د ازادۍ پۀ جنګ کښې ډېرو عظيمو او پياوړو پښتنو ډېرې لويې قربانۍ ورکړې دي او د بېلا بېلو سختيو او تکليفونو ښکار شوي دي. د پېرنګيانو لۀ خوا ورته داسې سختې سختې سزاګانې ورکړې شوې دي چې پۀ يادولو ئې د انسان عقل حېران شي. دې عظيمو، غېرتمندو او سر لوړو پښتنو نۀ يوازې دا سختۍ برداشت کړي بلکې د دې سره سره ئې د ازادۍ جنګ هم تل تر تله روان او تاند وساتلو. او د خان عبدالغفار خان باچا خان لاره ئې خپله لاره او د باچا خان کاروان ئې خپل کاروان او خپل ګوند وګڼلو. او تل عمري ئې خپل ژوند د بې وسه، غريب او

پۀ 1961 کښې چې د باچا خان د مشرۍ لاندې پښتنو د پاکستان د قبلئيزې سيمې د څلورو صوبو نه د یو یونټ جوړولو خلاف اواز پورته کړو او د دې پۀ ائيني حېثیت ئې اعتراض وکړو او پۀ نتیجه کښې ئې فخر افغان خان عبد الغفار خان سره د خپلو ملګرو ګرفتار کړے شو او درنې جرمانې پرې هم وخېژولې شوې . د دې ګرفتارۍ پۀ نتيجه کښې بې شمېره خدائي خدمتګارو خپل ځانونه ګرفتارۍ له ورکړل، د سزا کېدو نه پس دغه ټول سیاسي قېديان پۀ ملک دننه لرې لرې بندي خانو ته واستولے شو او هم دغسې د خدائي خدمتګارو يوه ډله چې سپین ږيري مشران پۀ

متل د عربۍ ژبې تورے دے چې مثل، مثال يادېږي. امثال ئې جمع ده. پۀ انګرېزۍ کښې ورته (Proverb) وائي. متلونه پۀ هغه ژبه کښې زيات وي چې کومه د ارتقاء د ډېرو منزلونو نه راتېره شوې وي او پۀ لوړو پوړو ختلې وي. دا پۀ لنډو ټکو کښې د ژبه ويونکو د اوږدي تجربې او ژوري څارنې عکاسي کوي. پۀ متل کښې يوه اوږده پېښه، قيصه يا خبره پۀ داسي هنر راغونډه کړے شوي وي، چې د چا د پوهولو له پاره يو بشپړ جهان لري. ځکه خو پوهه، جرګه مار او خولۀ ور پښتانۀ پۀ خپلو خبرو کښې د متلونو خواږۀ خامخا ګډوي. پښتو ژبه د لرغوني تاريخي

نن زما موضوع دا نۀ ده چې د ملک پۀ نظام عدل کښې عوامو ته څۀ مسئلې پېښي دي او څنګه به حل شي، پۀ دې شايد چې پۀ بله کومه موقع د کالم پۀ صورت کښې بحث وکړم، فې الحال دا کتل دي چې د سپريم کورټ د ججانو چناو پۀ کومه طريقه کېږي او بيا دا ججان څنګه د چا د لاس مړزان جوړېږي او پۀ ملک کښې څۀ قسمه بګاړ پېدا کېږي، د کومې د وجې نه بيا نۀ صرف د عوامو پۀ نظر کښې د عدالت پۀ وقار کښې کمے راځي، بلکې سېټنګ ججان د خپل کوليګ پۀ رويو پۀ خلاص مټ د عدم اطمينان اظهار

هر کال د اګست میاشت مونږ ته د سپين تنګي ناوړې پېښه هم رايادوي. دا يادول پۀ دوه قسمه وي يو هغه چې مونږ ئې صرف د تاريخ د ستنې او تاريخ کښې د يوې ورځې پۀ رنګ يادوو او بيا چې هغه ستنې او نېټه څنګه واوړي نو بيا هېڅ هم نۀ وي او يو هغه رنګ لکه د تاريخ پۀ کتابونو کښې بېلابېلې پېښې مونږ لولو او د هغې نه مونږ باقاعده سبق اخلو او د هغې پۀ رڼا کښې مونږ د خپلو حالاتو تجزيه کوو او د راتلونکي د پاره تابيا نيسو او زما پۀ خيال چې د تاريخ د يادونې به سائنسي او حقيقي يادونه هم

هر څو کۀ د بابړې د پېښې د سليزې څلورمه برخه برابرېدونکې ده، خو د دغې پېښې زړۀ غوڅوونکے ياد نن هم غونے زيګ زيګ کوي. د دې واقعې لنډيز دا دے چې د خان قيوم خان پوليس او ملېشا د سورپوشو (خدائي خدمتګارو) د يو پرامنه جلسې د خورولو د پاره پۀ ۱۲م اګست ۱۹۴۸ء د بابړې پۀ مقام پۀ جلسه کښې موجود خلک دناتار ډزو ښکار شو. د دې وجې شپږ سوه تنه چې پۀ کښې سړي، ښځې، ماشومان او بوډاګان شامل وو ووژل شو او پۀ سوونو نور سخت ټپيان شو. د دې خلکو قصور دا ؤ چې دوي د حکومت د غېر جمهوري اقداماتو او د

خلافتي حکيم صېب زما پلار ؤ. خداے دې ئې د ټولو خپلوانو او ملګرو سره وبخښي. هغه يو دانشور ؤ چې یو مثالي طرزِ زندګي ئې لرله، د دې سره سره هغه شپېتۀ کاله د تخت بهائي پۀ تقریباً پنځوس ميل علاقه کښې د طب او اېلوپېتي پۀ مېدان کښې يو نوموړے، مخلص او منلے شوے پرائيوټ پرېکټشنر ؤ. هغۀ له د ګرامر سره دا شپږ ژبې ورتلې: عربي، ترکي، انګرېزي، فارسي، اردو او پښتو۔ د ۱۹۱۸ز نه تر ۱۹۲۳ز پورې مصر کښې برټش ايکسپيډيشنري فورس کښې خدمات ترسره کړي وو. پۀ سفر کښې ئې انګرېزانو او نورو ته دغه ژبې زده کولې. هغه د ۱۹۲۷ز نه تر ۱۹۴۷ز پورې

“يو څو خاطرې” د اسرار د طورو يو دلچسپ او زړۀ راښکونکے مبينه تصنيف دے. چې د طورو د يو نامور عالم دين مولانا محمد عنايت الله صېب عنايات دي. چا چې خپل ټول ژوند د دين اسلام خورونې او د اولس خدمت ته وقف کړے ؤ. دا خاطرې ياداشتونه، يادګارونه واړۀ مضامين دي. چې د علم د دردانو نه ډک دي. زۀ ترې يو څو را اخلم او د لوستونکيو مخې ته ږدم چې څومره ګرانې ګرانې مسئلې ډېر پۀ اسانه حل شوې دي. ښاغلي اسرار د طورو پۀ ډير ښکلي انداز کښې د يو منلے شوي عالم مولانا عنايت الله صاحب پاک پاکيزه شخصيت خاطرې ترتيب کړې دي.

هغه ورځ ډېر ناوخته کور ته راغلم، څۀ خو پۀ دفتر کښې کار ډېر ؤ او څۀ پۀ دغه ورځ د يو ملګري مور بي بي پۀ حق رسېدلې وه خو چې د دفتر نه ووتم نو پۀ موټرسائيکل مردان ته جنازې ته لاړم. واپسۍ کښې راته را ياد شو چې زوي مې يو کتاب غوښتے ؤ. ما وئيل هسې هم مردان ته راغلے يې نېغ بېنک روډ ته لاړم هغه کتاب مې راواخستو او واپسي مې وکړه. ماسخوتن تېر کور ته را ورسېدم. ډوډۍ مې وخوړه او خپل کټ ته پرېوتم. ډډې پۀ ډډې اوړېدم راوړېدم چې اودۀ شوم خو خوب رانغے نو موبائيل فون مې را واخستو او

طاهر اپريدے چې خپل نوم ئې ترکستان ؤ د مير اکبر خان کره پۀ څلورمه جنورۍ کال۱۹۳۹ء د چارشنبې پۀ ورځ پۀ دره ادم خېل کښې (حسن خېل سب ډويژن) بوړه،بوړه کښې د سېري ژواکے اؤ پۀ ژواکو کښې په سوکړه کلي کښې پېدا شو، د نيکه نوم ئې وزير ګل اؤ د غور نيکۀ نوم ئې عباس خان ؤ. طاهر اپريدي باقاعده ليک لوست نۀ ؤ کړے خو ولې ادبي قدقامت ئې دومره دے چې ډېر تکړه تکړه ليکوالان هم ورته ګوته پۀ خولۀ دي. طاهر اپريدي بۀ اول اول کښې شاعري کوله چې د طاهر اثر تخلص بۀ ئې استعمالو، بيا ئې ورو ورو خپله توجه پښتو افسانې

سيد اميرخسرو باچا چې د پلار نوم ئې سيداسماعيل باچا ؤ، پۀ کال ١٨٩٢ز پۀ بابړه کښې زېږېدلے ؤ. د زوي نوم ئې سيد خسرو پروېزباچا دے. دے هم پۀ بابړه کښې پۀ کال ١٩٢٧ کښې پېدا شوے ؤ. د ننني مضمون موضوع هم د دوي د پلار او زوي د ژوند د حالاتو او پۀ پښتون قامي تحريک “انجمن اصلاح الافاغنه”،خدائي خدمتګارتحريک، پښتون سټوډنټس فېډريشن او پښتون زلمي تحريک کښې د دوي کردار سره تعلق لري. د سيد اميرخسرو باچا تعلق پۀ بابړه کښې اباد د سيدانو کورنۍ سره دے او د دوي پلار نيکۀ ډېر صاحب حېثيت خلق وو. د هرچند مندڼي، بابړه او خواو شا علاقو کښې

د پښتونخوا خاورې د تاريخ پۀ اوږدوکښې ډېرانقلابونه ليدلي دي. ددې زمکې د اثارونه پته لګي چې د دې تاريخ پۀ زرګونو کالونو محيط دے. د شروع نه تراوسه پورې د دې زمکې مخ لا سوړ شوے نۀ دے ۔ پۀ دې علاقه چې څومره قومونه تلي راغلي دي نو هغوي د خپل تهذيب، مذهب، تمدن، ژوند ژواک او نور ډېر قسمه اثرات او نخښې نخښانې پرېښي دي. زمونږ پۀ کلاسيکي ادب او ځينې نثري اثارو کښې هم چرته چې پښتانۀ اوسي ، پښتونخوا ورته وئيلے شوې ده. د دې نه علاوه د دې ځاے نور هم تاريخي نومونه شته لکه روه، روهستان، افغانيه، افغانستان او ياغستان. له بده مرغه