلې کوي نو ایا مونږ به هم کوو، که هغه سپک دے نو ایا مونږ به هم د هغه په شان ځان سپکوو؟ زۀ ئې دومره بې کوره کړے یم نو د دغه ځوان به څۀ حال وي۔ کۀ وایم چې انصاف پکار دے نو دا به هسې ځان خلاصے وي۔ بس ښۀ پۀ ډاګه وئيل پکار دي چې ښۀ جخت بې حسه یو۔

زۀ منم چې زمونږ پولیس ټول داسې نه دي، ډېر ښۀ او تکړه ځوانان او افسران پکښې شته۔ دوي کۀ د ترهګرۍ خلاف جنګ کښې قربانۍ ورکړي نو د امن و امان لپاره هم د دوي کردار د ستائيلو دے خو، خو ایا دا رښتیا نۀ دي چې اوس هم داسې سلوکونه کېږي؟ د انصاف پۀ ځاے به ګوته نۀ ږدو؟ حق ته به حق او تور ته به تور وایو۔ د دې منځومانه سوچ نه به راوتل وي،- خپلې کوتاهۍ به منل وي، پړۀ به پۀ غاړه اخستل وي ګينې نو خداے مۀ کړه هم داسې به کېږي۔

د عامر له خوا زمونږ پولیسو ته ښکنځلې او بد رد وئيل بېخي ناروا او زیاتے ؤ خو ایا زمونږ قانون، اخلاقیات،مذهب، کلتور، روایات او ټولنه د داسې کار اجازت ورکوي څنګه چې عامر سره شوے دے- کۀ سوال جائز وي او جواب ئې ٬نه، وي نو باید سپیناوے دې وکړے شي، د عامر دادرسي دې وکړې شي او پۀ راتلونکي کښې دې د داسې پېښو منخنیوي لپاره پاخۀ ګامونه واخستے شي۔ حکومت، مشرانو، سياسي مشرانو، مور پلار او د ټولنې هر وګړي لۀ پکار ده چې د ځوانانو پۀ ښۀ روزنه کښې برخه ولري ۔ پوليس لۀ هم پکار ده چې د مجرم نه، نه بلکې د جرم نه نفرت وکړي۔

پۀ عمومي توګه د ټول پښتون قام تاريخ د جنګونو، ازمېښتونو، کړاوونو، تکليفونو، سختيو او امتحانونو نه ډک دے۔ کۀ څۀ هم پښتانۀ د سويلي او منځنۍ اېشياء ترمېنځه پۀ يو مهم مقام پراتۀ دي او زمکه ئې دا زرګونو کلونو راهسې نۀ صرف د تګ راتګ بلکې د تجارت پۀ شان مهم مد لپاره استعماله شوې ده۔ د خپل فطرت او عادتونو له وجې هم دوي ته نۀ صرف پۀ دې سيمه کښې بلکې د نړۍ پۀ کچ يو ځانګړے او يوستوے مقام ترلاسه دے خو لۀ بده مرغه د دې هر څۀ باوجود بيا هم دوي نن هم پۀ دې يوشتمه پېړۍ کښې در پۀ ديکې دي ۔ کۀ يو خوا د تېرو درې څلورو لسيزو راهېسې ن جنګونو او ترهګرۍ لمبو اوسېزل نو بلخوا ئې اقتصاد هم هغه شان وده و نۀ مونده څنګه چې پکار وه او يا د دوي حق جوړېدو۔ خو د دې هر څۀ نه زيات تاوان او زور چې پښتون قام ته کومې خبرې ورسولو هغه د ترهګرۍ اور دے۔ د ترهګرۍ دې بدرنګه، بې مخه او سپېرۀ اور زمونږ د منځ نه، نۀ صرف د ګل پۀ شان بلکې د کار خلق او ځوانان يوړل ۔ پۀ دې د کار خلقو کښې يو د عوامي نېشنل ګوند وياړ، د پېښور ګل او نر پښتون شهيد هارون بلور هم دے۔

شهيد هارون خان بلور به تل زما او د ټول پښتون قام پۀ زړونوکښې ژوندے وي او ياد به ئې تل پاتې وي. زۀ هارون بلور د هغۀ وخت نه پېژنم کله چې هغه ايډورډز کالج کښې پۀ کال 1986ز کښې پۀ فرسټ ائير کښې داخل شو. د دې نه مخکښې ما چې د دې کالج نه F-A پاس کړو يعنې د 83 نه 85 پورې زۀ پۀ دې کالج کښې وم. پۀ 84 کښې چې کله زۀ پۀ سېکنډ ائير کښې وم نو دغه وخت د پښتون سټوډنټس فېډريشن تنظيم جوړ شوے ؤ . زۀ ئې جنرل سيکرټري کړم، شهيد شبير بلور ئې سينئير نائب صدر جوړ کړو او صدر ئې 4th Year نه صلاح الدين محسود جوړ کړو چې هغه دغه وخت موجود نۀ ؤ خو پير فياض علي شاه چې د پېښور کېمپس صدر ؤ۔ پير فياض علي شاه د دۀ نوم وړاندې کړو چې زۀ به ورسره خبره وکړم. دغه وخت صوبائي صدر ميا افتخارحسېن هم موجود ؤ.

بيا راځو 84 او 87 ته چې دا زما د 3rd Year او 4th year وخت ؤ او د شهيد هارون بلور د فرسټ ائير او سېکنډ ائير وخت ؤ. پۀ دې دواړو کلونو کښې زۀ د کالج يونټ بلا مقابله صدر جوړ شوے وم او شهيد هارون بلور مونږ سره بحېثيت د يو ممبر/ کارکن کار کولو، دغه وخت دۀ سره د دۀ د ترۀ زوے غضنفر بلور هم کلاس فېلو ؤ. دا د مارشل لاء دور ؤ او پۀ کالج کښې د اسلامي جمعيت طلبه تنظيم هم موجود ؤ. دې تنظيم به کوشش کولو چې حالات خراب کړي او مونږ ته به ئې وخت پۀ وخت ښکرې اړمولې. دغسې د مارشل لاء خلاف به مونږ نورو جمهوري تنظيمونو سره پۀ شريکه جلسې جلوسونه کول، د جمهوريت او انساني حقونو پۀ ځاے کولو لپاره بۀ مو هلې ځلې او کوښښونه کول او ورسره ورسره به مو خپل نور ګټور سياسي، تعليمي او تربيتي پروګرامونه هم کول ۔ پۀ دې ټولو حالاتو کښې ما ته شهيد هارون بلور يو منفرد ملګرے ثابت شوے دے. هارون شهيد به نۀ صرف پۀ هره سخته نرمه کښې تنظيم سره کلک ولاړ ؤ بلکې هر وخت بۀ ئې هرې مرستې ته هم ملا تړلې وه ۔

دغه وختونو کښې زمونږ تنظيم ډېر مضبوط ؤ او ډېر ملګري فعاله وو خو هارون بلور مونږ سره يو کم عمره، ډېر فعاله او ژوندے ملګرے ؤ. دے کۀ لۀ نورو داسې جدا ؤ نو منفرد هم ؤ، کۀ دا ووايو چې پۀ تعليمي، سياسي او انفرادي توګه ئې بيخي ځانله يو تشخص او شخصيت ؤ نو بې ځايه بۀ نۀ وي ۔ دا هر څۀ هسې نۀ وو ۔ هارون خان پۀ داسې کورنۍ کښې سترګې غړولې وې چې هغوي تحريک سره وابسته وو او د لوړ مقام او فعاله کورنۍ ؤ خو بيا هم هارون خان پۀ دې کورنۍ کښې د يو ځانګړي شخصيت مالک ؤ۔ د هغه ټولو ملګرو سره، مونږ سره، د کالج سټاف سره ښه روابط او د احترام او د مينې رشتې وې. د شهيد هارون بلور متعلق کۀ زۀ ډېر هم څۀ ووايم هغه به هم کم وي. د کالج پۀ وختونوکښې هغه مونږ سره پۀ هره يوه سخته او نرمه کښې ډېر پۀ مړانه او ثابت قدمه پاتې شوے دے. زمونږ نه پس ئې پۀ کالج کښې يو فعاله او مثبت رول ادا کړے دے او ملګري ئې يو موټے ساتلي دي.

زما نه به دا خبره تر مرګه پورې هېره نۀ شي کله چې مونږ پۀ هاسټل کښې پراتۀ وو او د خپل 4^th year امتحان تيارے مو کولو۔ زمونږ امتحان لېټ شوے ؤ او پۀ 18 فروري 1988ز کېدونکے ؤ. د جنورۍ يخه مياشت وه، مونږ به ناوخته اودۀ کېدو. سحر وختي د کمرې دروازه وډبېده او اواز راغے چې صدر صېب پاڅه بابا مړ شو. زۀ پۀ خوب کښې کلک ورغلے وم، اواز بيا راغے، زۀ نيم بېدار شوم او دا مې خيال راغے چې ډېره يخني ده څوکيدار بابا به د يخنۍ له کبله مړ شوے وي. خېر پۀ درېم ځل اواز کېدو سره زۀ پاڅېدم او د کمرې دروازه مې پرانسته ، بهر شهيد هارون بلور ولاړ ؤ. وائي صدرصېب باچاخان بابا وفات شو۔ بيا هغه درې څلور ورځې مونږ ټولو ملګرو د بابا سره تر جلال اباد پورې تېرې کړې خو د هارون خان دغه سحر وختي راتګ، د هغه دغه ور ډبول او د هغه دغه وېنا چې صدر صېب پاڅه بابا وفات شو به مې ټول عمر هېر نۀ شي، او د دې نه پس ژوند کښې چې به زما او د هارون بلور کله هم ملاقات وشو نو هغه به ما ته وې چې صدر صېب السلام عليکم.

د هارون خان شهادت مونږ د يو خوږ ورور او ملګري نه محروم کړو او پښتون قام ئې د يو ډېر ښۀ مبارز او پۀ قام مئين ليډر نه محروم کړو۔ د هارون خان شهيد دغه خلاء بل څوک نۀ شي ډکولې.

مرګ خو د شهيد دے پۀ شړنګار د سرو سرو تورو کښې

ورکې کړه سلګۍ د ځنکدن پۀ بسترو کښې

شهيد هارون بلور د ډېرو خوبو مالک ؤ. ډېر د کار هلک ؤ. تنظيم يعني پښتون سټوډنټس فېډرېشن سره ئې ډېره مينه وه او دغسې تنظيمي ملګرو سره به ئې هم ډېره مينه لرله. دا د 1987ز خبره ده کله چې زۀ پۀ څوارلسم کښې وم او د تنظيم صدر وم هارون خان پۀ دولسم کښې ؤ. دغه ورځو کښې پۀ مرغز صوابۍ کښې پارټۍ يو ثقافتي پروګرام منعقد کړے ؤ چې هغې له خان عبدالولي خان او بېګم نسيم ولي خان هم راغلي وو او دا پروګرام ماښام شروع شوے ؤ او د سحر پورې روان ؤ. ډېر خونده ور پروګرام ؤ، زۀ د هغې پروګرام نه ډېر متاثره شوم او ما ملګرو سره مشوره وکړه چې پۀ هغې کښې هارون خان هم شامل ؤ چې مونږ به د يوولسم او ديارلسم نوي راغلو ملګرو ته د هرکلي لپاره يوه غونډه کوو. خو چې دا غونډه مونږ د مرغز صوابۍ د پروګرام پۀ طرز وکړو او خپل مشر عبدالولي خان پۀ کښې را وبلو. پۀ دې هلو ځلو کښې هارون خان سره د خپلو ملګرو ډېرې ستړې وکړې او دا پروګرام مونږ ډېر پۀ کاميابۍ سره وکړو او يو تاريخي پروګرام ثابت شو. د ايډورډز کالج د طالب علمانو نه علاوه د نورو کالجونو ملګرو، د پېښور پوهنتون ملګرو، د پارټۍ مشرانو، خان عبدالولي خان، بېګم نسيم ولي خان، بشيربلور شهيد،حاجي غلام احمد بلوراو نورو ګڼو مشرانو پۀ کښې شرکت وکړو.

د خان عبدالولي خان د تقرير نه پس د چاے وقفه وه او بيا ثقافتي او د موسيقۍ پروګرام ؤ چې ماسخوتن پورې روان ؤ. داسې ډېر پروګرامونه به چې کېدل پۀ هغې کښې به د هارون خان شهيد هلې ځلې ښکاره او څرګنده وې. زۀ چې د ايډورډز کالج نه فارغ شوم او پېښور پوهنتون ته راغلم نو لا هارون خان پۀ ايډورډ کالج کښې ؤ. زما به ورسره رابطه کېده. خپلې هلې ځلې ئې جاري وې. بيا د کالج صدر شو او تنظيم ئې ډېر فعاله کړو. خپل وختونه ئې پي ايس اېف لۀ ورکړي وو. ډېر دکار سړے ؤ خو عمر ئې کم ؤ. الله دې ورله جنتونه ورکړي.

کۀ نن پۀ دې خاوره څۀ لږه ډېره د امن فضا قائمه ده نو پۀ دې کښې د هارون بلور شهيد پۀ شان د ګل ګل ځوانانو وينه شامله ده۔ سائل صېب ښکاري چې د داسې ځوانانو د قربانيو پۀ بنياد وئيلي چې ؂

قيصه زما د مستقبل سائله

چې شپه لري څنګ به سحر نۀ لري

د هارون بلور يادونه

غلام احمد بلور

زما ورارۀ هارون بلور شهيد يو داسې ځوان ؤ چې ډېر پۀ کم عمر کښې د سياست پۀ رموزو پوهه ؤ۔ هغه يو لوستے هلک ؤ او خداے ورله ډېره پوهه ورکړې وه۔ هارون بلور شهيد د لوے زړۀ مالک ؤ او د ګولۍ نه هم نۀ وېرېدۀ۔ هغۀ د خپل شخصيت پۀ زور پۀ پېښور ښار کښې پۀ ډېره کمه موده کښې د خلقو زړونو کښې ځاے جوړ کړے ؤ او پۀ ټول پېښور کښې ئې ډېر زيات عزت او مقام ؤ۔ د هغۀ مرګ صرف زمونږ لپاره نه بلکې د سياست لپاره هم يو ډېر لوے زيان دے۔ د هغۀ د مرګ سره زمونږ د کورنۍ ډيوه مړه شوې ده۔ د هغۀ مرګ د عوامي نېشنل ګوند لپاره هم يو ډېر لوے نقصان دے۔ زمونږ د چا سره هم بدي نشته خو بس ګناه مو دا ده چې د تېر پنځوست کلونو راهېسې د ستر بابا باچا خان د لارې ملګري يو او ټوله کورنۍ د بابا پۀ لار روان يو۔ مونږ د ولي خان بابا، اسفنديار ولي خان او اېمل ولي خان د قافلې ملګري يو او تر مرګه به يو۔ زمونږ بله هېڅ ګناه نشته، بس ګناه مو دا ده چې د بابا د سترې کورنۍ سره ولاړ يو۔ د هارون خان بلور شهيد کمے خو نۀ پوره کېږي خو بس خداے دې مونږ ته صبر او هغۀ ته هغه جهان کښې لوے مقام ورکړي ۔

ميا افتخار حسېن

کله چې زۀ د پي اېس اېف صوبائي صدر جوړ شوم نو هارون بلور شهيد پۀ اېډورډز کالج کښې طالبعلم ؤ۔ هارون خان شهيد ډېر جزباتي او د ولولو نه ډک ځوان ؤ۔ ما ته به شهيد بشير احمد بلور اکثر وئيل چې هارون خان پوهه کړۀ چې ډېر د جزباتو نه کار نۀ اخلي۔ ما به کله به هم چې موقع وه، هارون خان پوهه کولو او دغسې پۀ دغه جوړ ما او هارون خان يو بل ډېر د نزدې نه وپېژندل ۔ ډېر منونکے، ادبناک او مينه ناک انسان ؤ۔ د هارون خان شهيد دا هم يو ډېره لويه خوبي وه چې د وړوکوالي نه ئې نۀ صرف د سياست سره شوق ؤ بلکې پۀ علاقائي، قامي او نړيوال سياست به ئې هم نظر ساتلو او پۀ حالاتو باندې د ځان پوهه کولو لپاره به ئې سوالونه هم پورته کول ۔ بس زمونږ بدقسمتي دا ده چې ډېر بې وخته لاړو۔

اېمل ولي خان

ما او هارون بلور شهيد يو ځاے کار کړے دے۔ مونږ دواړه پۀ يوه کابينه کښې پاتې شوي يو او د وروڼو غوندې مو کار کړے دے۔ پۀ هارون خان شهيد کښې د خپل پلار شهيد بشير احمد بلور پۀ شان خصوصيات وو۔ د هغۀ شهادت او مونږ نه د تلو اثرات کله هم ختمېدے نۀ شي، ختمېدل څۀ چې لا کمېدے هم نۀ شي ځکه چې غم ئې لا تازه دے۔ هارون خان د هر کارکن پۀ زړۀ کښې ژوندے دے، زمونږ پۀ زړونو کښې ژوندے دے او همېش لپاره به ژوندے وي ځکه چې هغه شهيد دے او د هغه نوم به تل لپاره روښانه وه۔ څنګه چې د بشير احمد بلور شهيد او د پارټۍ او د تحريک د نورو شهيدانو نومونه روښانه دي هم دغه شان به د هارون بلور نوم هم روښانه وي ۔ او دا به کله هم تت نۀ شي اود بابا د سوچ او نظرئې پۀ رنګ به دوي تل تر تله ژوندي وي ۔

ثمر هارون بلور

د هارون بلور شهيد پېښه مونږ لپاره ډېره لويه سانحه ده۔ زمونږ کورنۍ سره ډېر لوے ظلم شوے دے ۔ تر اوسه مونږ ته دا ؤ نۀ وئيلے شو چې هارون خان چا شهيد کړو۔ زمونږ دشمن پټ دے او غوښتل ئې چې مونږ مات کړي خو مونږ به کله هم خپل دشمن پۀ خپل ځان خوا يخي ته پرېږ نۀ دو او هم دغه وجه ده چې زۀ د شهيد هارون بلور پۀ ځاے سياست ته راووتم ځکه چې مونږ پۀ سياست او جمهوريت يقين ساتو او جمهوريت تر ټولو غوره انتقام دے۔ نن زۀ د خپل شهيد خاوند پۀ سيټ او ټکټ دا دے پۀ اسمبلۍ کښې ناسته يم او د خپلې پارټۍ او خپل قام خدمت کوم۔

دانيال خان بلور

کال دوه زره ديارلس کښې چې څنګه حالات وو، لکه زمونږ پارټۍ الېکشن بائېللے ؤ او حالات ډېر زيات سخت وو۔ نو هم پۀ دغه سختو حالاتو کښې شهيد هارون بلور د بشير خان شهيد نه پس پۀ پېښور کښې د پارټۍ ژوندۍ ساتلو لپاره هلې ځلې کولې او مونږ د دې ګواه يو چې هغۀ به پۀ ځان شپه او ورځ يو کړي وو او لګيا به ؤ۔ هارون خان شهيد يو ځوان ليډر ؤ او د خلقو ورسره ډېره مينه وه۔ خو لۀ بده مرغه څۀ قوتونه داسې وو چې هغوي نۀ غوښتل چې عوامي نېشنل پارټي دې دوباره پۀ خپلو پښو ودرېږي او هم دغه شان زما بابا ئې شهيد کړو۔ کۀ نن زما والد صېب ژوندے ؤ نو حالات به ډېر بدل وو۔

زما ياد شي نن هم، کله چې زۀ ماشوم وم، د درہ ادم خېل اېف آر پېښور پۀ يو وړه خو ډېره ښائسته درہ کښې، چې د جناکوړ حسن خېل پۀ نوم يادېږي، زمونږ کور ؤ، کور څۀ ؤ خو بس يوہ کوټه وہ چې زمونږ يوہ نيمه بيزہ به هم کله کله ”اېمرجنسي” حالاتو لۀ وجې زمونږ سرہ هم پۀ دغه کوټه کښې پۀ يوہ ستنه پورې تړلې شوې وہ ۔ انګڼ (صحن) د کوټې نۀ ورکوټے کۀ نۀ ؤ نو ډېر غټ هم نۀ ؤ، د ګرمۍ موسم کښې به مو مور دلته کټونه اچولي وو او ما ته به داسې ښکارېدہ چې دغه غرونه به درنګ ساعت کښې زما پۀ سر پراتۀ وي او ما به لۀ وېرې چغې کړې خو دې سرہ سرہ به زما يو ډېر لوے ارمان هم ؤ چې زۀ به کله د دې غر سوکې ته خېژم چې اسمان ته ګوتې يوسم ځکه چې تر هغې زما خيال بلکې مکمل ايمان مې دغه ؤ چې دغه اسمان هم پۀ دغه غرونو پروت دے۔

زماياد شي چې پۀ اول ځل کله زۀ غرۀ ته ختم نو زما څۀ حال ؤ، ډېر پۀ شوق او ډېر پۀ تندۍ کښې زۀ د غر پۀ پراخه سينه لکه د يو ورکوټي مېږي پۀ بره روان وم، او کله چې زۀ د دې غر سوکې نه لس منټه فاصله کښې پاتې شوم نو لۀ ډېرې بې صبرۍ مې منډه کړه، څۀ د خپل حال لۀ ډېره اشتياقه او څۀ د لارې د خطر لۀ وجې مې برہ نۀ دي کتلي خو بس پۀ يوه منډه چې د غر اخري سوکې ته ورسېدم او د لاس سره سره مې سترگې پورته کړې نو حق حيران پاتې شوم، ما ته پۀ وړومبي ځل احساس وشو چې اسمان خو پۀ غرونو نۀ دے پروت، دا خو ډېر لرې او ډېر اوچت دے، زۀ نن هم نۀ پوهېږم چې پۀ دغه وخت زۀ حيران ډېر شوم او کۀ خفه.. ما خو وئيل چې بس دغه د غر سوکه دہ او بس بيا اسمان زما پۀ دسترس کښې دے.

هم دغه کار زمونږ د قبائلي اولس سرہ هم وشو، ځکه چې نن د فاټا انضمام او پس لۀ انضمامه زۀ د خپل قبائلي وروڼو حال ته ګورم نو ما ته خپل د ماشومتوب دغه واقعه را ياده شي ۔ دوي هم پۀ دغه غر څۀ پۀ ډېره منډه ور وختل او لکه زما ئې اخوا دېخوا يا ښکته برہ نۀ کتل خو يوه منډه وه، يو ارمان ؤ، يوه تلوسه وه او يو د مودو خواهش ؤ، دوي هم جوړ زړۀ کښې وئيل چې خو بس دغه 25 م ائيني ترميم دے، د دې منظوري ده او بس د خېرہ بيا د دوي حدونه د اسمان وسعتونه دي ۔ د يو نيم سياسي جماعت او د قبائلي اولس د ځينې برخو ملکان يا هغه خلق چې کوم د سټېټس کو پۀ حق کښې وو د هغوي د مخالفت نه علاوه د اولس يوه لويه برخه، چې سرخېلان ئې طالبعلمان وو، د فاټا انضمام پۀ حق کښې وو۔ يو شمېر تنظيمونه وړاندې راغلي وو او بس روزانه يا دوه ورځې پس به يوہ مظاهره، يو لاريون او يا يو پرېس کانفرنس کېدو او هغې کښې به دغه رقم غوښتنې کېدې چې اېف سي ار دې ختم کړے شي او مونږ ته دې هم د پاکستان د نورو وګړو پۀ شان د وکيل، دليل او اپيل سره سره برابر حقوق، مراعات او دغسې نور سهوليات راکړے شي . دلته يوہ ضمني خبرہ بله مې پۀ زړۀ شوہ چې هغه ورځو کښې د قبائيلي مظاهرينو او يا د بعضې بعضې حکومتي مشرانو له خوا به چې ما ځينې خبرې واورېدې نو کله خندا او کله به ژړا ځکه راغله چې د خېبر پښتونخوا بندوبستي سيمو کښې تر دې چې ما ډېره موده تېرہ کړې وه او ما ته ئې نزدې نزدې ټول حال معلوم ؤ خو دغه خبرې اورېدو سرہ به ما ته داسې محسوسېده چې لکه د قبائلي سيمو نه علاوہ پۀ ټول ملک کښې د پئيو او د شاتو نهرونه بهېږي او بس من و سلويٰ دہ چې د دې ټول اولس سحر او ماښام نصيب کېږي خو بس يو د فاټا خوار اولس دے چې ترې پاتې دے۔ ددې خلکو ارمانونه ځکه هم لوئي وو چې دوي د مودو مودو راهېسې د تور قانون لاندې ژوند تېر کړے ؤ، ډېر کړاوونه ئې ليدلي وو او ډېرې سختې ئې تېرې کړې وې۔ ګناه به يو سړي کوله او سزا به ټول ټبر ته ملاوېده۔

بهرحال چې څۀ هم وو پينځويشتم ترميم منظور کړے شو او دغه علاقې خېبر پښتونخوا کښې ورګډې کړې شوې خو پۀ يو داسې حال کښې او پۀ داسې طريقه چې بعضې بعضې خلقو سرہ دغه تشويش شو چې ‘دغه خلق’ اخر څۀ غواړي ځکه چې د حکومت اخري ورځ وه او هم پۀ دغه ورځ دغه ترميم منظور کړے شو ۔ د چا کۀ خوښه و اوکۀ د چا نه وہ ، کۀ څوک تيار وو او کۀ نه، کۀ څوک پوهه ؤ او کۀ نه، خو دغه ترميم لۀ ئې ووټ ورکړو، خېبر پښتونخوا اسمبلۍ نه بهر د يو سياسي جماعت کارکنان پۀ احتجاج وو، د پوليس سرہ نښتي وو او د اسمبلۍ دننه هم د دغه جماعت منتخب نمائندګانو دې ترميم لۀ ووټ ورکړو۔ نن چې د فاټا اولس حال ته ګورم نو يو ځل بيا حېران شم او پۀ دې سوچ کښې شم چې دوي هم لکه زما حېران ډېر دي او کۀ نه پرېشانه او پښېمانه، ځکه چې اوس د ډېرو اړخونو نه دغه اواز راځي چې د دې موجودہ سسټم نه خو هغه پخوانے نظام ډېر ښۀ ؤ، بعضې بعضې خو دا هم وائي چې بس مونږ لۀ دې هم هغه مقام بيا را کړے شي خو دغه ساده ګانو ته دا احساس نۀ کېږي چې پۀ کومه لارہ دغه 25 م ترميم منظور کړے شوے ؤ دوي سرہ هم د خپلې مرضۍ نظام لپارہ هم دغه يوہ لار دہ، هغه بېله خبرہ دہ کۀ چرې يو طالع ازما راغے او پۀ خپله مرضۍ او پۀ وچ ککړ زور ئې نور نور کارونه وکړل ۔

نن کۀ لۀ باجوړہ تر وزيرستانه او لۀ اېف ار پېښورہ تر اېف ار ډي ائي خانه حالاتو ته مونږ وګورو نو دا د بهترۍ پۀ ځاے ابترۍ مخې ته تلي او لا هم روان دي ۔ څۀ د ترهه ګرو مهرباني او څۀ بيا د هغوي خلاف فوځي عملياتو له کبله دغه ټول وطن هسې هم ګډ وډ شوے ؤ خو ولې پۀ پښتونخوا کښې انضمام نه پس هم دغلته د ودانۍ پۀ ځاے د ورانۍ کارونه روان دي. کله پۀ باجوړ کښې دهماکه او کله وزيرستان، خېبر، کرمه او يا پۀ اورکزو کښې، پۀ دغه سيمو کښې نن هم د حکومت پۀ ځاے يا خو د ‘نامعلوم افراد’ راج ښکاري او يا هم د هغه پخواني اېف سي ار ۔ ټارګټ کلنګ هم د باجوړ او وزيرستان پۀ شان سيمو کښې يو وارې بيا پۀ جوبن کښې دے او خلق پۀ رڼا ورځ پۀ نخښه کېږي او څوک تپوس کولو واله نشته۔ کۀ يو خوا دا حال دے نو بلخوا داسې ښکاري چې تور قانون اېف سي ار اوس هم شتون لري او لا ختم نۀ دے۔ نزدې ورځو کښې د اياز وزير نومې يو تن د کور سنګسارکېدو او سوزولو پۀ حواله د قام د مشرانو فېصله يو لوے مثال دے کوم چې يواځينے نظير بالکل هم نۀ دے بلکې د دې نه وړاندې هم دغه قسمه کارونه شوي وو او د دې پېښې نه پس هم دغسي کارونه وشول. پۀ کال 2017ز کښې ضلع خېبر کښې پۀ مبينه توګه ترهه ګرۍ کښې ککړ د يو تن کور وران کړے شوے ؤ، دې نه يو کال پس پۀ ضلع مومند کښې د يو اجرتي کور مسمار کړے شوے ؤ او د اياز وزير د معاملې نه يو څو ورځې پس پۀ ضلع جنوبي وزيرستان کښې د قتل پۀ تور د يو تن کور لوټې لوټې کړے شو خو د اياز وزير معامله ځانګړې پۀ دې وجې ده چې پښتون قام پرست جماعت عوامي نېشنل پارټي د خپل کارکن پۀ شا ودرېده او د اېف سي ار حامي دغه خلقو ټول ارمانونه ئې پۀ سيند لاھو کړل. پۀ دې حقله د اسفنديار ولي خان او اېمل ولي خان نه تر شاهي خان او سردار حسېن بابک نه تر ثمر هارون بلور بي بي پورې کردارونه د ستائيلو وړ دي۔ دا هم مهمه ده چې د اياز وزير کور د ړنګېدلو نه بچ کېدل وړه نه بلکې يوه لويه تاريخي پېښه ده او د دې ټول کرېډټ صرف او صرف عوامي نېشنل ګوند ته ځي۔ دا هم دلته وئيل مهم دي چې پۀ تېر يو سل او درې څلوېښت کالو کښې دا وړومبے ځل دے چې د جرګې د فېصلې نه باوجود د يو چا کور بچ شو۔ دا چا وکړل؟ دا عوامي نېشنل پارټۍ وکړل، دا اتلسم ائيني ترميم وکړل، دا انضمام وکړل۔ خو افسوس پۀ دغه يوه خبره چې يو څو ورځې پس کوم کار چې د اياز وزير سرہ ونۀ کړے شو هغه د يو بل تن مقدر وګرځولے شو. پۀ کار وہ او پۀ کار دہ چې د ضم ضلعو د هر تن پۀ سر لاس کېښودے شي او د اېف سي ار دغه خونړۍ لوبه پۀ مستقل توګه بندولو لپارہ پاخۀ ګامونه واخستے شي. د ضم اضلاع اولس لۀ هم پۀ کار دي چې خپل پردے، خپل خېر خواه او خپل دښمن وپېژني او د هغو خلقو سرہ پۀ لار روان شي، د هغوي ملاتړ وکړي کوم چې د پخوا نه د پښتون اولس او د پښتنو پۀ خاورہ د امن لپارہ هڅې کوي. دغه خلق څوک دي، چا نه هم پټ نۀ دي. بعضې خلق د اے اېن پي پۀ تېر حکومت کښې د دهماکو او د ترهه ګرۍ پېښو نه سرټکوي خو دا سوچ کله هم نۀ کوي چې د دې خلقو اخر ګناہ څۀ ده او څۀ ده چې نور چا ته دومرہ او کپتاني ټيم ته بالکل هم څۀ ونۀ وئيلے شو او صرف دغه خلق پۀ نخښه کړے شو، اخر ولې؟ زۀ وايم چې پۀ کومه وجه دغه خلق اے اېن پي ته ګوته نيسي هم دغه د دې جماعت يو ډېر لوے کمال او کردار دے ګينې کۀ دوي معاهده کړې وه نو څوک وو چې دوي ته ئې لاس اچولے وے؟ خبرې ډېرې دي خو پۀ آخر کښې دغه يوہ خبرہ کوم کومه چې ما ته پۀ شروع کښې پۀ کار وه خو ځکه مي ونۀ کړه چې دا زما د کلي او زما د ماشومتوب پۀ ځاے د پېښور او زما د هلکوانۍ قيصه ده، زۀ چې کله داسې لږ لږ پۀ ښۀ او بد پوهه شوم نو د خپل نوم يا شناخت ‘ازاد قبائل’ به ما ته څۀ ډېر عجيبه لګېدو ځکه چې ما ته به پۀ يوہ لويه پنجرہ کښې ځان او دغه خپل قام او اولس قېد ښکارہ کېدو او اوس راته داسې ښکاري چې لکه څوک چې مې د دې پنجرې يا د حوالات نه سم سنټرل جېل ته بوځي. اوس را ته خپل قام (پاکستانے) قېدي او خپل وطن يوه لويه قېد خانه ښکاري. خبرې ډېري دي خو اخرہ کښې به دا ووايم چې زمونږ دغه کور، خېبر پښتونخوا، هم يو وخت کښې لکه د سابقه فاټا علاقه غېر وه او د نن نه څه يو سل اتلس، کم و بېش، کاله وړاندې انګرېز فېصله وکړه چې د دې مېن سټريمنګ پۀ کار دے، نو پېرنګے ولګېدو او 30,35 کاله کښې ئې دغه ډهانچه ودروله کومه چې نن پۀ خېبر پښتونخوا کښې د مختلف سرکاري دفترونو او ادارو پۀ شکل کښې پۀ نظر راځي او چې کله دا ھر څۀ تيار شو نو بيا ئې پۀ 1937ز کښې د دې صوبې (صوبه سرحد) باضابطه اعلان وکړو. زمونږ يارانو څۀ وکړل او څۀ کوي، ستاسو د وړاندې دي.

پۀ يو وادۀ کښې مې د تيراه ذخه خېلو يو ملک ګېر کړو، ما ورته وې ملک صاحب دغه سرتاج عزيز وائي چې مونږ پۀ يوه يوه ايجنسۍ (هغه وخت انضمام لا پاتې وو) وګرځېدو او د قام مشرانو سره سره مو د ژوند هرې طبقې سره تعلق لرونکي وګړو نه تپوس کړے او د هغې پۀ رڼا کښې مو دغه سفارشات تيار کړي نو دوي تاسو نه هم تپوس کړے ؤ او که نۀ ھسې ګپ لګوي او دروغ وائي نو هغوي ووئيل چې نۀ. بيا مې ترې تپوس وکړو چې تاسو پۀ دې حقله څۀ وائي، وئيل پرېږده، ما وئيل نه کنه، چې ښۀ ډېر مې تنګ کړو نو ما ته وائي ” د دې خلقو ميثول داسې دو لکه وزہ (بکري) او دا دې سمي ووله داسې دي لکه ګډې نواهاں، وزہ پاس پۀ غرونو خېژي اوګډه مېدانۍ لۀ زور کوي نو دے مو او دے دغه خلقو سره نۀ شي.’ما ورته ووئيل ملک صاحب زمونږ کۀ شي او کۀ نۀ شي خو پرېږدئ ئې نۀ او ورګډوئ خو به يئ. خو حسب عادت ئې ځان غلے او دغه رنګ ئې زما نه ځان خلاص کړو.