منځنے ختیځ او نوے یورپ – امیر یوسفزے

د اکتوبر پۀ میاشت کال 2018 کښې د سعودي عرب ولي عهد محمد بن سلمان د سعودي عرب پۀ سر ښار ریاض کښې یوې غونډې ته پۀ خپله وینا کښې ووئیل چې منځنے ختیځ ( میډل ایسټ ) به پۀ راروان وخت کښې داسې وي لکه یورپ ، د دې نه مراد د محمد بن سلمان یواځې دا نه ؤ چې ګنې منځنے ختیځ (میډل ایسټ) به د یورپ غوندې مالي ، معاشي او اقتصادي طور خوشحاله وي بلکې منځنے ختیځ به هم هغسې پۀ یو یونین کښې بند وي لکه څه رنګه چې یورپي هیوادونه یو اتحاد لري ۔ پۀ دې وخت کښې د امریکې صدر ښاغلے ډونلډ ټرمپ ؤ ، د ډونلډ ټرمپ او د هغه د کابینې لومړی کوشش دا ؤ چې عرب هېوادونه د اسرائیل سره پۀ سفارتي معاهده کښې وتړي پۀ دې لړ کښې د سیپتمبر د میاشتې پۀ یوولسمه نېټه لومړے بحرین ، بیا د هغې نه وروستو متحده عرب امارات او مغرب ( مراکش) د اسرائیل سره د امریکې پۀ سفارتي کوششونو د یوې لوظنامې سره وتړلے شو کومې لوظنامې ته چې Abraham Accordsهم وئيلے شي ، د دغې درېو مهمو عرب هېوادونو لخوا د اسرائیل سره سفارتي اړیکې د منطقې پۀ جیوپالیټیکس کښې د  بدلون پۀ وجه جوړې شوې وې ، ځکه پۀ دې وخت کښې  د ایران لخوا د عراق څخه واخله د سوریا ، لبنان او فلسطین پورې وسلوالو ډلو ته شیعه ایران کمکونه او فوجي ټریننګونه ورکول ، د ایران لخوا نن هم دا عمل روان دے  خو ولې د سوریا د بشارلاسد د نظام د ختمیدلو او پۀ لبنان کښې د حزب الله د اعلی قیادت د اسرائیل لخوا د وژلو نه پس دغې اتحاد ته بلها نقصان رسیدلے ( کوم اتحاد ته چې محور المقاومه یا The axis of resistance) هم وئيلے کېږي ۔ یو خوا که اسرائیل دا اتحاد د خپل وجود لپاره خطره بلله نو بلخوا امریکې هم پۀ منځني ختیځ کښې د خپلو فوجي اډو پۀ خلاف اتحاد بللو ، بحرین چونکې شیعه اکثریتي عرب ملک دے او پۀ دغه اکثریتي شیعه خلقو سني بادشاهان حکمراني کوي نو هم دغه وجه ده چې د بحرین سني شهنشاهیت پۀ ملک کښې دننه مدام دا وېره لري چې د دوي اکثریتي شیعه مسلمانان به د ایران لخوا سپورټ شي او دغسې به د بحرین سني بادشاهت له مینځه یوسي ، د بحرین سني بادشاهت د شیعه انقلاب له ویرې د اسرایل سره سفارتي اړیکې قایمې کړې ځکه چې پۀ دغسې ماحول کښې د دواړو لپاره ضروري وه چې د ایران د دغه اتحاد مخه ونيسي۔ او د مراکش مفادات دا وو چې هغه مغربي صحارا امریکه پۀ رسمي توګه د مراکش برخه تسلیم کړي پۀ کومه باندې چې د بلها لسیزو نه الجزایر دعوه کوي

د ټرمپ لومړۍ دوره پوره شوه او جو بایډن د امریکې ولسمشر منتخب شو، د جوبایډن د راتللو سره پۀ Abraham accord هغسې کار ونه شو کوم کار چې د ټرمپ پۀ لومړی دور کښې شوی ؤ ، د دغې لومړے لامل د یوکراین جګړه وه ، د یوکراین جګړه پۀ یو داسې مرحله کښې وه چې د بایډن انتطامیې لپاره ضروري وه چې دوي ټوله توجو یوکراین ته ورکړي او روس د یوکراین پۀ لاس زخمي کړي۔ د یوکراین د جګړې پۀ اړه د ډونلډ ټرمپ د ګوند ( ریپبلیکن ) د اکثریتي غړو رایه دا وه چې د یوکراین او روس تر مینځ دې شخړه پۀ خبرو اترو حل شي ، ښاغلے ټرمپ هم پۀ دغه خلکو کښې شامل ؤ

د یوکراین د جګړې پۀ مهال یعنی د ستمبر پۀ میاشت کال 2023 کښې د هندوستان پۀ ډیلي ښار کښې د G20 هېوادونو لخوا غونډه راوبللی شوه او پۀ دغه غونډه کښې د هندوستان ، منځني ختیځ او یورپ لپاره مهمه لوظنامه د هغې تجارتي لارې وه کومه تجارتي لاره چې د هندوستان د ممبۍ ښار نه پۀ سمندر سعودي عرب ته او د سعودي عرب د سمندر نه پۀ زمکنۍ لاره د اردن او د اردن نه د اسرائیل خیفه بندرګاه ته رسېدله ۔ بیا د خیفه سمندر د یورپ لپاره دا اهمیت درلودلو چې خیفه د بحیره روم ( Mediterranean Sea) مهم ښار دے کوم چې پۀ دغه سمندر د یورپ لپاره د منځني ختیځ او بیا د هندوستان ته د ټولو نه لنډه تجارتي لاره ثابتېدلے شوه، پۀ هندوستان کې د G20 پۀ دغه غونډه کښې امریکې د سعودي عرب سره یو ځل بیا د Abraham accord پۀ اړه وغږیدله ، د سعودي عرب دولت  تیار شوے ؤ چې د امریکې سره پۀ دغه لړ کښې نور مهم ملاقاتونه وکړي او د اسرائیل سره سفارتي اړیکې قایمې کړي۔

پۀ هندوستان کښې د G20 د اجلاس د اختمیدلو نه پس د اقوام متحده د جنرال اسمبلۍ اجلاس پېل شو ، پۀ دغه اجلاس کښې داسې حالات او واقعات مینځ ته راغلل د کومو نه پس چې د منځني ختیځ سیاسي نقشه یو وار بیا بدله کړې شوه ، هم پۀ دغه اجلاس کښې د اسرایلو د وزیر اعظم بنیامین نتنیاهو لخوا پۀ اسټیج یوه نقشه وښودله شوه چې پۀ دغه نقشه کښې د ایران، عراق، سوریا، او لبنان رنګونه تور او د بحرین، قطر، عمان ، متحده عرب امارات ، سعودي عرب او اردن رنګونه شنه وو، د اسرایلو وزیر اعظم د هندوستان پۀ نقشه قلم کېښودلو او د سعودي پۀ نقشه ئې د اسرایل پورې کرښه راښکله او نړۍ ته یې د دې ثابتولو کوشش کولو چې د شین رنګ هېوادونه زمونږ دوست هېوادونه دي او د تور رنګ هېوادونه ئې خپل دښمنان وبلل ۔ هم پۀ دې موقع بنیامین نتنیاهو د هغې تجارتي لارې ذکر هم وکړو د کومې پرېکړه چې د G20 پۀ اجلاس کښې شوې وه ۔ خو ولې پۀ هندوستان کښې د G20 او پۀ امریکه کښې د اقوام متحده د جنرال اسمبلۍ د اجلاس نه سمدستي پس پۀ اوم اکتوبر کال 2023 د فلسطین د محاصره شوې علاقې نه د حماس جنګیالي ووتل او پۀ اسرایل ئې برید وکړو ، دغه برید یواځې د 12 سوو اسرایلیانو او د شپیته زرو فلسطینیانو د مرګونو سبب ونه ګرځیدلو بلکې د منځني ختیځ سیاسي نقشه ئې هم بدله کړه ، خیفه ښار پۀ تاریخي توګه د فلسطینیانو ښار ؤ خو ولې د اسرایل پۀ وجود کښې د راتللو نه پس فلسطینیان د خیفه ښار څخه وشړلي شو هم دغه وجه ده چې فلسطینیان تر اوسه دغه ښار خپل نیکنے ټاټوبے بولي ، پۀ داسې حال کښې د فلسطین وسلوالې ډلې حماس ته څنګه منظوره وه چې د دوي تاریخي ښار دې د یورپ ، او اسیا سره د اسرائیلو لپاره مالي طور فایده مند ثابت شي ۔د حماس د حملې نه پس د دغې تجارتي لارې ذکر خو نه اوس G20 هېوادونه کوي او نه یورپ او نه د سعودي او اسرایل تر مینځ د سفارتي اړیکو قایمولو لپاره بیا هڅې شوې، د حماس لخوا پۀ اسرائیل برید که هرڅومره د فلسطینیانو لپاره د بربادۍ سبب ګرځېدلے خو ولې بلخوا د حماس لپاره ستراتیژک فتح هم وه ځکه چې هغوي ته معلومه وه که چرې هم سعودي عرب د اسرائیلو سره اړیکې قایمې کړې نو د دوي د ازادۍ خوب به چرې هم ریښتونی ثابت نه شي بل د دغې حملې نه پس پۀ لومړي وار د فلسطین د ازادۍ معامله پۀ نړیوالو فورمونه هم راپورته شوه  ۔ هرڅو که حماس ته ستراتیژک ګټې مېلاو شوې خو ولې دوي ته ستراتیژک زیان هم هغه مهال ورسېدلو کله چې پۀ سوریا کښې د بشارلاسد رژیم وغورځیدلو او د سوریا مختلفو جنګیالو ډلو دمشق ښار پۀ قبضه کښې واخستلو پۀ دغې یادو ډلو کښې تر ټولو طاقتوره ډله د القاعده پخوانۍ څانګه هیة تحریر الشام (جبهة النصره) بللی کېږي چې د دې مشري د سوریا موجوده De facto صدر احمد الشرع ( ابو محمد الجولاني ) کوي ۔پۀ عراق د امریکې د قبضې پۀ وخت ابو محمد الجولاني د القاعده مهم کومندان وو پۀ د باندې د عراق حکومت دا تور لګوي چې د شیعه ګانو پۀ مرموز ډول وژنه کښې ککړ دے، کله چې د کال 2010 نه پس پۀ عرب دنیا کښې د عرب د سپرلي پۀ نوم کورنۍ جګړې پېل شوې نو احمد الشرع عرف ابو محمد الجولاني د ابوبکر البغدادي لخوا سوریا ته ولېږلے شو ، چې هغلته د بشارالاسد رژیم نسکور کړي خو ولې کله چې پۀ کال 2013 کښې ابو بکر البغدادي د خلافت اعلان وکړو نو د دواړو تر مینځ فاصلې پېدا شوې او الجولاني خپلې ډلې ته د جبهة النصره نامه ورکړه کله چې د دوي پۀ دغه ډله د مغربي هیوادونو لخوا بندیزونه ولګېدل نو دوي د خپلې ډلې نامه پۀ هیة تحریرالشام بدله کړه، هم پۀ دې وخت کښې د منځني ختیځ درې مهم هېوادونه عراق ، لبنان او سوریا  د سني او شیعه او علوي شیعه تر مینځ پۀ کورنۍ جګړه بدل شو نو مغربي هیوادونو د شیعه اتحاد ( محور المقاومة ) پۀ ضد سني اخوان المسلمین او القاعده ته برپور امدادونه ورکړل او د دغې اقرار د ښاغلی جو بایډن پخوانے مشیر جیک سلوان کوم چې د اوبامه پۀ حکومت کښې هم اعلی چارواکے ؤ پخپله هیلري کلنټن ته پۀ یو ایمیل کښې کوي چې د سوریا القاعده زمونږ پۀ طرف ده ۔هم هغه ډله وه کومې چې پۀ کال 2024 کښې د سوریا حکومت راوپرزولو ، کله چې احمد الشرع د سوریا خود ساخته صدر جوړ شو نو لومړی مغربي هېوادونو بیا د هغوي اتحادي عرب هېوادونو د هغه پۀ حق کښې پۀ میډیا کمپائن وچلولو چې ګنې هغه یو جدیدیت پسند مشر دے او پۀ ماضۍ کښې که هغه هرڅومره سختدریځه پاتې شوے نو هغه اوس د هغه د ماضۍ برخه ده ۔ پۀ سوریا کښې د بشارلاسد د حکومت د غورځېدلو لوے تاوان د حماس او حزب الله ورسره ایران موندلے ځکه چې د ایران لپاره پۀ منطقه کښې د فوجي ګټې میدان سوریا او لبنان وو او کله چې سوریا د دوي د اتحاديانو ډلو د لاسه ووتلو نو د ایران اثر رسوخ هم پۀ دې منطقه د کافي حد پورې ختم کړے شو ۔پۀ لبنان کښې د حزب الله پوره قیادت او پۀ سوریا کښې د بشارالاسد دولت له مېنځه وړل د هغې اتحاد ستراتیژک ګټه وه د کوم اتحاد ذکر چې د اسرائیل وزیر اعظم بنیامین نتنیاهو پۀ کال 2023 کښې د اقوام متحده جنرل اسمبلئ ته پۀ خپله وېنا کښې کړے ؤ ۔نه خو سعودي عرب ، متحده عرب امارت بشمول بحرین ، اسرائل او امریکې پۀ عراق ، سوریا او لبنان کښې د ایران اثر رسوخ غواړي او نه پۀ فلسطین کښې ۔د فلسطین حماس ډله که هرڅومره نظریاتي طور د اخوان المسلمین سره تړاو لري خو ولې دوي د شیعه ایران سره ښې اړیکې لري او د هغې وجه داده چې ایران پۀ منځني ختیځ کښې یواځینې هېواد دے چې د سني عرب ملکونو ، او اسرائیل پۀ مخالف سمت ولاړ دے  او هم دغې مخالفت سني حماس او شیعه ایران یو بل ته رانژدې کړي ۔ د جو بایډن د حکومت د ختمېدو نه پس چې کله ډونلډ ټرمپ پۀ دوهم وار د خپل صدارت خلف واخستلو نو د هغه لومړے ژمنه د یوکراین جګړې ته د پائ ټکي کېښودل او د فلسطین د غزا مسله ختمول وو ۔ پۀ دغه لړ کښې هغه خپل مشیر سټیو ویدکاف روس ، اسرائل او نورو عرب ملکونو ته ولېږلو چې پۀ امنیت راوستلو کښې د دوي سره پۀ شریکه کار وکړي، د سټیو وید کوف لپاره که هرڅومره د یوکراین او روس معامله پیچیده ښکارېدله خو ولې د عربو او اسرایلو تر مینځ د مشترکه مفاداتو لپاره هغه هغسې د مشکلاتو سره مخ نه وو او د هغې وجه دا ده چې سني عرب هېوادونو د دوي سره د لومړے نه ښه تعلقات لري او دواړه فریقین د یو بل سره د سلګونو اربونو تجارت هم کوي۔

د سټیو ویدکوف نه پس د امریکې ولسمشر پۀ دغه لړ کښې د خپل حکومت پۀ دوهم دور کښې پۀ لومړي وار د عرب هېوادونو دوره وکړه او پۀ دغه دوره کښې د عرب هېوادونو یعني د سعودي عرب ، قطر ، او متحده عرب امارات سره خپل کاروبار د یو ټریلین څخه د دوه ټریلین ډالرو پورې ورسولو ، د ډونلډ ټرمپ د سعودي عرب د دورې پۀ موقع د سعودي عرب ولي عهد محمد بن سلمان د سوریا خودساخته ولسمشر ښاغلی احمد الشرع هم رابللی وو او هم د ولي عهد محمدبن سلمان پۀ مدد سره د ښاغلي ډونلډ ټرمپ او احمد الشرع تر مینځ مهم ملاقات وشو ، دا هغه احمد الشرغ ابو محمد الجولاني وو د کوم پۀ سر چې د کال 2024 د اخره پورې امریکې لس ملیونه ډالره انعام ایخودے و ، نن هغه احمد الشرع ولې د ټرمپ سره ملاقاتونه کوي؟

د دغې لومړے لامل دا دے چې پۀ منځني ختیځ کښې بیا پۀ خاصه توګه د اسرایل پۀ ګاونډ کښې احمد الشرع عرف ابو محمد الجولاني د ایران د مهم اتحادي بشارلاسد پۀ خلاف وو او  د دغې اتحاد ( محور المقاومه ) دښمنان یواځې سني عرب نه وو بلکې اسرایل او امریکه هم وو۔هم دغه تاریخي دوښمني وه چې سني سختدریزه ، اسرائیل ، امریکه بشمول ، قطر ، ترکي ، سعودي عرب ، متحده عرب امارت او بحرین یې پۀ یو ټغر د ایراني اتحاد پۀ خلاف راغونډ کړل ۔ د سعودي عرب ، قطر ، او متحده عرب امارات سره امریکې د ټریلن ډالرو معاهدې وکړې او د سوریا پۀ احمد الشرع یې زور راوستلو چې اسرائیل تسلیم کړئ او د هغوي سره ښې سفارتي اړیکې قایمې کړئ او ددغې پۀ بدل به مونږ د سوریا نه اقتصادي بندیزونه پورته کړو ۔ او ددغې سره سره به دوست عرب ملکونه او امریکه جنګ ځپلې سوریا یو ځل بیا اباده کړو ۔ یو خوا که پۀ تېرو دوه لسیزو کښې د منځني ختیځ ملکونو بیا پۀ خاصه توګه سعودي عرب ، قطر ، متحده عرب امارات او بحرین پرمختګ کړے نو ولې بلخوا هم ددغې سیمې پۀ مغرب کښې عراق ، سوریا ، لبنان ، فلسطین او پۀ مشرق کښې یمن د اوږدو جګړو له امله تباه کړے شوي دي ، د دغې ابادیو ازاله خو نه اوس سوریا پۀ خپل سر کولے شي نه عراق او نه فلسطین نه لبنان بلکې د امریکې عرب اتحادي هېوادونه به یې کوی خو ولې شرط به دا وي چې دغه عرب هېوادونه د ابادکارۍ پۀ بدله پۀ دغه هېوادونو کښې داسې اثر رسوخ ولري چې بیرته د ایران لپاره پۀ مستقبل کښې د استراتیژک جنګونو مرکزونه جوړ نه شي ۔ او امریکه ، اسرائیل هم پۀ دې راضي دي چې د عراق نه واخله تر لبنان پورې منطقه دې د دوي د دوست عرب ملکونو د اتحاد د اثر لاندې پاتې شي ، ځکه چې د دغې اتحاد نه اسرایل او امریکې دواړو ته فایده ده ، خو ولې اوس سوال دا دے چې د فلسطینیانو به څه کیږي؟؟۔

ښاغلی ډونلډ ټرمپ د فلسطین غزا سیمه لګژري پوائینټ بولي ، او د متحده عرب اماراتو د ګیس کمپنۍ د غزا پۀ سمندر ژور نظرونه لري او د اسرایل مهم هدف دا دے چې د غزا څخه فلسطینیان وشړي ، ځکه دوي دا دعوه کوي چې تر کومې پورې د فلسطین ولس د غزا سیمه نه وي خالي کړې نو تر هغې پورې به حماس د اسرائیل لپاره خطره وي ، دغسې د متحده عرب اماراتو د ګیسونو کمپنۍ د غزا د سمندر د ګیس ذخایرو ته هم تر هغې وخت پورې نه شي رسیدلی تر کومې پورې چې پۀ دغه سیمه فلسطینیان ژوند کوي او یا حماس ډله موجود وي ۔ د محمد بن سلمان هغه ژمنه کومه چې هغه پۀ کال 2018 کښې پۀ ریاض ښار کښې پۀ یوه غونډه کښې کړې وه چې منځنی ختیځ شرق الاوسط یا میډل ایسټ به پۀ راتلونکي کښې یورپ وي ، د دغې ژمنې پۀ تناظر کښې که مونږ وګورو نو د دغې پوره کېدل پۀ منځني ختیځ کښې د ایران او د ایران د اتحاد ( محور المقاومة ) پۀ موجودګۍ کښې ممکن نه وو ، نن دغه اتحاد د کافي حده پورې له مینځه تلے ، اوس د دې نه بله ښه موقع دوي له پۀ لاس کله راتلے شي چې د امریکې پۀ مرسته د سیاسي اثر رسوخ پۀ بدل سعودي عرب ، متحده عرب امارات او قطر د متځني ختیځ د جګړو نه متاثره هېوادونه بیا جوړ کړي او دنیا ته وښائي چې هم دا سیمه د تجارتي او سیاسي فیصلو مرکز دے۔۔ خو ولې تر کومې چې دوي د فلسطین د ازادۍ لپاره د حل لارې نه وي لټولې نو پۀ متځني ختیځ کښې امن ناممکنه دے۔